Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тұтынушының белгілі бір бағада қанша өнім сатып алатынын көрсететін график.
Graph of how much of something a consumer would buy at a certain price
Сұраныс қисығы – бұл кері сұраныс функциясын бейнелейтін график, ол белгілі бір тауардың бағасы (y ось) мен сол бағада сұралатын тауар мөлшері (x ось) арасындағы қатынасты көрсетеді. Сұраныс қисықтары жеке тұтынушы үшін баға мен санының қатынасын (жеке сұраныс қисығы) немесе нақты нарықтағы барлық тұтынушылар үшін (нарықтық сұраныс қисығы) көрсетуге болады. Әдетте, сұраныс қисықтары төмен қарай бағытталған деп есептеледі, бұл көршілес суретте көрсетілгендей. Бұл сұраныс заңына байланысты: көптеген тауарлар үшін баға көтерілсе, сұраныс мөлшері төмендейді. Бірақ кейбір ерекше жағдайларда бұл заң орындалмайды. Оларға Веблен тауарлары, Гиффен тауарлары және бағасы көтерілгенде сатып алушыларды қызықтыратын спекулятивтік көпіршіктер жатады. Сұраныс қисықтары бәсекелестік нарықтардағы мінез-құлқыны болжау үшін қолданылады және көбінесе олар ұсыныс қисықтарымен біріктіріліп, тепе-теңдік бағаны (сатушылардың және сатып алушылардың бірдей мөлшерде сатуға және сатып алуға дайын бағасы, сондай-ақ нарықтық клиринг бағасы) және тепе-теңдік мөлшерін (артық ұсыныс немесе тапшылық болмайтын тауар немесе қызмет мөлшері) анықтау үшін пайдаланылады. Сұраныс қисықтарын бағалау үшін әртүрлі әдістер қолданылады. Көбінесе өткен бағалар, мөлшерлер және тұтынушының табысы, өнім сапасы сияқты сұранысқа әсер ететін факторлар туралы деректер жиналып, статистикалық әдістер, әсіресе көп регрессияның түрлері қолданылады. Тұтынушылардың сауалнамалары мен тәжірибелері деректердің басқа көздері болып табылады. Әртүрлі тауарлардың сұраныс қисықтарының пішіндері туралы ақпарат алу үшін сұраныстың бағалық серпімділігі туралы мақаланы қараңыз.
A demand curve is a graph depicting the inverse demand function, a relationship between the price of a certain commodity (the y axis) and the quantity of that commodity that is demanded at that price (the x axis). Demand curves can be used either for the price quantity relationship for an individual consumer (an individual demand curve), or for all consumers in a particular market (a market demand curve). It is generally assumed that demand curves slope down, as shown in the adjacent image. This is because of the law of demand: for most goods, the quantity demanded falls if the price rises. Certain unusual situations do not follow this law. These include Veblen goods, Giffen goods, and speculative bubbles where buyers are attracted to a commodity if its price rises. Demand curves are used to estimate behaviour in competitive markets and are often combined with supply curves to find the equilibrium price (the price at which sellers together are willing to sell the same amount as buyers together are willing to buy, also known as market clearing price) and the equilibrium quantity (the amount of that good or service that will be produced and bought without surplus/excess supply or shortage/excess demand) of that market. Demand curves are estimated by a variety of techniques. The usual method is to collect data on past prices, quantities, and variables such as consumer income and product quality that affect demand and apply statistical methods, variants on multiple regression. Consumer surveys and experiments are alternative sources of data. For the shapes of a variety of goods' demand curves, see the article price elasticity of demand.
Сұраныс қисығы бойынша қозғалыс
Бағаның өзгеруі сұраныс көлемінің өзгеруіне әкелгенде, сұраныс қисығы бойымен қозғалыс болады. Егер сұраныстың бағадан басқа факторлары өзгерсе, қисық қанағаттандырылады. Бұл "басқа айнымалылар" сұраныс функциясының құрамына кіреді. Олар "жасырап, қарапайым сызықтық сұраныс функциясының бастапқы нүктесіне біріктіріледі".
There is movement along a demand curve when a change in price causes the quantity demanded to change. When a non price determinant of demand changes, the curve shifts. These "other variables" are part of the demand function. They are "merely lumped into intercept term of a simple linear demand function."
Сұраныстың бағаға икемділігі
Сұраныстың бағаға сезімталдығы – бұл бағаның (P) өзгеруіне жауап ретінде сандық көрсеткіштің (Q) өзгеруін өлшейтін көрсеткіш. Оның мәні баға 1%-ға өзгергенде сандық көрсеткіш қанша пайызға өзгеретінін көрсетеді. Осылайша, бұл кірістің өзгеруін анықтау үшін маңызды. Баға көтерілгенде сұраныс төмендейтініне байланысты, эластикалық мәні теріс болады, бұл сұраныс заңының салдары. Сұраныстың эластикалық күші тауарға деген сұраныстың баға өзгерісіне қаншалықты сезімтал екенін көрсетеді. Егер эластикалық күштің абсолюттік мәні нөл мен 1 арасында болса, сұраныс серпімсіз болып есептеледі; егер ол 1-ге тең болса, сұраныс «бірлік серпімділік» деп аталады; егер 1-ден жоғары болса, сұраныс серпімді болады. Аз эластикалық күшті серпімсіз сұраныс деп атаймыз, яғни бағаның өзгеруі сұранысқа аз әсер етеді. Жоғары эластикалық күш тұтынушылардың бағаның өсуіне жауап ретінде тауарды аз сатып алатынын көрсетеді. Нақты тауарлардың эластикалық күштерінің мысалдары үшін «Таңдалған баға эластикалықтары» бөлімін қараңыз. Сұраныстың эластикалық күші әдетте бағаға байланысты өзгереді. Егер сұраныс қисығы түзу сызықты болса, онда жоғары бағада сұраныс серпімсіз, ал төмен бағада серпімді болады, ал аралықта бірлік серпімділік болады. Барлық бағалар үшін тұрақты эластикалық күшке ие сұраныс қисықтарының тобы бар. Олардың сұраныс теңдеуі мынадай: , мұнда c – сұраныстың эластикалық күші, ал a – нарықтың көлемін көрсететін параметр. Бұл сұраныс қисықтары бағаның жоғары мәндері үшін тік, ал төмен мәндері үшін көлбеу болып келеді.
The price elasticity of demand is a measure of the sensitivity of the quantity variable, Q, to changes in the price variable, P. Its value answers the question of how much the quantity will change in percentage terms after a 1% change in the price. This is thus important in determining how revenue will change. The elasticity is negative because the price rises, the quantity demanded falls, a consequence of the law of demand. The elasticity of demand indicates how sensitive the demand for a good is to a price change. If the elasticity's absolute value is between zero and 1, demand is said to be inelastic; if it equals 1, demand is "unitary elastic"; if it is greater than 1, demand is elastic. A small value inelastic demand implies that changes in price have little influence on demand. High elasticity indicates that consumers will respond to a price rise by buying much less of the good. For examples of elasticities of particular goods, see the article section, "Selected price elasticities". The elasticity of demand usually will vary depending on the price. If the demand curve is linear, demand is inelastic at high prices and elastic at low prices, with unitary elasticity somewhere in between. There does exist a family of demand curves with constant elasticity for all prices. They have the demand equation , where c is the elasticity of demand and a is a parameter for the size of the market. These demand curves are smoothly curving with steep slopes for high values of price and a gentle slopes for low values.
Салықтар мен субсидиялар
Тауарға салынатын салық сұраныс қисығын тікелей өзгертпейді, егер графиктегі баға осі салық қосылған бағаны көрсетсе. Сол сияқты, тауарға берілетін субсидия да сұраныс қисығын тікелей өзгертпейді, егер графиктегі баға осі субсидия шегерілгеннен кейінгі бағаны көрсетсе. Егер графиктегі баға осі салық қосылғанға дейін және/немесе субсидия алынғанға дейінгі бағаны көрсетсе, онда салық енгізілген кезде сұраныс қисығы ішке қарай, ал субсидия енгізілген кезде сыртқа қарай жылжиды.
A sales tax on the commodity does not directly change the demand curve, if the price axis in the graph represents the price including tax. Similarly, a subsidy on the commodity does not directly change the demand curve, if the price axis in the graph represents the price after deduction of the subsidy. If the price axis in the graph represents the price before addition of tax and/or subtraction of subsidy then the demand curve moves inward when a tax is introduced, and outward when a subsidy is introduced.
Салық салудың сұраныс қисығына әсері
Сұраныс қисығы толығымен икемсіз болғанда (тік сұраныс қисығы), барлық салықтар тұтынушыға жүктеледі. Сұраныс қисығы толығымен икемді болғанда (көлденең сұраныс қисығы), барлық салықтар жеткізушіге жүктеледі. Егер сұраныс қисығы неғұрлым икемді болса, жеткізуші шығынның немесе салықтың өсуінің үлкен бөлігін көтереді.
When the demand curve is perfectly inelastic (vertical demand curve), all taxes are borne by the consumer. When the demand curve is perfectly elastic (horizontal demand curve), all taxes are borne by the supplier. If the demand curve is more elastic, the supplier bears a larger share of the cost increase or tax.
Алынған сұраныс
Тауарларға деген сұранысты соңғы және аралық тауарларға арналған сұраныс нарықтарына одан әрі бөлуге болады. Аралық тауар – басқа тауарды жасау процесінде қолданылатын, нәтижесінде соңғы тауар деп аталатын тауар. Көп жағдайда бірнеше факторлардың қатысуы соңғы тауарды құрайды, демек, осы тауарларға деген сұраныс соңғы өнімге деген сұраныстан туындайды; бұл ұғым туынды сұраныс деп аталады. Аралық тауарлар мен соңғы тауар арасындағы байланыс тікелей және оң, себебі соңғы өнімге деген сұраныс артқанда, оны жасау үшін қолданылатын аралық тауарларға да сұраныс артады. Туынды сұраныс қисығын құру үшін нақты шарттар қойылып, белгілі бір шамалар өзгермейтін күйде сақталуы керек. Басқа факторлардың ұсыныс қисықтары, соңғы тауарға деген сұраныс қисығы және өндіріс жағдайлары тиімді туынды сұраныс қисығын анықтау үшін өзгермейтін болуы керек.
The demand for goods can be further divorced into the demand markets for final and intermediate goods. An intermediate good is a good utilized in the process of creating another good, effectively named the final good. It is important to note that the cooperation of several inputs in many circumstances yields a final good and thus the demand for these goods is derived from the demand of the final product; this concept is known as derived demand. The relationship between the intermediate goods and the final good is direct and positive as demand for a final product increases demand for the intermediate goods used to make it. In order to construct a derived demand curve, specific assumptions must be made and values held constant. The supply curves for other inputs, demand curve for the final good, and production conditions must all be held constant to ascertain an effective derived demand curve.