Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Айдахо штатының геологиялық ерекшелігі, АҚШ. Жылан өзені жазығы – АҚШ-тың Айдахо штатында орналасқан геологиялық құрылым. Ол Вайоминг штатының солтүстік-батысынан Айдахо және Орегон штатарының шекарасына дейін батысқа қарай шамамен 644 километрге созылады. Жазық кең, жазық, доға тәрізді шұңқыр болып табылады және Айдахоның шамамен төрттен бір бөлігін құрайды. Арко қаласының шығысында үш ірі жанартаулық шоқысы орналасқан, олардың ең үлкені – Үлкен Оңтүстік шоқысы. Айдахо штатының көптеген ірі қалалары және оның көп бөлігіндегі егістік жерлер осы Жылан өзені жазығында орналасқан.
Geologic feature in Idaho, US
The Snake River Plain is a geologic feature located primarily within the U. S. state of Idaho. It stretches about 400 mile (644 km) westward from northwest of the state of Wyoming to the Idaho Oregon border. The plain is a wide, flat bow shaped depression and covers about a quarter of Idaho. Three major volcanic buttes dot the plain east of Arco, the largest being Big Southern Butte. Most of Idaho's major cities are in the Snake River Plain, as is much of its agricultural land.
Геология
Жылан өзені жазығын үш бөлікке бөлуге болады: батыс, орталық және шығыс. Батыс Жылан өзені жазығы – бірнеше километрлік лакустриндік (көлдік) шөгінділермен толтырылған үлкен тектоникалық грабен немесе рифттік аңғар; шөгінділер риолит пен базальттың астында жатыр, ал үстінен базальт жабылады. Батыс жазық 11–12 млн жыл бұрын (миллион жыл бұрын) риолит лавасы мен игнимбриттердің жарылысымен қалыптаса бастады. Батыс жазық Солтүстік Америка тақтасының қозғалысына параллель емес және орталық және шығыс Жылан өзені жазықтарына қатысты жоғары бұрышпен орналасқан. Оның морфологиясы Канаданың Британ Колумбиясының оңтүстік-орталық бөлігіндегі Чилкотин тобы сияқты басқа жанартаулық платоларға ұқсас. Шығыс Жылан өзені жазығы Солтүстік Америка тақтасының Йеллоустон ыстық нүктесі арқылы өткен жолын көрсетеді, қазіргі кезде оның орталығы Йеллоустон ұлттық паркінде орналасқан. Шығыс жазық – Солтүстік Америка тақтасының қозғалысына шамамен параллель, Бассейн және Жота құрылымдарын кесіп өтетін топографиялық төмендік. Оның астында негізінен үлкен қалқан тәрізді жанартаулардан шыққан базальт жатыр. Базальттардың астында литосфера ыстық нүктеден өткен кезде жарылған риолит лавалары мен игнимбриттер бар. Орталық Жылан өзені жазығы шығыс жазығына ұқсас, бірақ қалың қабатты лакустриндік (көлдік) және флювиалдық (өзендік) шөгінділердің болуымен ерекшеленеді, оның ішінде Хэгерман қазба орындары да бар. Арал паркі және Йеллоустон кальдералары зор риолит игнимбриттерінің жарылысы нәтижесінде пайда болды, бір жарылыс нәтижесінде шамамен мың кубометрдей күл шықты. Генри Форк кальдерасы, 29 км х 37 км өлшеммен, әлемдегі ең үлкен симметриялық кальдера болуы мүмкін. Кальдера магмалық дөңгелекшенің қалыптасуынан және одан кейін оның төмен қарай ағып кетуінен пайда болды. Дөңгелекшенің ортасы құлап, кальдераны қалдырды. Генри Форк кальдерасы ескі және үлкен Арал паркі кальдерасының ішінде орналасқан, оның өлшемдері 80 км х 105 км. Жасырақ жанартаулар, ыстық нүктеден өткеннен кейін жарылып, жазықтықты жас базальт лава ағындарымен жапты, оның ішінде Ай кратерінің ұлттық ескерткіші де бар.
The Snake River Plain can be divided into three sections: western, central, and eastern. The western Snake River Plain is a large tectonic graben or rift valley filled with several kilometers of lacustrine (lake) sediments; the sediments are underlain by rhyolite and basalt, and overlain by basalt. The western plain began to form around 11–12 Ma (million years ago) with the eruption of rhyolite lavas and ignimbrites. The western plain is not parallel to North American Plate motion and lies at a high angle to the central and eastern Snake River Plains. Its morphology is similar to other volcanic plateaus such as the Chilcotin Group in south central British Columbia, Canada. The eastern Snake River Plain traces the path of the North American Plate over the Yellowstone hotspot, now centered in Yellowstone National Park. The eastern plain is a topographic depression that cuts across Basin and Range mountain structures, more or less parallel to North American Plate motion. It is underlain almost entirely by basalt erupted from large shield volcanoes. Beneath the basalts are rhyolite lavas and ignimbrites that erupted as the lithosphere passed over the hotspot. The central Snake River plain is similar to the eastern plain but differs by having thick sections of interbedded lacustrine (lake) and fluvial (stream) sediments, including the Hagerman fossil beds. Island Park and Yellowstone Calderas formed as the result of enormous rhyolite ignimbrite eruptions, with single eruptions producing up to of ash. Henry's Fork Caldera, measuring 18 mile (29 km) by 23 mile (37 km), may be the largest symmetrical caldera in the world. The caldera formed when a dome of magma built up and then drained away. The center of the dome collapsed, leaving a caldera. Henry's Fork Caldera lies within the older and larger Island Park Caldera, which is 50 mile (80 km) by 65 mile (105 km). Younger volcanoes that erupted after passing over the hotspot covered the plain with young basalt lava flows in places, including Craters of the Moon National Monument.
Климатқа әсері
Жылан өзені жазығы Йеллоустоун ұлттық паркі мен оның оңтүстігінде және батысындағы жақын орналасқан аймақтардың климатына маңызды әсер етеді. Уақыт өте келе, Йеллоустоунның ыстық нүктесі Роки таулары арқылы 113 км (70 миль) ені бар арна жасады. Бұл арна Каскад және Сьерра-Невада таулары арасындағы кеңістікпен дәл келеді. Соның нәтижесінде Тынық мұхитынан Йеллоустоунға дейін созылатын ылғалды арна пайда болды. Тынық мұхитынан келген ылғал бұлттар мен ылғалды ауа түрінде жағаға қарай ағып келеді. Ол Сьерра мен Каскадтар арасындағы саңылаудан өтіп, Жылан өзені жазығына енеді, онда ол Роки тауларының көп бөлігі арқылы өтеді, жолында биік платолар мен тау тізбектері кедергі келтірмейді. Соңында ол Айдахо штатының Аштон қаласындағы Жылан өзені аңғарының бастауында, Айдахо штатының Айленд Парк аймағында, Айдахо штатының Дриггс қаласының шығысындағы Тетон жотасында және Йеллоустоун ұлттық паркінің Йеллоустоун платосында ылғалды күйінде жаңбыр мен қар ретінде жауады. Нәтижесінде, Роки тауларының шығыс жағында Каскадтың батыс беткейлеріндегі немесе Сьерраның солтүстік бөлігіндегі климатқа ұқсас климат қалыптасады. Жылан өзені аңғарының бастауы, Тетон және Йеллоустоун платосы аймақтың басқа бөліктеріне қарағанда әлдеқайда көп жауын-шашын алады, бұл аймақ ылғалды, жасыл, көптеген өзендерге толы және қыста қарлы болып келеді. Жазықтың топографиясы бірнеше миллион жылдан бері көбінесе өзгермегенімен, бұл аймақтың климаты осылай тұрақты болған жоқ. Қазіргі климаттық жағдайлар Плейстоценнің басында (шамамен 2,5 миллион жыл бұрын) қалыптаса бастады. Дегенмен, бүгінгі шөлді климат, ылғалдылығы жоғары және жылдық температураның ауқымы тар болған климаттың біртіндеп жойылуынан пайда болды.
The Snake River Plain has a significant effect on the climate of Yellowstone National Park and the adjacent areas to the south and west of Yellowstone. Over time, the Yellowstone hotspot left a 70 mile (113 km) wide channel through the Rocky Mountains. This channel is in line with the gap between the Cascade Range and the Sierra Nevada. The result is a moisture channel extending from the Pacific Ocean to Yellowstone. Moisture from the Pacific Ocean streams onshore in the form of clouds and humid air. It passes through the gap between the Sierra and Cascades and into the Snake River Plain where it is channeled through most of the Rocky Mountains with no high plateaus or mountain ranges to impede its progress. It finally encounters upslope conditions at the head of the Snake River Valley at Ashton, Idaho; at Island Park, Idaho; at the Teton Range east of Driggs, Idaho; and at the Yellowstone Plateau of Yellowstone National Park where the channeled moisture precipitates out as rain and snow. The result is a localized climate on the eastern side of the Rockies that is akin to a climate on the west slope of the Cascades or the northern Sierra. The head of the Snake River Valley, the Tetons, and the Yellowstone Plateau receive much more precipitation than other areas of the region, and the area is known for being wet, green, having many streams, and having abundant snow in winter. Although the topography of the Plain has largely gone unchanged for several million years, this region's climate has not been so constant. Current climatic conditions began to characterize the region in the early Pleistocene (approximately 2.5 million years ago). However, the arid climate of today was born from the gradual dissipation of a climate defined by greater moisture and narrower ranges of annual temperatures.