Кіріспе

Бір қозғалтқышты, төмен қанатты, тандемдік орындық турбовинтолетті әскери оқу ұшағы.

Pilatus PC-21 – бұл турбовинтолетпен жұмыс істейтін, қадамды тандемдік кабинасы бар озық жаттығу ұшағы. Оны Швейцарияның Pilatus Aircraft компаниясы шығарады.

Даму

1997 жылдың қарашасында Pilatus компаниясы модификацияланған PC 7 Mk. II ұшағын сынақтан өткізді, болашақ жаңа буынның турбовинтті жаттығу ұшағының жетілдірілуін тексеру мақсатында. Осы сынақтардың нәтижесінде Pilatus 1998 жылдың қарашасында жаңа оқыту жүйесін әзірлеуге қаржы бөлді; жаңа жаттығу ұшағының, PC 21 деп аталған, дамуы 1999 жылдың қаңтарында ресми түрде басталды. 2002 жылдың мамырында Pilatus компаниясы PC 21 ұшағының 2005 және 2030 жылдар аралығында жаһандық жаттығу ұшақтары нарығының 50 пайызын басып алуды мақсат ететінін хабарлады. Ұшақтың әзірлеу басталған сәттен бастап Pilatus компаниясы оның өмірлік циклі бойына болжамды шығындар деңгейін сақтауды көздеді. Осы мақсатқа жету үшін компания заманауи материалдарды, инновациялық дизайнды және толыққанды шаршау талдауын қолданды. 2003 жылдың мамырында Pilatus басшылығы бағдарламаны толыққанды дамытуға жасыл жарық берді. 2005 жылдың 13 қаңтарында екі сынақ ұшағының екіншісі Швейцарияның Буокс қаласында оқу-жаттығу ұшуын жүргізу кезінде апатқа ұшырады; апат салдарынан ұшқыш қаза тапты, ал жердегі бір адам жарақат алды. Апатқа жауап ретінде қалған PC 21 ұшағы швейцариялық билік техникалық бұзушылықтың белгілерін анықтағанға дейін бірнеше апта бойы ұшудан тоқтатылды. 2006 жылдың тамызында апатты тергеушілер ұшқыштың қателігі апаттың басты себебі болғанын мәлімдеді. 2005 жылдың тамыз айының соңында алғашқы сериялық PC 21 өзінің бірінші ұшуын сәтті жасады.

Дизайн

Pilatus PC 21 – озық бір қозғалтқышты жаттықтырушы ұшақ. Pilatus оны «Елдің жиырма бірінші ғасырдағы жаттықтырушысы» деп атайды. Ұшуды басқару жүйесі толық теңдестірілген және үйлестірілген, пайдалану оңайлығы мен жалпы тиімділігі үшін оңтайландырылған. PC 21-дің басты ерекшелігі – платформааралық пилот кабинасының эмуляциясын, қару-жарақ симуляциясын, қоймаларды басқару жүйесін, симуляцияланған радар мен электрондық соғысты, тактикалық жағдайды көрсетуді және деректер байланысы функционалдығын қамтамасыз ететін кіріктірілген симуляция және оқу жиынтығы. Бұл үшін негізгі болып табылады Миссияны қолдау жүйесі (MSS), оның құрамында Миссияны жоспарлау жүйесі (MPS) және Миссияны есеп беру жүйесі (MDS); деректерді олардан жүктеуге және түсіруге болады, ол ұшу алдындағы конфигурация немесе миссиядан кейінгі талдау үшін жердегі станциялармен үйлесімді. Қажетті және маңызды емес бағдарламалық жасақтама да әдейі бөлектелген. Қалыптастыру өлшегіші – пилот кабинасындағы жалғыз аналогты циферблат. Көп сенсорлы навигациялық жүйе әскери тактикалық режимде де, азаматтық навигациялық режимде де жұмыс істей алады. 2010 жылдың желтоқсан айында Швейцарияның Әуе күштері тағы екі ұшаққа тапсырыс берді. 2006 жылдың қарашасында Сингапур Республикасының Әуе күштері Lockheed Martin Simulation, Training and Support (LMSTS) компаниясына 19 PC 21 ұшағын жеткізуге келісім берді. Сингапур PC 21-дің алғашқы экспорттық тұтынушысы болды. 2008 жылдың 21 қаңтарында RSAF PC 21 бірінші ұшағы ұшу сынағын аяқтады. 2008 жылдың 13 шілдесінде RSAF-қа ұшудың негізгі жаттығуларын бере бастады, осы уақытқа дейін тағы алты ұшақ жеткізілді. 2009 жылы Дубай әуе көрмесінде Біріккен Араб Әмірліктері Біріккен Араб Әмірліктері Әуе күштері (UAEAF) үшін 25 PC 21 жаттықтырушыны өзінің ескірген Pilatus PC 7 ұшақтарының орнына тапсырыс бергенін жариялады. 2010 жылдың 22 қарашасында БАҚӘӘА бірінші PC 21 өзінің алғашқы ұшуын жасады. 2012 жылдың шілдесінде Катар әуе күштері Pilatus-тан ПК 21-ге негізделген толық ұшқыштарды оқыту жүйесін тапсырды деп жарияланды. Бұл пакетке 24 PC 21 ұшағынан басқа жердегі оқу құрылғылары, логистикалық қолдау және техникалық қызмет көрсету кірді. 2014 жылдың 1 қазанында Катар әуе күштері PC 21 жаттықтырушыларының алғашқы партиясын ресми түрде алды. 2012 жылдың 23 мамырында Сауд Арабиясы келесі ұрпақтың әскери ұшқыштарын оқытудың кешенді жүйесі үшін £1,6 млрд ($2,5 млрд) келісімшартқа қол қойды, оның ішінде 22 BAE Systems Hawk озық ұшақ жаттықтырушылары 55 PC 21 жаттықтырушыларынан басқа. 2014 жылдың маусым айының басында Pilatus Сауд Арабиясына алғашқы алты PC 21 жеткізуді бастады; 2015 жылдың аяғына дейін бұл 46 PC 21 жеткізілді. PC 21 Австралияның Корольдік Әуе күштері жобасының AIR 5428 жобасының ұсыныстарының бірі болды, ол Pilatus PC 9 ұшақтарын ауыстыруды көздеді. 2015 жылдың қыркүйегінде Lockheed Martin, Pilatus және Hawker Pacific ("Team 21") консорциумы Австралия қорғаныс күштеріне 49 PC 21 ұшағын беру туралы ұсынысты жеңіп алғаны туралы хабарланды. 2015 жылдың тамызында Pilatus Иорданияның Корольдік әуе күштеріне тоғыз PC 9M жеткізу туралы келісімшарт алды, бірақ 2016 жылдың сәуірінде тапсырысты сегіз PC 21 дейін өзгертті. Жеткізулер бастапқы келісім бойынша 2017 жылдың қаңтарында басталуы тиіс еді. 2017 жылдың қаңтар айында Pilatus француз қорғаныс министрлігімен 17 PC 21 ұшағы үшін жаңа оқу ұшағы ретінде келісімшарт алды. 2018 жылдың 31 тамызында Франция қорғаныс сатып алу агенттігі Direction générale de l'armement алғашқы екі PC 21 ұшағының келгенін жариялады. Қалған ұшақтарды жеткізу 2019 жылы аяқталады деп жоспарланған. PC 21 Испанияның әуе күштері (Бичкрафт T 6 Texan II және PZL 130 Orlik III-мен бірге) ENAER T 35 Pillan және CASA C 101 Aviojet жаттықтырушы ұшақтарының ықтимал орнын алмастырушы ретінде бағалады. 2020 жылдың қаңтарында Испанияның Әуе күштері 24 PC 21 ұшағына тапсырыс берді, олар негізінен CASA C 101 Aviojet-ті алмастырады, сонымен қатар қазіргі уақытта T 35 Pillan-те жүргізіліп жатқан жоғары оқуды да қабылдайды. Белгияның Әуе күштері басқа платформалармен қатар PC 21 ұшағын да қарастыруда, олар қызмет ету мерзімі аяқталып бара жатқан SF260 Marchetti жаттықтырушыларының флотын алмастыруы мүмкін.

Болашақ операторлар

SkyAlyne компаниясы CAE және KF Aerospace компанияларымен бірлесіп, FAcT (Future Aircrew Training) бағдарламасы арқылы болашақ Канада әуе күштерінің ұшқыштарын даярлауға таңдалды. Ұшқыштарға берілген тапсырмаға қарай Grob 120TP, PC 21, King Air 260, H135 және Dash 8 400 ұшақтарында оқыту жүргізіледі.