Кіріспе
Scopa (ско́па) – итальяндық карта ойыны және Италиядағы үш негізгі ұлттық карта ойынының бірі, қалғандары Брискола және Тресетте. Ол Аргентина мен Бразилияда да танымал, итальяндық иммигранттар әкелген, көбінесе Scopa a Quindici нұсқасында. Scopa сондай-ақ Ливия және Сомали сияқты бұрынғы итальяндық колонияларда, сондай-ақ Тунис және тіпті Марокко сияқты басқа елдерде де ойналады, бірақ карталардың дизайны өзгеше болуы мүмкін. Ойын стандартты итальяндық 40 картадан тұратын колодамен, көбінесе екі немесе төрт ойыншы (екі командаға бөлініп) ойнайды, бірақ үш немесе алты ойыншы да ойнауы мүмкін. «Scopa» атауы итальян тілінен келген және «қосқыр» деген мағынаны білдіреді, себебі «scopa» жасау – үстелдегі барлық карталарды «қосып алу» дегенді білдіреді. Scopa ойынын тамашалау өте қызықты болуы мүмкін, өйткені ойын барысында әдетте көңілді, жарқын және кейде тіл тиекетіп әңгімелесу болады. Дегенмен, ойынның нәтижесіне шеберлік пен сәттілік көбірек әсер етеді.
Scopa (ˈskoːpa; ) is an Italian card game, and one of the three major national card games in Italy, the others being Briscola and Tresette. It is also popular in Argentina and Brazil, brought in by Italian immigrants, mostly in the [[Scopa#Scopa a Quindici variation. Scopa is also played in former Italian colonies such as Libya and Somalia or some other countries like Tunisia and even Morocco, with changed appearance in the cards. It is played with a standard Italian 40 card deck, mostly between two players or four in two partnerships, but it can also be played by three or six players. The name scopa is an Italian noun meaning 'broom', since taking a scopa means 'to sweep' all the cards from the table. Watching a game of scopa can be a highly entertaining activity, since games traditionally involve lively, colorful, and somewhat strong worded banter in between hands. However, skill and chance are more important for the outcome of the game.
Тарих
Скопа XVIII ғасырда Италияның барлық аймақтарында кеңінен таралған, бірақ оның пайда болуына қатысты одан бұрынғы мәліметтер жоқ.
Карталар
Италиялық карталар палубасы төрт түске бөлінген 40 картадан тұрады. Неаполитан, Пьяцентин, Триестин және Сицилиялық карталар Coppe (Кубоктар), Ori немесе Denari (Алтын немесе Монеталар), Spada (Қылыштар) және Bastoni (Буталар) немесе Mazzi (Сицилиялық буталар) түстеріне бөлінеді, ал Пьемонте, Миланези және Тоскана карталары «француз» түстерін қолданады, яғни Cuori (Жүректер), Quadri (Ромбтар), Fiori (Гүлдер) және Picche (Шүбірлер). Карталардың сандық құны бірден жетіге дейін, сондай-ақ әр түрде үш бейнелі карта бар: Кнаве [италияша Fante] (8-ге тең), Неаполитандық үлгідегі палубаларда Knight [италияша Cavallo], Миландық үлгідегі палубаларда Queen [италияша Donna] (9-ға тең) және King [италияша Re] (10-ға тең). Кнаве – жалғыз тұрған ер адамның бейнесі. Knight – атқа отырған ер адамды, ал Queen – әйел бейнесін көрсетеді. King – тәж киген ер адамның бейнесі. Кез келген сандық картаның номиналын анықтау үшін картадағы түс белгілерінің санын санап шығу жеткілікті. Монеталар / Ромбтар кейбір ұпайларды жеңу үшін маңызды болғандықтан, осы түстің карталары «белло» (әдемі) деп те аталады: сондықтан «il settebello» – бұл Монеталар / Ромбтардың жетісі, ал «l'asso bello» – Монеталар / Ромбтардың тузы.
Идиомалар
Дәстүр бойынша, ұтылған карталардың арасынан бір карта бетімен жоғары қаратып қойылады, бұл ойыншыларға ұпай есептегенде скапо жеңілгенін еске салады және оларды әжуалайды. Көптеген ойыншылар бастапқы үстел карталарын 2х2 шаршы түрінде жайып береді.
Нұсқалар
Скопаның көптеген түрлері мен шағын өзгерістері бар. Ресми ережелер болмағандықтан, ойынды бастамас бұрын қолданылатын ережелер бойынша басқа ойыншылармен келісу жөн. Мұнда келтірілген көптеген түрлерді өзара біріктіруге болады. Мысалы, Милан аймағындағы танымал түрде "Scopone scientifico", "Scopa d'Assi" және "Napola" үйлесімді түрде қолданылады.
Французша карталармен ойнау
Француз костюмі бар 52 картадан ойнағанда, колодадан 12 картаны алып тастау керек. Жаңа ойыншылар үшін ең оңайы – фигуралық карталарды алып тастау, сондықтан бірден онға дейінгі сандық карталармен ойнау. Көбінесе сегіз, тоғыз және ондықтарды алып тастау қалыпты, нәтижесінде 40 картадан тұратын «Миландық» колода пайда болады. Миландық колодада валет – 8, дама – 9, ал король – 10 (кейбір неаполитандық колодаларда валет «ханым» деп аталады және құны 8-ге тең). Қай карталар алынып тасталғанына қарамастан, итальяндық монета костюмі үшін ромб костюмі қолданылады, сондықтан ең көп ромбтарды және ромбтың жетілігін ұстау бір ұпайға бағаланады. Сонымен қатар, 52 картаны пайдалана отырып, 8 ойыншыға арналған «скопа» ойынын ойнауға болады. 4 карта үстелге ашық жайылады, әр ойыншыға 2 турға 3 карта беріледі (52 = 4 + 3 * 8 * 2). Валет 11, дама 12, король 13 ретінде қарастырылады. Әр ойыншының дилер болу мүмкіндігіне ие болуы және бірінші ойыншының басымдығын азайту үшін бірнеше ойын ойнау ұсынылады. Тең ойнаған жағдайда ұпайлар беріледі, ал барлық ойындардан кейін ең көп ұпай жинаған ойыншы жеңімпаз болады.
Скопоне
Scopone ойыны (кейде Scopone scientifico деп аталады) Scopa-ға негізделген. Бұл ойын екі командадан, әр командада екі ойыншыдан ойналады. Әр раундтың басында ойыншыларға бірден тоғыз картадан беріледі. Ойын барлық ойыншылар өздерінің барлық карталарын ойнағанша үстел бойынша жалғасады. Ойынның тағы бір түрі, Scopone a 10 carte, онда ойыншыларға он картадан беріледі, сондықтан қолында карта қалмайды. Scopa d'Assi көбінесе осы соңғы нұсқада ойналады.
Напола
Бұл нұсқада (сонымен қатар Scopone trentino деп аталады) монеталардың тусын, екісін және үшін ұстаған команда Напола (немесе Напула) алады және олар алған ең жоғары тізбектес монетаның санына тең қосымша ұпайларға ие болады. Мысалы, егер команда тусын, екісін, үшін, төртін, бесін және сегізін ұстаса, сол командаға 6 қосымша ұпай беріледі. 3 ұпай Напола үшін, ал әрбір монета картасы үшін 1 ұпайдан. Егер төмендегі нұсқа ойналса, Сеттебелло (7) және Ре Белло (К) әрқайсысы 2 ұпайға ие болады (біреуі карта үшін, екіншісі тізбекте болуы үшін). Ойын әрбір партияда берілетін ұпай саны көп болғандықтан, бір команда 11 емес, 21 ұпайға жеткенше ойналады. Кейде бір раундта барлық 10 монетаны ұстап алған команда ойынды бірден жеңіп шығады.
Қосымша тармақтар
Re Bello нұсқасында монеталардың патшасы, монеталардың жетісі сияқты, бір ұпай ретінде есептеледі. Калабрияның кейбір аймақтарында (әсіресе Козенца маңында) монеталардың жетісіне қоса, тостағандардың жетісі үшін де ұпай беріледі. Неапольде, егер ойыншы бір қолда төрт жетіні жинаса, және пермьера үшін ұпай алса, оларға қосымша «Le palle del cane» ұпайы қосылады.
Нәрселеу
Бағалау стандартты Скопаға ұқсас жұмыс істейді, ең көп картаны, ең көп бриллиантты, "7" картасын, ең жақсы "преймді" ұстаған және әрбір скопа (сгобба) үшін қосымша ұпай беріледі. Сонымен қатар: Лигурия тілінде "bassa", итальян тілінде "la piccola" деп аталатын "A23" комбинациясы үшін үш ұпай беріледі. Бұл бонусты тізбек бойынша қосымша карталарды ұстау арқылы кеңейтуге болады, сондықтан "A234" төрт ұпайға, ал "A23456" алты ұпайға дейін бағаланады. "JQK" комбинациясын ұстағанға бес ұпай беріледі, ол лигурия тілінде "l'erta", ал итальян тілінде "la grande" деп аталады. Мұндай көптеген ұпай жинау комбинацияларының болуы және бір қолмен ондаған ұпай жинау мүмкіндігі Cirulla ойындарын шиеленісті етеді, мұнда көрінетін қиын жағдайлар бірнеше минуттың ішінде өзгеріп кетуі мүмкін. Осыған байланысты, ойын әдетте ойыншының (немесе команданың, егер 4 ойыншылық серіктестік нұсқасы ойналса) 51 ұпайға жеткенше ойналады. Дегенмен, егер ойыншы немесе команда бір раундта барлық бриллианттарды ұстап алса, олар ойынды бірден жеңіп алады.
Three points are awarded for capturing 'A23', known in Ligurian as a bassa and in Italian as la piccola. This bonus can be extended by having captured further cards in the sequence, so that 'A234' is worth four points, all the way up to 'A23456' which is worth six points. Five points are awarded for capturing 'JQK', known in Ligurian as l'erta and in Italian as la grande. With such a high degree of point awarding combinations and the possibility of scoring dozens of points in a single hand, Cirulla games are tense affairs, where seemingly desperate situations can be reversed in a matter of minutes. As a result, the game is typically played until a player (or team, if playing the 4 player partnership variant) reaches 51 points. However, if a player or team manages to capture all diamonds in one round, they win the game immediately.
Бастыны есептеу
Негізгі санды есептеу үшін бірнеше түрлі есептеу жүйелері қолданылады, олардың көпшілігі қолдардың шамамен бірдей ретін шығарады. Бірақ, бет карталарының әрқайсысына 0 ұпай берілетін ерекше бір жүйе қолдардың басқа ретін анықтайды.
Соңғы ұпай
Кейбір ойын 16 немесе 21 ұпайға дейін, тіпті ойын басында келісілген кез келген ұпай санына дейін ойналады.
Компьютерлік нұсқалары
Нэнси Дрю ойынының "Венеция арбауы" ойынында скапоны ойнауға болады. Android смартфондары мен Maemo операциялық жүйесінде жұмыс істейтін Nokia интернет планшеттері, сондай-ақ iOS iPad және iPhone үшін де қосымшалар жасалған.