Кіріспе

Канада монархына адалдық туралы уәде – Канаданың адалдық анты – Канада мемлекетінің және оның билігінің бейнесі ретінде, жеке тұлға ретінде емес, Канада монархына адалдық туралы уәде немесе жарияланым, түрлі федералды және провинциялық үкіметтік қызметтердің жаңа иелері, федералды, провинциялық және қалалық полиция күштерінің мүшелері, Канада Қарулы күштерінің мүшелері және кейбір провинцияларда адвокаттыққа қабылданған кезде барлық заңгерлермен бірге қабылданады. Адалдық анты сондай-ақ азаматтық анттың бірінші бөлігін құрайды, оны қабылдау Канада азаматтығын алу үшін міндетті талап болып табылады. Бұл уәденің тамыры Ұлыбританиядағы ант беру дәстүрінде, оның қазіргі нысаны 1689 жылы король Уильям II және III және королева Мэри II тарапынан бекітіліп, Канадада Конфедерацияға дейін қолданылған. Канадалық ант сол кезде 1867 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңында (қазіргі 1867 жылғы Конституциялық актісі) орнатылған, яғни парламент мүшелерінің ант беруін өзгерту немесе жою конституциялық түзетуді талап етеді. Адалдық анты Парламент актісі немесе патент арқылы басқа лауазымдарға немесе қызметтерге қабылдау шарттары ретінде сәл өзгертілді, алынып тасталды немесе қосылды, және оны толығымен жою немесе өзгерту туралы ұсыныстар енгізілді.

Мақсаты

Салымшылық анты Канаданың билік басындағы монархының жоғарылығын мойындау үшін енгізілді; адалдық «патшаның [немесе королеваның] жеке тұлғасына» білдіріледі, бірақ ол Канада мемлекетінің бейнесі ретінде оларға білдіріледі. Профессор Ян Кампаньоло: «Патшаға берілген ант – бұл белгілі бір уақытта тәж киген адамға берілген ант емес; керісінше, ол біздің үкімет жүйесімізді, демократиялық конституциялық монархияны символдайтын институтқа берілген ант. Сондықтан патшаға берілген ант – бұл біздің үкімет жүйесімізге және отанымызға берілген ант, шетелдік монархқа емес». Осылайша монархқа адалдық көрсету – Канада үкімет жүйесінің маңызды жауапкершілігінің көрінісі болып табылады және «ант берген адамға оның мойнына алған маңызды міндеттері мен жауапкершіліктері еске түсіріледі». Онтарионың бұрынғы премьер-министрі Майк Харрис 1993 жылы: «Мерітке берілген ант – бұл елдегі заңның орындалуы үшін өте маңызды. Бұл Канадада әділдік премьер-министрдің, қала әкімінің немесе полиция бастығының есімінен емес, тоталитарлық елдердегідей, халықтың атынан, королеваның атынан жасалатынын көрсетеді», – деді. Джеймс Робертсон болса, ант – бұл сайланған парламент мүшелерінің, қоғамдық сенімге ие болатын адамдардың, өздерінің міндеттерін «отаншылдықпен және елдің ең жақсы мүддесі үшін» орындауға берген уәдесі екенін айтты. Федералды сот сонымен қатар монархқа адалдық берудің «Канада конституциясының символды кілт тасын ұстануға деген қадірлі ниет екенін, осылайша біздің конституциямыздың және ұлттық өміріміздің барлығын қабылдауға уәде беру» екенін мәлімдеді, бірақ сонымен қатар «белгілі бір саяси теорияға адалдықты талап ету арқылы ұжымдық қарсылықты және өзгеріске ұмтылысты шектеу демократияның өзегіне тиеді деп айтуға болады». Ант беруші мен монарх арасындағы қарым-қатынас күрделі, оның тамыры монарх билік құрған және өзінің поддандыларынан адалдық антын қабылдаған тарихи кезеңдерге барып тоқталады. Қазіргі анттың сенімділігі мен өзаралығы сақталады; егемендік «Канада халықтарын [ ] олардың тиісті заңдары мен әдет-ғұрыптарына сәйкес басқаруға» уәде беретін Коронация антын қабылдайды. Бұл өзара ауызша келісім туралы: «Королеваның тұлғасы арқылы болмаса, Канада канадалықтарға ант бере алмайды. Ол ант беру мағынасында жоқ. Біздің заң мен бостандық дәстүріміздің негізі – халықтың берген уәдесін мемлекет те орындауы керек. Өзара ант беру – біздің канадалық үкімет тұжырымымызға өте маңызды». Канада Қарулы Күштерінің мүшелері үшін монархқа ант беру – «әскердің моральдық міндеті». Альбертада заңгерлер берген антта: «Мен Альбертада қолданыстағы заңға сәйкес егемендіктің және менің азаматтарымның мүддесін қорғаймын және сақтаймын» деген сөздер бар. Егемендіктің мүддесі монархтың поддандылары үшін кең ауқымды еркіндікті қамтиды.

Ант беруді талап ететіндер

Төмендегі адамдар мемлекеттік, әскери, полиция немесе сот қызметіне кіріспес бұрын адалдық серт беруі тиіс. Әдетте, бұл адамдар монарх немесе тиісті өкіл тағайындайды, яғни олар Ұлы Сұлтанның қалауымен қызмет етеді және заң шығарумен немесе оны іске асырумен жүктеледі.

Патша тағайындаған адамдар

1947 жылы король Георг VI шығарған Патент хаттары жаңадан тағайындалған генерал-губернатордың Садақалы ант қабылдауын міндеттейді және антты Канаданың Жоғарғы сотының бас судьясы немесе басқа судьясы корольдің құпия кеңесінің мүшелерінің куәлігінде беруі керектігін белгілейді. 19 ғасырда антты жаңадан тағайындалған федералды вице-корольдер Канадаға келген кез келген портта жатқа жатқан. Дегенмен, қазіргі кезде генерал-губернаторларға ант Парламент төбесіндегі Сенат палатасында өткізілетін рәсімнің бөлігі ретінде беріледі. Корольдің құпия кеңесінің жаңа мүшелері Қызметке антпен бірге Садақалы анттың өзгеше нұсқасын жаттайды, оны әдетте генерал-губернатордың қатысуымен, Оттавадағы Үкімет үйінде (Ридо залында) құпия кеңес хатшысы жүргізеді. Алайда, екі рет ант биліктегі монархтың алдында қабылданды: 1967 жылы, Канаданың жүз жылдығында, сол кездегі провинциялық премьерлер Елизавета II алдында Парламент төбесіндегі рәсімде құпия кеңес мүшелері ретінде ант берді және, оның Канаданың Конфедерацияның 125 жылдығын атап өту үшін жасаған сапары барысында құпия кеңеске жаңадан тағайындалғандар королеваның Оттавадағы резиденциясында ант берді.

Парламентарийлер

Палата хатшысы немесе уәкілетті тұлға Парламентке жаңа және қайта оралған мүшелерге адалдық серті береді. Серт беруден бас тарту Парламентте отыруға немесе дауыс беруге толыққанды тыйым салады, сондай-ақ тиісті жалақыдан айырылуға әкеледі; бұл адамның Палата мүшесі болуын тоқтатуды білдірмейді; ол жай ғана онда отыра да, қатыса да алмайды. 1875 жылы Веллингтон орталық округінен сайланған Джордж Тернер Ортон, серт беруге қатысты қателік жіберді. Ортон ақырында адалдық сертін бергенімен, мәселе Артықшылықтар және сайлау жөніндегі тұрақты комитетке жіберілді, ол Ортонның серт бергенге дейін Палатада берген дауыстарын жарамсыз деп таныды. Бұл шартты өзгертудің жалғыз жолы Конституцияны өзгерту болып табылады; алайда, бұл жалпы түзету формуласы бойынша (федералды Парламент пен кемінде 50% халқы бар провинциялардың кемінде үштен екісінің Парламенттерінің қаулылары арқылы) жасалуы мүмкін бе, әлде Канададағы барлық парламенттік палаталардың бірауыздан келісімі қажет пе, бұл Таққа қатысты кез келген конституциялық өзгерістер үшін қажеттілігі анық емес. Сертке адал болмау, қылмыскердің Халық қабылдауында отыру мүмкіндігінен айырылу арқылы жазаланатын әрекет ретінде қарастырылуы мүмкін. Соғыс кезінде мемлекетке опасыздық жасайтын пікірлер айту сияқты әрекеттер монархқа берген серт елге берген серт ретінде қарастырылатындықтан, серттен бас тарту болып есептелуі мүмкін. Бірақ, егер жақтаушысы Канаданың заңдары мен әдет-ғұрыптары шегінде өз мақсаты үшін жұмыс істеуді жалғастырса, Конфедерацияға қарсы көзқарастарды білдіру олай емес. Сонымен қатар, король Канададан бөлініп шыққаннан кейін құрылған кез келген жаңа мемлекеттің басшысы бола алады. Бұл идея 1867 жылы сынақтан өтті: Джозеф Хоу Конфедерацияға қарсы болды; бірақ Халық қабылдауына сайланды және адалдық сертін берді, содан кейін одақты тарату үшін жұмысын жалғастырды. Кейінірек, 1976 жылы Квебектің Ұлттық Ассамблеясына тәуелсіздік жақтастары (PQ) сайланды; баспасөз хабарларына сәйкес, олардың кейбіреулері серт беру кезінде саусақтарын қиып, ал кейбіреулері сертіне "et aussi au roi de France" ("және Франция патшасына") және "Vive la république!" ("Республика гүлденсін!") сияқты сөздерді қосты, немесе "Елизавета II патшайымның қаһарына" деп сыбырлады. Алайда, бұл әрекеттердің ешқайсысы серт берудің күшіне әсер етпеді.

Федералды

Федералдық деңгейде Садақа Антына түзетулер енгізу ұсынылды. Конституцияны өзгерту қиындықтары себепті Оттавадағы Парламент мүшелері (депутаттар) Канада Парламенті Заңына өзгеріс енгізу мақсатындағы түрлі заң жобаларын ұсынды. Ешқайсысы да қабылданбаса да, кейбір депутаттар сайлаушыларының алдында қосымша ант берді немесе Садақа Антын оқығаннан кейін өздерінің уәделерін қосты. 2005 жылы сенатор Реймонд Лавин Садақа Антының соңында "менің еліме, Канадаға" деген сөздерді айтты, бұл басқа сенаторлардың сұрақтарын тудырды және Лавинге түзетусіз қайтадан ант беру тапсырылды. Осыдан кейін сенатор Сенат ережелерін өзгертіп, монархқа берілген анттан кейін Канадаға ант беруді қосуды ұсынды: "Мен, [аты], Канадаға адал болып, шын ниетпен қызмет етемін деп ант етемін (немесе салтанатты түрде растаймын)". Бұл ұсыныс қабылданбады. Рене Арсено 2024 жылдың қаңтарында Канада монархына ант беруді, Канаданың конституциясын сақтаумен бірге, "Канаданың мүддесі үшін" депутаттың міндеттерін атқаруға уәде берумен алмастыруды көздеген жеке мүшелік заң жобасын ұсынды, сонымен бірге "Канада" деген ұғымды нақтыламады. Пьер Винсент бұл антты "колониялық, ортағасырлық нәрсе" деп атады, бұл бұрынғы мексикалық дәстүрдегі "құрбандыққа бақырғы шалумен" салыстырылды, ал Канададағы Тажды зерттеу институтының президенті Джон Фрейзер заң жобасын "ақымақтық идея" деп сипаттап, "бәрі эмоционализмге негізделген" деді, сондай-ақ "біз [Тажды] үкімет жүйеміздің ажырамас бөлігі болып табылатын нәрсені шеттетуіміз керек" деді. Фрейзер доласы университетінің тарих профессоры және Канада Тажы туралы сарапшы Барбара Мессамор бұл қадамды "жасырын түрде терең өзгеріс" деп сипаттады, ал Канаданың конституциясы мен үкімет жүйесіне адалдықты "өте маңызды" деп атады. Бұрын федералдық мемлекеттік қызметтегі барлық қызметкерлер ресми жұмысқа орналасу алдында Садақа Антын беруге міндетті болды; бұл талап акадиялық тегі бар және сол кезде ант беруден бас тартқан мемлекеттік қызметкер Винсентті Мемлекеттік қызмет комиссиясына қарсы үш жылдық заңдық шағымдануға итермеледі. Комиссия Винсенттің мемлекеттік қызметтегі жұмысын сақтай алатынын анықтады және Жоғарғы Сот мемлекеттік қызметкерлердің монархтың қызметкерлері болып қала беретінін шешсе де, 2003 жылы Мемлекеттік қызметті жаңғырту заңына патшалық келісім берілді, бұл бюрократиялық мемлекеттік қызметкерлердің жұмыс берушілеріне ант беру қажеттілігін жойды. Азаматтық антқа Садақа Антын қосу да қарсылық тудырды; алайда, бұл конституциялық мәселе болған жоқ. 2007 жылы Онтарионың Жоғары сотында Азаматтық антқа қатысты ұқсас шағым жасалды. Бұл жағдайда ант беру ережесі күшінде қалды. Альбертаның корольдік адвокаттары Вирингке жауап ретінде корольге ант берудің Канаданың конституциясына, оның демократиялық принциптеріне адалдық білдіретінін және ол діни сипатта еместігін мәлімдеді; олардың сөзіне қарағанда, Виринг "антты дұрыс түсінбеген". Әр түрлі провинцияларда заң факультетін бітірген үш түпкілікті канадалық түлек 2022 жылдың 7 қыркүйегінде Альбертаның Адалдық антын беруден босатуды талап етіп, Альбертаның Адалдық антын беру қоғамына қарсы заңдық шара қолданды. Олардың бірі, Вудленд Кри тайпасының мүшесі Анита Кардинал, Канаданың Жоғарғы сотының бірнеше шешімдеріне қайшы келетіндей, Канаданың Тажы түпкілікті халықтар үстінен егемендікке ие емес деп мәлімдеді. Топтың тағы бір мүшесі, Уэсли тайпасының Рейчел Сноу, "оның халқына ұрпақтан ұрпаққа созылып келе жатқан зиянды келтірген [мемлекеттің монархта бейнеленген құқықтық тәртібі] жүйесінің" билігін мойындамайтынын мәлімдеді; алайда, Сноу антты Британдық Тажға берілген деп санайды.

Жаңа Брансуик

1992 жылы Рене Арсено адвокаттыққа қабылдану алдында ант беруге қарсы шыққаннан кейін провинциялық заңдағы құқықтық кемшілік табылды. Ол сотта сәтті дәлелдеді, заң апелляциялық сотқа оның Заңгерлер қоғамына берген өтінішін ант бергенше қабылдамауға рұқсат бермейді. Арсено ант бермей адвокаттыққа қабылданған алғашқы мүше болды.

Онтарио

Онтарио провинциялық парламентінің мүшесі Доминик Агостино 1996 жылы Онтарио заң шығару жиналысы Квебек мысалына ілесіп, "Канадаға" бірнешеу ант беруді қосуды ұсынды, бұл ант егеменге берілетін анттан кейін провинциялық парламент депутаттары (MPP) берген болар еді. Алайда, Заң шығару жиналысының тұрақты комитеті, Санаға берілетін анттағы монархтың өзі Канада мемлекетінің бейнесі екенін және сондықтан патшайымға да, Канадаға да адалдық серт берудің қажеті жоқ деп шешті.

Квебек

Квебек провинциясының тұрғындары Антқа ерте қарсылық білдірді, бұл аумақтың 1763 жылғы Париж шарты арқылы король Людовик XV-ден король Георг III-ге берілуінен кейін көп ұзамай болды. 1774 жылы шыққан Квебек актісі Квебектегі католиктер үшін арнайы Ант белгіледі. Бұл Ант, Елизавета I патшайымынан бері өзгермеген, протестанттық дінге сілтеме жасамады. Онда былай делінген:

«Мен, [аты], шын жүректен уәде беремін және ант етемін, мен оның Шаңырағы король Георгқа адал болып, оған шын адал қызмет етемін және оның тұлғасына, тәжіне және мәртебесіне қарсы жасалатын барлық сатқындыққа қарсы барлық құйрық-сұмдықтар мен әрекеттерге қарсы оны бар күшіммен қорғаймын. Мен оның Шаңырағына, оның мұрагерлеріне және олардың кез келгеніне қарсы екенін білетін барлық сатқындықтар мен сатқындыққа қарсы жасалған барлық айла-шарғылар мен әрекеттерді ашып, жариялауға және олар туралы хабарлауға барынша тырысамын. Мұның бәрін мен ешқандай екіталайлықсыз, ойдағы жасырын немесе құпия сақтанусыз ант етемін және кез келген билік немесе кез келген адамнан кешірім мен босатуды бас тартамын. Құдай маған көмектессін.» 1970 жылы тәуелсіздікке ұмтылған i=no (PQ) партиясының жаңадан сайланған мүшелері Квебек Ұлттық Ассамблеясына отырмас бұрын Ант беруден бас тартты. Сол кезде жиналыстағы барлық партиялар Анттың ескіргенін және оны өзгерту қажет екенін келісті. Квебек Ұлттық Ассамблеясына қатысты акт 1982 жылы патшалық келісім алды, онда «Квебек халқына» адал болуға ант беру туралы қосымша Ант енгізілді, бірақ ол «Квебек халқы» дегеннің не екенін нақты анықтамады. Ұлттық Ассамблея мүшелерінің нұсқаулығында бұл қосымша Ант Квебектің «халыққа» және конституциясына берілетіні, ал бұрынғы патшайым арқылы елге берілген Анттан ерекшеленеді деп көрсетілген. Дегенмен, кейбірлер монархты, осы тұрғыда, Канаданың «бөлінетін» тәжінің ескере отырып, Канаданың емес, Квебек штатының өкілі ретінде қарастырды. PQ және оның жетекшісі Пол Сент-Пьер Пламондон 2022 жылғы жалпы сайлаудан кейін Квебек Ұлттық Ассамблеясында өз орындарын алуға тырысқанда, «бір уақытта екі қожайынға қызмет ету мүмкін емес» деп, Ант беруден бас тартатындарын мәлімдеді. 2022 жылдың 19 қазанында 11 i=no депутаты да Ант беруге ниетті емес екендерін жариялады. Оған жауап ретінде Ұлттық Ассамблея төрағасы Франсуа Паради PQ және i=no депутаттарының Ант беруі керек екенін, әйтпесе олар заң шығарушы органнан шығарылатынын мәлімдеді. QS мүшелері ақырында адалдыққа ант бергенімен, 2022 жылдың 1 желтоқсанында PQ депутаттары бас тартуын жалғастырды және олардың заң шығарушы органға кіруіне кедергі келтірілді. Франсуа Лего басқаратын i=no партиясы басқарған атқарушы кеңес Канада конституциясын өзгерту туралы заң жобасын ұсынды, ол 1867 жылғы Конституция актісінің 128-бабына – заң шығарушылар үшін Ант беруді талап ететін бапқа – Квебекке қолданылмайды деген ескертуді қосуды көздеді. Бұл заң жобасы 2022 жылдың 6 желтоқсанында бірауыздан мақұлданды. Заңның қандай да бір әсері бар ма, жоқ па – әлі белгісіз.

Принс Эдуард аралы

2022 жылдан бері, негізінен Нью-Брансуикте тәжірибе танытатын акадиялық тегі бар заңгер Сэмюэл ЛеБланк, Принс-Эдвард аралында адвокат ретінде тіркелу үшін қажетті адалдыққа ант беруден бас тартты. Ол бұл антты қазіргі Канада монархына беруді 1755-1764 жылдар аралығында акадиялықтарды қуғынға салумен байланыстырып, Ұлыбритания монархына берілген анттың оқиғаға қатысы бар екенін айтты. 2023 жылдың маусым айында Әділет министрлігі Заңгерлік қызмет туралы заңға өзгерістер енгізу мүмкіндігі қарастырылып жатқанын хабарлады.