Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сицилиядағы муниципалитет, Италия.
Municipality in Sicily, Italy
Калтанисетта (kaltanisˈsetta; немесе Cartanissetta) – Италияның Сицилия аймағының орталық бөлігіндегі муниципалитет және Калтанисетта провинциясының орталығы. Бұл қаланың тұрғындары Ниссеньи деп аталады. 2017 жылы қалада 62 797 адам тұрды. Жер аумағы бойынша Италиядағы 14-ші ірі муниципалитет, теңіз деңгейінен биіктігі бойынша Италиядағы алтыншы муниципалитет (568 м), Сицилиядағы Эна қаласынан (912 м) кейін екінші биік қала. Қамқоршысы – Архангел Михаил.
Caltanissetta (kaltanisˈsetta; or Cartanissetta) is a municipality in the central interior of Sicily, Italy, and the capital of the Province of Caltanissetta. Its inhabitants are called Nisseni. In 2017, the city had a population of 62,797. It is the 14th largest municipality in Italy measured by area, the sixth highest municipality in Italy by elevation (568 m), the second highest in elevation in Sicily after the city of Enna (912 m). Its patron saint is Archangel Michael.
География
Қала Сальсо өзенімен кесілген, кішкентай ауылдар мен қалаларға толы төбелі-қырлы аймақта жатыр. Ол Каничатти, Делия, Энна, Марианополи, Маццарино, Муссомели, Наро, Петралия Соттана, Пьетраперция, Сан-Катальдо, Санта-Катерина Виллармоса, Серрадифалько және Сомматино муниципалитеттерімен көршілес. Оның frazioni – Бифария, Борго Петилия, Борго Каникассэ Касале, Коццо ди Наро, Фаварелла, Престианни, Вилладжио Санта-Барбара, Санта-Рита және Ксирби ауылдары.
The town lies in an area of rolling hills with small villages and towns, crossed by the river Salso. It borders on the municipalities of Canicattì, Delia, Enna, Marianopoli, Mazzarino, Mussomeli, Naro, Petralia Sottana, Pietraperzia, San Cataldo, Santa Caterina Villarmosa, Serradifalco and Sommatino. Its frazioni are the villages of Bifaria, Borgo Petilia, Borgo Canicassè Casale, Cozzo di Naro, Favarella, Prestianni, Villaggio Santa Barbara, Santa Rita and Xirbi.
Аумағы
Кальтанисетта Сальсо өзенінің барлық аңғарына үстемдік етеді, ол жақын орналасқан Эннаны да қамтиды. Морфологиялық тұрғыдан алғанда, ол айналағы өңірге ұқсас, өте құнарсыз және әктас пен сазdan тұрады. Қала үш төбе (Санта-Анна, Монте-Сан-Джулиано және Поджио-Сан-Элия) арасында жатыр, олар тарихи орталықтың және оңтүстіктің бір бөлігін құрайтын ойпаңды құрайды.
Caltanissetta dominates the whole valley of the river Salso, which extends to include the nearby Enna. Morphologically it matches the surrounding area, very harsh and composed of limestone and clay. The city lies between three hills (Sant'Anna, Monte San Giuliano, and Poggio Sant'Elia), which form a basin which comprise part of the historical centre and South.
Террапелатаның макалубы
Макалуба (ағыл. Maccalube, араб. مقلوبة maqlūbah, "қарсы бұрылған жер", "бұру, кері қайыру, теріс айналдыру" деген сөздерден туындаған) – Санта-Барбара ауылының жанындағы "Жанартаулар төбесі" деп аталатын Кальтанисеттаның Террапелата аймағында кездесетін шөгінді вулканизмнің өте сирек құбылысы. Бұл – ақтан қою сұрға дейін түсті құнарсыз төбелерден тұратын аймақ, онда шамамен бір метр биіктіктегі балшық жанартаулары жанартау шөгінділерінің үстінде орналасқан. Бұл құбылыс кең аумақты саз балшық қабаттарының болуымен байланысты, олар тұзды су қабаттарымен араласады. Макалуба қысыммен шығарылатын метан газының көпіршіктері арқылы қалыптасады. Газ балшық қабаттарынан өте келе, бетке қарай арналар жасайды. Бұл арналар балшық шөгінділері мен судың қозғалысын қамтамасыз етеді, әсіресе төменнен қысым түскен кезде. Жұмсақ балшық пен судың араласып шығуы нәтижесінде бетте балшық конусы пайда болады, оның жоғарғы бөлігі жанартау кратеріне ұқсайды. Бұл құрылымдар, Этна тауы сияқты жанартаулармен байланысты магмалық тау жыныстары мен конустардан айырмашылығы, біраз уақыт бойы жұмсақ күйінде қалады.
The Maccalube (singular: Maccaluba, from Arabic مقلوبة maqlūbah, '(a land) that turns over', from the verb قلب qalaba 'to turn over, to turn upside down, to invert') are a particularly rare phenomenon of sedimentary volcanism occurring in the Terrapelata area of Caltanissetta, the so called Hill of the Volcanoes, near the village of Santa Barbara. This is an area of barren hills, with a colour ranging from white to dark grey, where mud volcanoes of around one meter in height rest on volcanic sediment. The phenomenon is related to the presence of extensive underground clay deposits, interspersed with layers of salt water. Maccaluba is created by ejection of methane gas bubbles under pressure. When gas breaks through the clay deposits, it creates channels as it rises to the surface. These channels permit the clay sediment and water to travel, especially when they are pressured from beneath. The consistency of the soft clay and water 'sludge' erupting as a mixture then forms a clay cone on the surface, the top of which is similar in appearance to a volcanic crater. These formations remains soft for some time, unlike the igneous rock eruptions and cones often associated with volcanoes such as Mount Etna.
2008 жылғы тамыздағы Маккалубе төтенше жағдайы
2008 жылдың 20 тамызында Санта-Барбара ауданындағы Кальтанисеттада болған оқиғаларға байланысты төтенше жағдай жарияланды. 2008 жылдың 11 тамызында таңертең геологиялық тұрақсыздық салдарынан жер бетінде 10 сантиметрден 1 метрге дейін диаметрі болатын жарықтар пайда болды. Екі аймақта – Маккалубеде және қала орталығының батыс бөлігінде ғимараттарға зақым келді. Бұл зақымдар сол күні бірнеше сағаттан кейін болған саз, су және газдың ағынымен күшейді. Жеті минут бойы үлкен ағын үлкен аумақта қалың және кең саз шөгіндісін құрады. 19 тамызда Макалубедегі жарылыстардың алғашқы белгілері бұрынғы ағыннан су мен саз шыққан саз қабатының үстінде пайда болды. Террапелата құбылысы кем дегенде екі ғасырдан бері белгілі. Жергілікті аббат, Сальваторе Ли Вольси (1797–1834), табиғат және ауыл шаруашылығы ғылымдарының маманы, «Кальтанисеттадағы Террапелатаның әуе вулканы туралы» еңбегін жазды. Ол 1783–1823 жылдар аралығында болған ұқсас оқиғаларды сипаттап, оларды аймақтағы кең ауқымды тұрақсыздықпен байланыстырды. Соңғы онжылдықтарда бұл оқиғалар біртіндеп әлсіреп, жарылыстар мен жарықтардың орнына салыстырмалы түрде белсенді емес Маккалубе құбылысын тудырды. 2008 жылдың қыркүйегіне қарай 98 кратердің 68-і белсенді, 17-сі ұйықтаған, ал қалғандары қатып қалған деп есептелді. 11 тамыздағы оқиғалар 2002 жылдың 14 және 15 ақпанындағы оқиғаларға ұқсас болды. Айырмашылығы, тамыз айындағы жарылыстар күштірек болды және қала тұрғындарының орналасқан жерінің тұрақсыздығына байланысты болды. Бұрын бұл оқиғалар қала аумағына дейін жеткен, бірақ олар ешқашан жарылыстармен бір уақытта болған емес.
On 20 August 2008 a State of Emergency was declared because of events involving the Santa Barbara district in Caltanissetta in the preceding days. During the morning of August 11, 2008, geological instability caused the opening of rifts in the ground surface, varying from ten centimetres to a metre in diameter. Damage to buildings occurred in two areas up to distant, the Maccalube and in the western part of the City Centre. These damages were made worse by an eruption of clay mud, water and gas which occurred some hours later that same day. For seven minutes, a sizable eruption created a mud deposit thick and wide, across a large area. On August 19, the first manifestations of further Maccalube eruptions appeared on top of the mud layer, where water and mud had been ejected by the previous eruption. The Terrapelata phenomenon has been known for at least two centuries. The local Abbot, Salvatore Li Volsi (1797–1834), an expert in natural and agricultural sciences, wrote Sul vulcano aereo di Terrapilata in Caltanissetta ("Regarding the aerial volcano of Terrapelata in Caltanissetta"). He describes similar events which had occurred between 1783 and 1823, which he attributed to large scale instability in the area. In recent decades these events have gradually become less violent, creating relatively inactive Maccalube, rather than violent eruptions and rifts in the terrain. As of September 2008: 68 craters out of 98 were said to be active; 17 were dormant; those remaining were thought to have solidified. The events of August 11 are similar to those of February 14 and 15, 2002. Those of August were characteristic of a more severe eruption and of instability of the terrain beneath the populated area of the town. These events had, in the past, extended even further into the city area; but they had never before happened at the same time as eruptions.
Тарих
Кальтанисеттаның тарихы б.з.д. 406 жылға дейін жетеді, осы жылы Карфагеннен келген Гамилькар әскерінің адмиралы Никия осы жерде бекініс салған, кейін Кастра Никия (Никия бекінісі) деп аталған. Екінші Пуника соғысынан кейін Кастра Никия Рим үкіміне қарады, бірақ Сицилияның қалған бөлігіндегідей, жаулап алушылардың ықпалы үстірт болды. 829 жылы қала сарациндердің басып алуына түсті. Карфагендік атау, араб тіліндегі نساء nisā (мағынасы «әйелдер») деген сөзбен ұқсас болғандықтан, сарациндер оны قلعة النساء Qal‘at al Nisā’ («Әйелдер бекінісі») деп атады, кейін итальян тілінде Caltanissetta деп аударылды. 1086 жылы нормандықтар осы елді мекенді басып алды. Сицилияны қалалық жаңғырту жоспары аясында граф Роджер Борса қалаға жарғы берді және қазірге дейін сақталған қала құрылысы жоспары жасалды. Осы кезеңде канноли осы жерде ойлап табылды деп есептеледі. Нормандықтардың басып алуынан кейін қала Гогенштауфен, Анжу және Арагон патшаларының билігінде болды, олар оған «Графтық» атағын берді. Осы жерде Сицилияның Фредерик II патша болып жарияланды. Қала Фредерик III (1355–1377) тұсында туындаған дауларды шешуге бағытталған тағы бір Парламенттің орнына айналды. 1407 жылы король Мартин I Кальтанисетта аумағын Матео Монкада II-ге берді, ол испандық Монкада әулетіне тиесілі болды, бұл әулет бұрыннан Патерно иелігіне ие болған, содан кейін аймақ күрт құлдырауға ұшырады. Кафедраль сорылуы 1539 жылы басталды, және ерекше айта кететін жайт, 1566 жылы Салсо өзені арқылы көпір салынды. Осы кезеңде қала қабырғалардың сыртында кеңейе бастады, Санта-Флавия, Сан-Рокко-делли-Зингари және Сан-Франческо жаңа аудандары құрылды. Бұл аудандарға арабтардың ортағасырлық ауылы да кірді. Аймақтар екі жолмен бөлінді, олар орталық алаңға (қазіргі Пиацца Гарибальди) шамамен перпендикуляр қиылысты. Бұл жолдар – қазіргі Корсо Витторио Эмануэле (батыс-шығыс) және Корсо Умберто I (солтүстік-оңтүстік). 1718 жылдың 8 шілдесінде қалаға Пьемонт әскерлері шабуыл жасап, халықтың көптеген қаза болуына себеп болды. 1787 жылы Иоганн Вольфганг Гёте Кальтанисеттаға сапар шекті. 1812 жылы Монкаданың билігі 406 жылдан кейін аяқталды, феодалдық конституция жойылды және Кальтанисетта Сицилияның 22-ші Комаркасына айналды. 1819 жылы қала провинцияның астанасы деп жарияланды. Бірақ бір жылдан кейін Бурбон әулетіне адалдығы үшін жаза ретінде қала тонауға ұшырады. 1844 жылы ол епископтық орынға дейін көтерілді. Джузеппе Гарибальди оның «Мыңдар» жорығына қатысқан көптеген ниссендермен бірге Цезарь Абба және Александр Дюмамен бірге қалаға келді. Сол жылдың 22 қазанында өткен плебисцит Кальтанисеттаны жаңа Италия Корольдігінің құрамына кіргізді. Италияның бірігуінен кейін аймақта күкірттің кеңінен өндірілуіне байланысты экономикалық өсім болды. Кен өндіруімен бірге түрлі қайғылы оқиғалар да болды: 1867 жылдың 27 сәуірінде Трабонелла кенішінде өрттен 47 адам қаза тапты; 1881 жылдың 12 қарашасында Гессолунго кенішінде болған жарылыстан 65 кенші қаза тапты; ал 1911 жылы Делиелла және Трабонелла кеніштерінде тағы 51 адам қаза тапты. Алайда 1875 жылы халық префектке қарсы көтеріліс ұйымдастырып, оны жұмыстан шығарды. 1878 жылдың 8 сәуірінде қала теміржол желісіне қосылды, бұл оған жетудегі тарихи қиындықтарды аяқтады. Үш жылдан кейін король Умберто I әйелі Маргарита Савойялық және ұлы Виктор Эммануэль III-мен бірге Кальтанисеттаға келді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1943 жылдың шілдесінде Сицилияға одақтас әскерлердің қонуының бір бөлігі ретінде Кальтанисетта бірнеше рет бомбалауға ұшырады, нәтижесінде 351 бейбіт тұрғын қаза тапты. 1943 жылдың 10 шілдесінде АҚШ-тың 3-ші жаяу әскерлері Ликатаға қонды және 8 күннен кейін, 18 шілдеде олар қалаға кіріп, басып алды. АҚШ-тың 1-ші жаяу әскерлері бірнеше сағаттан кейін Гелаға келді және Катанияға қарай АҚШ-тың 45-ші жаяу әскерлерімен кездесуге аттанды, бұл әскерлер Скоглиттиге жақын жерге қонды.
Caltanissetta's origins can be traced back to 406 BC, when admiral Nicia of Hamilcar's siege force from Carthage established a fort at the site, later called Castra Nicia (Fort Nicia). After the Second Punic War, Castra Nicia came under Roman rule, but as in the rest of Sicily, the influence of the invaders remained superficial. In AD 829, the city was occupied by the Saracens. The Carthaginian name, similar to the Arabic word نساء nisā’ (meaning 'women') resulted in the Saracen name قلعة النساء Qal‘at al Nisā’ ('Fort of the Women'), since Italianized to Caltanissetta. The settlement was captured by the Normans in 1086. A charter was granted to the town in accordance with Count Roger Borsa's vast plan for the urbanisation of Sicily, and the urban plan that is still in evidence today was laid out. It is during this time that cannoli is believed to have been invented here. After the Norman occupation the city was under the rule of the Hohenstaufen, the Anjou and the Aragonese kings, who gave it the title of 'County'. It was here that Frederick II of Sicily was proclaimed king. The city was the seat of another Parliament which aimed to settle the disputes which had arisen during the reign of Frederick III (1355–1377). In 1407, King Martin I ceded the territory of Caltanissetta to Matteo Moncada II, of the noble Spanish House of Moncada, which already owned the estate of Paternò, and subsequently the area fell into great decay. Construction of the Cathedral began in 1539, and, notably, in 1566 a bridge was built over the Salso River. In this period the city began to expand outside the walls, with creation of the new areas of Santa Flavia, San Rocco degli Zingari and San Francesco. These included the medieval village of Arab origin. The areas were separated by two roads which crossed roughly perpendicularly to a central square (now Piazza Garibaldi): the current Corso Vittorio Emanuele (west east) and the Corso Umberto I (north south). On July 8, 1718, the city was assaulted by Piedmontese troops, causing large loss of life to the population. In 1787 Johann Wolfgang Goethe visited Caltanissetta. In 1812, the Moncada seignory ended after a rule of 406 years, when the feudal constitution was abolished and Caltanissetta was turned into the 22nd Comarca of Sicily. In 1819 the city was declared to be the Capital of the province. However one year later it was sacked as a punishment for its loyalty to the House of Bourbon. In 1844 it was elevated to a Bishopric seat. After many Nisseni had taken part in his Thousands deeds, Giuseppe Garibaldi entered the city, together with Cesare Abba and Alexandre Dumas, père. On October 22 of the same year a Plebiscite declared Caltanissetta to be part of the new Kingdom of Italy. After the Unification of Italy the area experienced an economic boom, largely due to extensive mining of sulfur. The mining was accompanied by various misfortunes: on the 27th of April 1867 47 people died due to a fire damp explosion in the Trabonella mine; 65 miners died on November 12, 1881, in Gessolungo mine because of an explosion; and another 51 died in 1911 in Deliella and Trabonella mines. In 1875, however, the population rose up against the Prefect, who was subsequently fired. On April 8, 1878, the city was connected to a railway, ending the historical difficulties in reaching it. Three years later the King Umberto I visited Caltanissetta along with his wife Margherita of Savoy and his son Victor Emmanuel III. During the Second World War, as part of the Allied landing in Sicily( in July 1943), Caltanissetta suffered several bombings during which 351 civilians were killed. On July 10, 1943, U. S. 3rd Infantry troops landed in Licata and 8 days later, on 18 July they entered and occupied the city. The U. S. 1st infantry landed in Gela some hours later and advanced toward Catania to meet the U. S 45th Infantry, which had landed near Scoglitti.
Экономика
Кальтанисеттаның экономикасы 19 ғасырға дейін негізінен ауыл шаруашылығына тәуелді болды, содан кейін күкірт өндірісі кеңінен дами бастады. Облыста 275 күкірт кені ашылып, 32 000 жұмысшы жұмыспен қамтылды. Қала орналасқан Fratelli Averna SpA компаниясы бүкіл Италияда және одан тыс елдерде сатылатын Amaro Averna ликерін шығарады.
Caltanissetta's economy remained heavily reliant on agriculture until the 19th century, when sulfur mining industry began extensively. 275 sulfur mines were created in the province, employing 32,000 workers. Fratelli Averna SpA, a firm in the city, produces the Amaro Averna, a liqueur sold throughout Italy and beyond.