Кіріспе

Соммдағы мемориал, Франция

Сомм шайқасында 1915-1918 жылдар аралығында қаза тапқан, қабірі белгісіз 72 337 британдық және Оңтүстік Африкалық әскери қызметкерлеріне арналған Типваль мемориалы – соғыс ескерткіші. Ол Францияның Пикардия аймағындағы Типваль ауылының жанында орналасқан. 2004 жылы келушілер орталығы ашылды. Сэр Эдвин Лютенс жобалаған Типваль «ХХ ғасырдағы монументалды британдық сәулет өнерінің ең ұлы туындысы» деп сипатталған.

Орналасқан жері

Мемориал бұрынғы Типваль шатосының оңтүстік-шығысына, Типваль орманының жанында, төмен жатқан жерге салынды. Бастапқы шатоның жері таңдалмады, себебі бұл соғыс кезінде көптеген медициналық көмек көрсету орындарының маңындағы қабірлерді жылдыруды қажет ететін еді.

Жобалау және ашылу

Сэр Эдвин Лютенс жобалаған ескерткіш 1928 және 1932 жылдар аралығында салынды және әлемдегі жоғалғандарға арналған ең ірі Ұлттар Достастығының ескерткіші болып табылады. Оны Франция президенті Альберт Лебрунның қатысуымен, 1932 жылдың 1 тамызында Уэльс принці (кейін король Эдуард VIII) ашты. Бұл Фландрия мен Пикардиядағы арнайы ескерткіштердің соңғысы болды. Ескерткіш айналасының көрінісін биіктеп тұр және Портленд тасымен қапталған 16 кірпіш тірегі бар. Ол бастапқыда Францияның Лилль қаласынан әкелінген кірпіштерден салынған, бірақ 1973 жылы Аккрингтон кірпіштерімен жаңадан жабылды. Басты арка шығыстан батысқа қарай бағытталған. Ескерткіштің биіктігі негізінен 42,67 метр, ал батыс жағындағы жерлеу орнының деңгейінен 6,10 метр жоғары. Оның негізі 5,79 метр қалыңдықта, бұл құрылымның астындағы соғыс кезінде қазылған кең туннельдердің болуына байланысты қажет болды. Бұл мемориалдық арканың күрделі түрі, ол өзара байланысқан төрт түрлі өлшемдегі аркалардан тұрады. Басты арканың әр жағынан кішірек аркалар өтеді, олар басты аркаға тік бұрышпен орналасқан. Осы кішірек аркалардың әр жағынан одан да кішірек аркалар жасалған, және т.б. Әр кіші арканың кілт тасы үлкен арканың көктемі деңгейінде орналасқан; осы деңгейлердің әрқайсысы тас енімен белгіленген. Бұл дизайн нәтижесінде 64 тас панельдік жағы бар 16 тіреу пайда болды. Архитектура тарихшысы Стивен Геймс айтқандай, ескерткіш өзара қиылысатын екі жеңіс аркасынан тұрады, әрқайсысы үлкен орталық аркадан және екі кішірек қосалқы аркадан тұрады, шығыс-батыс фасадындағы аркалар солтүстік-оңтүстікке қарағанда биік, ал барлығы төрттік торлы жоспардан көтерілген. Басты арканың үстінде мұнара орналасқан.

Ағылшын-француз мемориалы

Типваль мемориалы 1916 жылғы шабуылдың бірлескен сипатын еске алу үшін ағылшын-француздық шайқас ескерткіші ретінде де қызмет етеді. Британ Достастығының қабірлері ақ тастан жасалған тікбұрышты ескерткіштермен белгіленген, ал француз қабірлері сұр тастан жасалған айқыш тәрізді кресттермен белгіленген. Белгісіз жатқандар үшін британдық ескерткіште "Ұлы соғыстың сарбазы / Құдайға мәлім" деген жазу бар, ал француз кресттерінде "Inconnu" ("белгісіз") деген жалғыз сөз жазылған. Зираттың Құрбандық крестінде британдық және француздық үлестердің бірлестігі мойындалады. мәтін=Әлем екі жарым миллион қаза болғандардың ортақ құрбандығын еске алсын, осы жерде Франция және Британ империясының сарбаздары мәңгілік серіктестікте бірге жатыр.

Салтанаттар мен қызмет көрсетулер

Жыл сайын 1 шілдеде (Соммадағы алғашқы күннің жылдығы) ескерткіште маңызды салтанатты шара өтеді. 11 қарашада да сағат 10:45 CET-те басталатын шара ұйымдастырылады.