Кіріспе

Диксон бұғазы – Батыс Канада-АҚШ шекарасындағы Тынық мұхитындағы, АҚШ-тың Аляска штаты мен Канаданың Британдық Колумбиясы провинциясының арасындағы шамамен ұзындығы және ені бар бұғаз. Диксон бұғазы Ішкі жолдың теңіз көлігі маршрутының бір бөлігі болып табылады. Бұл АҚШ және Канада арасындағы теңіз шекарасының бөлігін құрайды, бірақ осы шекараның орналасқан жері даулы.

Этимология

Жозеф Бэнкс бұғазды 1787 жылы осы аймақты картографиялаған, Корольдік теңіз флоты офицері, тері саудагері және саяхатшы капитан Джордж Диксонның құрметіне атады.

География

Диксон кіреберісі солтүстікте Аляскадағы Александр архипелагындағы Кларенс бұғазының арасында, ал оңтүстікте Гекэте бұғазы мен Британдық Колумбиядағы Хайда Гвайи (Королева Шарлотта аралдары) деп белгілі аралдардың арасында жатыр. Алясканың Уэльс Принсі аралы кіреберістің солтүстік жағындағы Аляска аралдарының ең ірісі болып табылады; осы аралды Кайгани Хайда халқы мекендейді. Хайда ұлтының өкілдері бұғаз арқылы еркін өту құқығын сақтайды. Диксон кіреберісіне құятын ірі бұғалар Портленд бұғасы, Принс-Руперт порты және Массет бұғасы.

Шекаралық дау

Диксон бұғазының солтүстік шекарасын белгілейтін "AB" сызығы (шамамен 54°40'N) 1903 жылғы Аляска шекаралық шарты бойынша құрылған төрелік сотпен белгіленді. Бұл сызықтың мағынасы Канада мен АҚШ арасында даулы мәселе болып қалып отыр. Канада бұл сызықты халықаралық теңіз шекарасы деп санайды, ал АҚШ оның мақсаты тек әр елге тиесілі құрлық аумақтарын анықтау болды деп есептейді. Сондықтан АҚШ "AB" сызығын ресми шекара ретінде мойындамайды (мысалы, теңіз түбінің ресурстарын немесе балық аулау құқықтарын реттеу үшін). 1977 жылы АҚШ теңіз шекарасын құрлықтар арасындағы тең қашықтықтағы сызық ретінде анықтады. Екі түрлі шекара сызығының қиылысуы нәтижесінде әртүрлі талаптарға ие төрт жеке су аймағы пайда болды. "AB" сызығынан оңтүстікке қарай орналасқан екі аймақ (шамамен 2789 км² және 51,5 км² көлемде) екі елдің де талабында. Қалған екі су аймағы "AB" сызығының солтүстігінде жатыр және ешбір ел талап етпейді. Бұл талап етілмеген екі аймақтың көлемі шамамен 72 км² және 1,4 км² құрайды. "AB" сызығынан оңтүстікке қарай орналасқан және АҚШ талап еткен теңіз аумағымен қоршалған. Шартына сәйкес, LTE-лер аумақтық теңіз үшін базалық нүктелер ретінде пайдаланылуы мүмкін, ал АҚШ Нунес тастарын базалық нүкте ретінде қолданады. Алайда, АҚШ Теңіз құқығы туралы конвенцияға қол қоймағандықтан, оның шеңберінен тыс аумақтарға талап етуіне ешқандай кедергі жоқ. Шындығында, күнің шамамен жартысы бойы Канаданың қанадалық деп санайтын су үсті аумағы АҚШ-тың американдық деп жариялаған теңіз аумағымен қоршалған. Аумақтық балық аулау даулары бүгінге дейін жалғасуда, себебі АҚШ "AB" сызығын өзінің мемлекеттік карталарында ресми шекара ретінде көрсеткен емес.