Томас Хейден: Американдық белсенді, жазушы және саясаткер өмірі

Кіріспе

Американдық белсенді (1939–2016)

Томас Эммет Хейден (11 желтоқсан 1939 – 23 қазан 2016) – американдық әлеуметтік және саяси белсенді, автор және саясаткер. Хейден 1960-шы жылдары соғысқа қарсы қозғалыс, азаматтық құқықтар және интеллектуалдық белсенділік саласындағы қызметімен танымал болды, ол Жаңа солшыл қозғалыстың қалыптасуына зор ықпал еткен тұлға. «Демократиялық қоғам үшін студенттер» солшыл ұйымының жетекшісі ретінде ол Порт-Хурон манифестін жазды, 1968 жылғы Демократиялық ұлттық конвенциядағы наразылықтарды ұйымдастыруға көмектесті және осы оқиғаның нәтижесінде болған «Чикаго жетілігі» ісі бойынша сотқа тартылды. Кейінірек ол бірнеше рет саяси лауазымдарға үміткер болып, Калифорния штатының Ассамблеясы мен Калифорния штатының Сенатына сайланды. Өмірінің соңында ол Лос-Анджелес округінің Бейбітшілік және әділдік ресурстық орталығының директоры қызметін атқарды. Ол Джейн Фондамен 17 жыл бойы некеде тұрды және актер Трой Гаритидің әкесі.

Ерте өмір және белсенділік

Том Хейден Мичиган штатының Роял Оук қаласында дүниеге келген. Оның әкесі бұрынғы теңізші, ол Chrysler компаниясында бухгалтер болып жұмыс істеген, сонымен қатар зорлық көретін және алкогольге тәуелді болған. Хейден Мичиган штатының Роял Оук қаласындағы Дондеро орта мектебінде оқыды. Ол мектеп газетінің редакторы болды, ал газеттегі қоштасу мақаласындағы кезекті абзацтардың бас әріптерін пайдаланып "Тозаққа кет" деген сөзді құрастырды. Осының салдарынан, ол 1956 жылы бітіргеннен кейін, келесі жылдың қазан айында үйленді. Миссисипи штатының Маккомб қаласында Ұлттық студенттік жаңалықтары үшін Freedom Rides туралы хабарлап жатқанда, оған қарақшылар шабуыл жасағанына қарамастан, Хейден өзі Freedom Rider болды. 1961 жылдың 10 желтоқсанында Хейдендер 1960 жылғы Бойнтон Вирджинияға қарсы шешіміне жауап ретінде өткен көптеген "бостандық саяхаттарының" біріне қатысты. Freedom Rides-тегі рөлі үшін тұтқындалғаннан кейін, Хейден Грузияның Албани қаласындағы түрмеде SDS манифестін жазуға кірісті.

Порт-Хюронның көрінісі және СДБ

1962 жылғы маусымда Студенттер демократиялық қоғам үшін (СДС) өткен алғашқы съезде жаңартылып, қабылданған Порт-Хурон мәлімдемесі демократиялық қатысу рухымен "ойластыру, адалдық [және] терең ойлауға" бағытталған "жаңа солшылдыққа" шақырды. Демеуші Индустриялық демократия лигасы (LID) дереу наразылық білдірді. Мәлімдемеде "Сталиндіктер ескі солшылдықтың бұрмалануына" деген өкініш білдірілсе де, LID-тің коммунизмді айыптау туралы стандартты ұстанымы қалдырылмады. Хейденді кездесуге шақырды, онда ол одан әрі ұступтар жасаудан бас тартып, Майкл Харрингтонмен, кейіннен Ирвинг Хаумен ұрысты, алғашқысы сияқты. Том Хейден 1962–1963 оқу жылында СДС президенті болып сайланды, бірақ оның әйелі Сандра Кейсон "Кейси" Хейден Анн-Арбордан кетіп, оны тастап кетті, Атлантадағы Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитетіне (SNCC) оралуға шақырылды. Кейін ол Энн-Арбордағы аяқталмай қалған пікірталастардан айырмашылығын еске түсірді, SNCC талқылауларында назар іс-қимылға аударылды және әйелдердің пікірі ескерілді. Бұл екінші толқын феминизмінің негізін қалаушы құжат ретінде қарастырылады. Мәлімдемеде айтылғандай, студенттер "әділет үшін экзотикалық емес, бірақ ұзаққа созылатын күреске" қарауы керек деп сенген Хейден, Біріккен автомобиль жұмысшыларынан 5000 доллар көмек алып, SDS-тің алғашқы жобасы – Экономикалық зерттеулер және іс-қимыл жобасы (ERAP) құрылды. SDS қауымдастық ұйымдастырушылары ақсүйектердің аудандарын "кедейлердің ұлтаралық қозғалысына" тартуға көмектесті. 1964 жылдың соңына қарай ERAP-та 125 студент-еріктіні жұмылдырған он ішкі қалалық жоба жұмыс істеді. Американың Біріккен қаптау жұмыскерлерінің президенті Ральф Хельштейн Хейденді Саул Алинскимен кездесуге шақырды. Чикагода және бүкіл елде жиырма бес жыл тәжірибесі бар Алински қоғамдық ұйымдастырудың әкесі саналды. Хельштейннің қорқынышына орай, Алински Хейденнің бұл салаға қадамын басқанын наивтік деп бағалап, сәтсіздікке ұшырайды деп болжады. Хейден бұл іске белсенді кірісті. Ол Ньюаркта үш жыл бойы кедей қара нәсілді тұрғындарды жаппай үй иелеріне, қалалық инспекторларға және басқаларға қарсы ұйымдастырып, қоғамдық одақпен жұмыс істеді. Ол 1967 жылы Ньюарктағы көтерілістің куәсі болды, оны "Ньюарктағы көтеріліс" (1967) кітабында үлкен әлеуметтік және экономикалық контекстке енгізуге тырысты. Оның Ньюарктағы беделі ФБР-дің назарына ілікті. "Хейден интеллектуалды топтарға тартымды, тиімді сөйлейтін адам және Ньюарктағы бағдарламасында негрлермен жұмыс істеген және қолдаған екенін ескере отырып", агенттер оны "Раббл Роузер тізіміне" енгізуді ұсынды. Ньюаркта өскен консервативті сарапшы Джек Кэшилл "Ньюарктағы көтеріліс" кітабының жылдам жариялануын атап, Хейденнің кітабы көтерілістен бұрын жазылған және көтерілістің туындауына жылдар бойы терең күштер жұмыс істегенін көрсетті. Кейіннен Хейден ERAP ел бойынша үлкен жетістікке жете алмаса (уәделенген "кедейлердің нәсілдер аралық қозғалысы") бұл АҚШ-тың Вьетнамдағы қатысуының күшеюіне байланысты болды деді: "Үкімет тағы да ішкі дағдарысқа сыртқы дағдарыстың көмегімен жауап берді".

Refined and adopted at the first Students for Democratic Society (SDS) convention in June 1962, the Port Huron Statement called for a "new left" committed, in the spirit of participatory democracy, to "deliberativeness, honesty [and] reflection." The sponsoring League for Industrial Democracy (LID) took immediate issue. Although The Statement did express regret at the "perversion of the older left by Stalinism," it omitted the LID's standard denunciation of communism. Hayden was called to a meeting where, refusing any further concession, he clashed with Michael Harrington, as he later would with Irving Howe. Tom Hayden was elected SDS president for the 1962–1963 academic year, but his wife Sandra Cason "Casey" Hayden left Ann Arbor, and left him, heeding the call to return to the Student Nonviolent Coordinating Committee (SNCC) in Atlanta. She later recalled that in contrast to the interminable debates she had witnessed in Ann Arbor, in SNCC discussions the focus was on action and women had a voice. since regarded as a founding document of second wave feminism. Convinced, in the words of the Statement, that students must "look outwards to the less exotic but more lasting struggles for justice," and with $5000 from United Automobile Workers, Hayden's first SDS initiative was the Economic Research and Action Project (ERAP). SDS community organizers would help draw white neighbourhoods into an "interacial movement of the poor". By the end of 1964 ERAP had ten inner city projects engaging 125 student volunteers. President of the United Packinghouse Workers of America Ralph Helstein arranged for Hayden to meet with Saul Alinsky. With twenty five years experience in Chicago and across the country, Alinsky was considered the father of community organizing. To Helstein's dismay, Alinsky dismissed Hayden's venture into the field as naive and doomed to failure. Hayden committed himself to the effort. For three years in Newark, he worked with a community union to organize poor black residents to take on slumlords, city inspectors and others. He was there to witness the 1967 Newark Riots which, in Rebellion in Newark (1967), he tried to place in a larger social and economic context. His profile in Newark attracted the attention of the FBI. “In view of the fact that Hayden is an effective speaker who appeals to intellectual groups and has also worked with and supported the Negro people in their program in Newark," agents recommended that he "be placed on the Rabble Rouser Index.” Conservative pundit Jack Cashill who grew up in Newark has noted that speed of publication of "Rebellion in Newark" suggests Hayden's book was pre written before the riots and that deeper forces had worked for years to catalyze the riots. Hayden was later to suggest that if ERAP across the country had failed to build to greater success (the promised "interracial movement of the poor") it was because of the escalating U. S. commitment in Vietnam: "Once again the government met an internal crisis by starting an external crisis."

Соғысқа қарсы белсенді

1965 жылы Ньюаркта болған кезде Хейден, АҚШ Коммунистік партиясының мүшесі Герберт Аптекер және квакер бейбітшілік белсендісі Стаутон Линдпен бірге Солтүстік Вьетнамға даулы сапар жасады. Үшеуі ауылдар мен фабрикаларды аралап, АҚШ Әуе күштерінің майоры Рон Бёрнмен кездесті, ол ұшағы атып түсіріліп, тұтқынға алынған американдық әскери тұтқын болған. Солтүстік Вьетнамға жасалған бұл сапардың нәтижесінде соғыстың қарқынды кезеңінде «Басқа жақ» атты кітап жарық көрді. Кейін Стаутон Линд Жаңа солшылдық «алдыңғы буынның антикоммунизмін» жоққа шығарғанын жазды, ал Линд пен Хейден «Солшыл зерттеулерде» былай деп жазды: «Біз антикоммунист болудан бас тартамыз. Бұл терминнің бұрынғы мағынасы толық жойылды деп санаймыз». 1968 жылы Хейден Вьетнам соғысын аяқтау жөніндегі Ұлттық жұмылдыру комитетіне («Моб») қосылды және Чикагодағы Демократиялық Ұлттық конвенттен тыс өткен наразылықтарда белсенді рөл атқарды. Демонстрацияларды АҚШ-тың зорлық-зомбылықтың себептері мен алдын алу жөніндегі Ұлттық комиссиясы кейіннен полиция жасаған тәртіпсіздік деп сипаттады. Конвенттен кейін алты ай өткен соң, ол және Ренни Дэвис, Дейв Деллинджер, Эбби Хоффман және Джерри Рубин сияқты жеті наразылық білдіруші «Чикаго сегіздігінің» құрамында, яғни Бобби Силдің ісі бөлек қарастырылғаннан кейін «Чикаго жетілігінің» құрамында федералдық айыптауға тартылды. Хейден және тағы төрт адам штат аралық саяхат жасап, тәртіпсіздікке қатыстыру үшін кінәлі деп танылды, бірақ бұл айыптамалар апелляциялық сотта күшін жойып, қайта қарауға жіберілді. Үкімет істі қайта қарастырмады және кейіннен негізгі айыптамалардан бас тартты. Хейден АҚШ-тың Вьетнам соғысына қатысқан кезеңде Солтүстік Вьетнамға және Камбоджаға бірнеше рет сапар шекті, бұл кезеңде президент Ричард М. Никсон басқаруымен Лаос пен Камбоджа да соғыс аймағына айналды, бірақ ол болашақ әйелі, актриса Джейн Фондамен бірге 1972 жылдың жазында Ханойға жасаған сапарында болған жоқ. Келесі жылы ол Фондаға үйленді және олардың бір баласы, Трой Гарити 1973 жылдың 7 шілдесінде дүниеге келді. 1974 жылы ол «Өлім тілегі» фильмінде жедел жәрдем дәрігері рөлінде эпизодтық түсті. Сол жылы, Вьетнам соғысы әлі жалғасып жатқанда, Фонда, Хейден, Хаскелл Векслер және басқалардың бірлескен жұмысымен түсірілген «Дұшпанға кіріспе» атты деректі фильмі жарық көрді. Фильмде олардың 1974 жылдың көктемінде Солтүстік және Оңтүстік Вьетнамды аралап саяхаттауы бейнеленген. Хейден сонымен қатар 1972 жылдан 1975 жылға дейін жұмыс істеген Индокитай бейбітшілік науқанын (IPC) құрды. Бостон, Нью-Йорк, Детройт және Санта-Кларада жұмыс істеген IPC Вьетнам соғысына қарсы наразылық білдіріп, АҚШ-тың әскерге шақырудан жалтарғандарға шартты емес рақымшылық беруді және басқа да мақсаттарды талап етті. IPC-нің қолдаушысы болған Джейн Фонда кейіннен бұл атауды өзінің кино өндіріс фирмасы IPC Films-қа айналдырды, ол «F. T. A.» (1972), «Дұшпанға кіріспе» (1974), «Қытай синдромы» (1979), «Тоғыздан беске дейін» (1980) және «Алтын тоған» (1981) сияқты фильмдер мен деректі фильмдерді толық немесе ішінара өндірді. Хейден мен Фонда 1990 жылы ажырасты.

In 1965, while still committed in Newark, Hayden, along with Communist Party USA member Herbert Aptheker and Quaker peace activist Staughton Lynd, undertook a controversial visit to North Vietnam. The three toured villages and factories and met with an U. S. Air Force Major Ron Byrne, an American POW whose plane had been shot down and was being held prisoner. The result of this tour of North Vietnam, at a high point in the war, was a book titled The Other Side. Staughton Lynd later wrote that the New Left disavowed "the Anti Communism of the previous generation", and that Lynd and Hayden had written, in Studies on the Left: "We refuse to be anti Communist. We insist the term has lost all the specific content it once had." In 1968, Hayden joined the National Mobilization Committee to End the War in Vietnam ("the Mobe") and played a major role in the protests outside the Democratic National Convention in Chicago, Illinois. The demonstrations were broken up by what the U. S. National Commission on the Causes and Prevention of Violence later described as a police riot. Six months after the convention, he and seven other protesters including Rennie Davis,
Dave Dellinger, Abbie Hoffman, and Jerry Rubin were indicted on federal charges of conspiracy and incitement to riot as part of the "Chicago Eight", a. k. a. the "Chicago Seven" after Bobby Seale's case was separated from the others. Hayden and four others were convicted of crossing state lines to incite a riot, but the charges were later reversed and remanded on appeal. The government did not re try the case, and thereafter elected to dismiss the substantive charges. Hayden made several subsequent well publicized visits to North Vietnam as well as Cambodia during America's involvement in the Vietnam War, which had expanded under President Richard M. Nixon to include the adjoining nations of Laos and Cambodia, although he did not accompany his future wife, actress Jane Fonda, on her especially controversial trip to Hanoi in the summer of 1972. The next year he married Fonda and they had one child, Troy Garity, born on July 7, 1973. In 1974, he appeared in a brief scene as an ER doctor in the film Death Wish. In the same year, while the Vietnam War was still ongoing, the documentary film Introduction to the Enemy, a collaboration by Fonda, Hayden, Haskell Wexler and others, was released. It depicts their travels through North and South Vietnam in spring 1974. Hayden also founded the Indochina Peace Campaign (IPC), which operated from 1972 to 1975. The IPC, operating in Boston, New York, Detroit and Santa Clara, mobilized dissent against the Vietnam War and demanded unconditional amnesty for U. S. draft evaders, among other aims. Jane Fonda, a supporter of the IPC, later turned this moniker into a name for her film production firm, IPC Films, which produced in whole or in part, movies and documentaries such as F. T. A. (1972), Introduction to the Enemy (1974), The China Syndrome (1979), Nine to Five (1980) and On Golden Pond (1981). Hayden and Fonda divorced in 1990.

Жаңа солшылдық мұрасы

1960-шы жылдардағы Жаңа солшылдықта Хейденнің рөлі туралы жазған The Atlantic тілшісі Николас Леманн: «Том Хейден Американы өзгертті» деді, оны «Америка тарихындағы ең ірі жаппай наразылықтардың әкесі» деп атады. Президенттер Линдон Б. Джонсон мен Джон Ф. Кеннедидің сөздерін жазған Ричард Н. Гудвин Хейденнің «тіпті білмей тұрып, Ұлы қоғамға шабыт бергенін» айтты. Алайда Стаутон Линд Порт-Хурон мен Жаңа солшылдықтың «қатысу демократиясы» тұжырымдамасын сынға алды: «Ұйым белгілі бір көлемге жеткенде, консенсус негізінде шешім қабылдау мүмкін емес екенін мойындауымыз керек, сонда өкілдік биліктің бір түрі қажет болады». Дегенмен, оның ФБР-дегі құжаттары Хейденнің Жаңа солшылдыққа қарсы болған кейбір адамдармен, мысалы, пастор Билли Грэммен кездескенін көрсетті.