Ноотка Саунды – Канаданың Британдық Колумбиясындағы Тынық мұхитындағы шағын шығанақ. Тарихы, Нуу-чах-нульт халқының мәдениеті, теңіз саудасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канаданың Британдық Колумбиясындағы Ванкувер аралының батыс жағалауындағы дыбыс.
Sound on the west coast of Vancouver Island in British Columbia, Canada
Нотка шығалағы – Тынық мұхитының бір бөлігі, Ванкувер аралының қалың батыс жағалауында орналасқан, тарихи түрде Король Георг шығалағы деп белгілі болған. Ол Ванкувер аралы мен Нотка аралын бөліп тұрады, бұл Канаданың Британдық Колумбия провинциясының бөлігі. Ол теңізбен жүргізілген аң тері саудасында маңызды рөл атқарды.
Nootka Sound is a sound of the Pacific Ocean on the rugged west coast of Vancouver Island, in the Pacific Northwest, historically known as King George's Sound. It separates Vancouver Island and Nootka Island, part of the Canadian province of British Columbia. It played a historically important role in the maritime fur trade.
Тарих
Бұл шығанақ Нуу-чах-нульт халықтарының дәстүрлі жерінің бір бөлігі. Олар оны Мовичат деп атаған. Джон Р. Джуит – 1802 жылдан 1805 жылға дейін бас Маквиннаның тұтқынында болған жылдары туралы естеліктерінде осы аймақты толыққанды сипаттаған ағылшын.
The inlet is part of the traditional territory of the indigenous Nuu chah nulth people. They called it Mowichat. John R. Jewitt is an Englishman who describes the area in some detail in a memoir about his years as a captive of chief Maquinna from 1802 to 1805.
Еуропалық барлау және сауда
1774 жылдың 8 тамызында Хуан Перес басқарған испан әскери-теңіз кемесі «Сантьяго» шығанаққа кіріп, тіктеді. Испандықтар жағаға түспесе де, жергілікті тұрғындар кемеге жүзіп келіп, терілерін Калифорниядан әкелген жемсаң қабықтарына айырбастады. Перес Нотка шығанағының кіреберісін Surgidero de San Lorenzo деп атады. «Сургидеро» сөзі «көз» дегенді білдіреді. 1789 жылы Эстебан Хосе Мартинес келген кезде Нотка шығанағына Puerto de San Lorenzo de Nuca деген ат берді. Ал «Достық шығанағы» деп аталатын испан бекінісіне Санта-Крус-де-Нука деген ат қойды. 1778 жылдың наурыз айында Корольдік теңіз флотының капитаны Джеймс Кук Блай аралына қонды және бұғазды «Король Георгий бұғазы» деп атады. Ол жергілікті атының Нутка немесе Нотка екенін жазды, бұл «Достық шығанағы»/Юкоттағы әңгімелерін дұрыс түсінбегендігінен болды; оның хабаршысы ол аралда екенін түсіндірген болуы мүмкін (itchme nutka, «айналып өтуге болатын» жер). Сондай-ақ, Nuu chah nulth, яғни жергілікті халықтың өздеріне берген атымен шатасуы мүмкін. Бұл Куктың Юкот атауын дұрыс айта алмауынан туындаған болуы да мүмкін. Испан және британдық бұрынғы атаулар тез арада қолданыстан шықты. Сол кезде испандықтар Азия мен Солтүстік Америка арасындағы сауданы монополиялап, португалдықтарға шектеулі лицензиялар берді. Ресейліктер Аляскада тері саудасының дамыған жүйесін құрды. Испандықтар ресейліктерге қарсы күреске кірісті, ал Перестің сапары Тынық мұхитының солтүстік-батысына жасалған алғашқы сапарлардың бірі болды. Британдықтар да аймақта белсенділік танытты. Джеймс Куктан кейін Нотка шығанағына келген келесі еуропалық – 1785 жылдың тамызында британдық саудагер Джеймс Ханна болды. Ханна темір тақталарды теріге айырбастады. Ол терілерді Қытайда тиімді сатты, соның арқасында теңіз арқылы тері саудасының дәуірі басталды. 1786 жылы тағы бір теңіз тері саудагері Джеймс Стрейндж Нотка шығанағына келді. Оның экипажының бір мүшесі Джон Маккей келесі жылы Стрейндж қайтып келгенше Ноткада қалып, қарым-қатынас орнатуға көмектесуге ерікті болды. Бірақ Стрейндж қайтып келмеді. 1787 жылдың жазында саудагер Чарльз Баркли Ноткаға келгенде, бір жыл бойы Nuu chah nulth тілін және әдет-ғұрыптарын үйреніп, олардың өміріне бейімделіп, жас жергілікті қызға үйленген Джон Маккейді кездестірді. Бастапқыда Маккейді Макинна құшақтап, достық қарым-қатынас жасады, бірақ ол білмей тұрып тыйымды бұзғаннан кейін Макиннаның үйінен қуылды және өзіне-өзі көмектесуге мәжбүр болды. Баркли Маккейді өзінің кемесі «Империялық бүркіт» кемесіне алды.
On August 8, 1774, the Spanish Navy ship Santiago, under Juan Pérez, entered and anchored in the inlet. Although the Spanish did not land, natives paddled to the ship to trade furs for abalone shells from California. Pérez named the entrance to Nootka Sound Surgidero de San Lorenzo. The word surgidero means "source". When Esteban José Martinez arrived in 1789 he gave Nootka Sound the name Puerto de San Lorenzo de Nuca. To the Spanish establishment at Friendly Cove he gave the name Santa Cruz de Nuca. In March 1778, Captain James Cook of the Royal Navy landed on Bligh Island and named the inlet "King George's Sound". He recorded that the native name was Nutka or Nootka, apparently misunderstanding his conversations at Friendly Cove/Yuquot; his informant may have been explaining that he was on an island (itchme nutka, a place you can "go around"). There may also have been confusion with Nuu chah nulth, the natives' autonym (name for themselves). It may also have simply been based on Cook’s mis pronunciation of Yuquot, the native name of the place. The earlier Spanish and British names for the Sound swiftly went out of use. At the time, the Spanish monopolized the trade between Asia and North America, and had granted limited licenses to the Portuguese. The Russians had established a growing fur trading system in Alaska. The Spanish began to challenge the Russians, with Pérez's voyage being the first of many to the Pacific Northwest. The British also became increasingly active in the region. The next European to visit Nootka Sound after James Cook was the British trader James Hanna in August 1785. Hanna traded iron bars for furs. He sold the furs in China for a handsome profit, beginning an era of the Maritime Fur Trade. In 1786 another maritime fur trader, James Strange, visited Nootka Sound. One of his crew, John Mackay, volunteered to remain at Nootka and work to establish relationships until Strange returned the next year. But Strange never returned. When the trader Charles Barkley arrived at Nootka in the summer of 1787, he was surprised to find John Mackay who, over the year, had learned the Nuu chah nulth's language and customs, adapted himself to their ways, and married a young native girl. At first Mackay was welcomed and befriended by Maquinna, but after unknowingly breaking a taboo he was exiled from Maquinna's house and forced to survive on his own. Barkley took Mackay on board his ship, Imperial Eagle.
Нотка дағдарысы
1774 жылдан бастап Испания Аляскаға бірнеше экспедиция жіберіп, Тынық мұхитының солтүстік-батысына қатысты 16 ғасырдан бері сақталған өзінің құқығын нығайтуға тырысты. 1785–1795 жылдар аралығында сэр Джозеф Банкс тарапынан ынталандырылған және үкіметінің қолдауына ие болған британдық саудагерлер Испанияның талаптары мен теңіз жүзу құқықтарына қарамастан, аймақта британдық тері саудасын дамытуға белсенді күш салды. Бұл саудагерлердің күш-жігері Испанияның қарсылығына байланысты ұзаққа созылмады. Бұл мәселеге Жапония да қарсы шығып, ұлттық оқшаулану саясатын қатаң сақтады. 1789 жылы Испания Принцесса және Сан-Карлос кемелеріне қолбасшылық ететін лейтенант Эстебан Хосе Мартинесті Испанияның егемендігін қамтамасыз ету және оның талаптарын қорғау үшін жіберді. Ол 1789 жылдың ақпанында келді, қоныс орнатып, Сан-Мигель бекінісін салды. Капитан Уильям Дуглас басқарған және Джон Мирске тиесілі Iphigenia Nubiana кемесі тәркіленді.
Starting in 1774 Spain sent several expeditions to Alaska to assert its long held claim over the Pacific Northwest which dated back to the 16th century. During the decade 1785–1795 British merchants, encouraged by Sir Joseph Banks and supported by their government, made a sustained attempt to develop British fur trade in the area, despite Spain's claims and navigation rights. The endeavours of these merchants did not last long in the face of Spain's opposition. The challenge was also opposed by Japan holding obdurately to national seclusion. In 1789 Spain sent Sub Lieutenant Esteban José Martinez, commanding Princesa and San Carlos, to enforce Spanish sovereignty and defend its claims. He arrived in February 1789 and established a settlement and built Fort San Miguel. The ship Iphigenia Nubiana, under Captain William Douglas and owned by John Meares, was impounded
Nootka Sound дауы француз революциясында да маңызды рөл атқарды. Испания Бурбон монархиясы, егер Испания мен Ұлыбритания арасында соғыс басталатын болса, дауды шешуде француздық қолдауды сұрады. Француз Бурбон патшасы Людовик XVI Ұлыбританияға қарсы Испанияны қолдағысы келді, бірақ Францияны өз еркімен одаққа қосу құқығын Ұлттық Ассамблея даулады. Ассамблея корольдің сыртқы саясатты анықтау және соғыс жариялау құқығы халықтың егемендігіне бағынуға тиіс екенін мәлімдеді. Ақырында Ассамблея соғыс жариялау туралы ұсынысты король бастамамен енгізуге болады, бірақ оны Ассамблея бекітуі керек деп шешті; бұл монархия үшін ауыр соққы болды.
The Nootka Sound controversy also played a part in the French Revolution. The Spanish Bourbon monarchy asked for French support in the dispute in the event that it led to war between Spain and Great Britain. The French Bourbon king Louis XVI wanted to back Spain against Great Britain, but his right to enter France into an alliance on his own prerogative was disputed by the National Assembly. The Assembly maintained that the King's right to determine foreign policy and declare war was subject to the sovereignty of the people. Eventually the Assembly ruled that a proposal for a declaration of war could be initiated by the king, but had to be ratified by the Assembly; this was a major blow to the monarchy.
Томас Мьюр
Шотландиялық саяси реформатор Томас Мьюр 1793 жылы бүлік қылмысы үшін Австралиядағы Ботани шығанағындағы Порт-Джексонға 14 жылға жер аударылған болатын. Ол 13 ай ғана өткен соң, америкалық "Отер" сауда кемесімен қашып құтылуға үлгерді. Тынық мұхитының көбінесе белгісіз болған аймақтары арқылы Ванкувер аралына дейін қиын саяхат жасағаннан кейін, "Отер" 1796 жылдың 22 маусымында Ноотка шығанағына тікелей түсірілді. Муир Ноотка шығанағында тікелей түсірілген испандық "Сутиль" кемесінің пилоты (капитаны) Хосе Товармен сөйлескенде, жақын маңайдағы суларда Уильям Роберт Броутонның британдық соғыс кемесінің бар екенін білді. Бұл кеме Мьюр қашып кеткенге дейін Австралиядағы Порт-Джексонға барып қайтқан еді, және Броутон, әлдебір кеме капитанымен немесе экипаж мүшелерімен таныс болғандықтан, оның өміріне қауіп төнді. Жер аудару жазасынан кейін ұсталып қалса, дереу өлім жазасы беріледі. Мьюрдің керемет сәті тағы да онымен болды. Глазгода оқып жүргенде ол испан тілін еркін меңгерген және енді Товарды испан аумағына шетелдіктерді кіргізу ережесін бұзуға көндіре алды. Кемені ауыстырып, Товармен бірге Тынық мұхитының батыс жағалауындағы испандық Лас-Калифорниядағы Монтерей портына дейін жүзіп барды. Пьер Франсуа Перонның жылнамалары Мьюрдің Австралиядан қашуын, Тынық мұхиты арқылы Ноотка шығанағына, содан кейін Калифорниядағы Монтерейге дейінгі сапарын сипаттайды. Ноотка шығанағы қазіргі тарихта ешқандай маңызды халықаралық дау-жанжалдар ошағы болған емес.
The Scottish political reformer Thomas Muir had been banished to Port Jackson in Botany Bay in Australia for 14 years for the crime of sedition in 1793. He managed to escape having only spent 13 months there, on board the American merchant ship Otter. After a highly adventurous voyage across the as yet largely uncharted Pacific Ocean to Vancouver Island, Otter finally dropped anchor in Nootka Sound on 22 June 1796. In conversation with José Tovar, the piloto (master) of Sutil, a Spanish vessel at anchor in the Nootka Sound, Muir learned to his dismay of the presence in neighbouring waters of , the British sloop of war under William Robert Broughton. This vessel had visited Port Jackson in Australia shortly before Muir’s escape and, since Broughton had almost certainly become acquainted with the captain or members of the crew, his life was now in real danger. To be captured while under sentence of transportation meant immediate execution. Once again Muir’s extraordinary luck held out. While a student at Glasgow, he had acquired a fluent command of Spanish and he was now able to persuade Tovar to break his regulations regarding the admission of foreigners into Spanish territory. Changing vessels he sailed with Tovar down the Pacific West Coast to the port of Monterey in Spanish Las Californias. The chronicles of Pierre François Péron describe Muir's escape from Australia and the voyage across the Pacific to Nootka Sound, and then as far as Monterey, California. Nootka Sound has not been the scene of any major international disagreements in modern history.
Климат
Бұғаздың айналасындағы жердің климаты мұхиттық (Cfb), бірақ күз, қыс және көктем айларында жауынды, ал жазда құрғақ болады. Қыстары салқын, ал жаздары қысқа және қоңыл.
The climate of the land around the bay is oceanic (Cfb), but with a wet fall, winter, and spring season and a strong dry summer trend. Winters are chilly and summers are short and mild.
Құс айдыны
2001 жылы Нотка бұғазында, Британдық Колумбиядағы Голд-Ривер маринасына дейін ішке қарай екі жасар еркек касатка табылды, кейін ол Луна деп аталды. Тобынан айырылған жетім бала деп есептелген Луна, Нотка бұғазындағы буксирлер мен ойын-сауық кемелеріне, сондай-ақ Голд-Ривер догындағы адамдарға, оның ішінде кішкентай балаларға деген ойнақы және қызығушылық танытуының арқасында жергілікті және халықаралық деңгейде танымал болды.
In 2001, a two year old male orca, later named Luna, was seen alone in Nootka Sound as far inland as the marina at Gold River, British Columbia. Presumed to be an orphan separated from his pod, Luna became a local and international celebrity as a result of his playful and curious behaviour towards tug boats and recreational watercraft on Nootka Sound, and with people, including young children, on the Gold River dock.
Танымал мәдениетте
Ол ағылшын тілінде сөйлейтін Канаданың бұрынғы ресми емес ұлттық әнұранында, "Карағаштың мәңгі жапырағында" Канаданың "әділ иелігінің" батыс шекарасын көрсетеді. Nootka Sound 2017 жылғы FX / BBC One телесериалындағы "Табу" драмасында еске алынады және оқиғаның орталық бөлігін құрайды. Nootka сауда бекеті АҚШ, Ұлыбритания Корольдігі, Шығыс Үндістан компаниясы және оның әкесінен мұраға алған осы сауда бекеті үшін басты кейіпкер Джеймс Кезиа Делани арасындағы шиеленіс тудырады.
It is mentioned in the former unofficial national anthem of English speaking Canada, "The Maple Leaf Forever", to represent the western extent of Canada's "fair dominion". Nootka Sound is referred to in the 2017 FX/ BBC One drama Taboo and is a central part of the story line. The Nootka trading post becomes an issue of contention between the United States, the British Crown, the East India Company and the protagonist James Keziah Delaney who has inherited the trading post from his father.