Кіріспе
Корнуоллдағы өзен, Англия. Фал өзені Корнуолл арқылы ағып өтеді, Госс-Мурдағы Пентевалден (Сент-Колумб пен Рош қалалары арасында) бастау алып, Фалмуттан Англия арнасына жетіп саяды. Фал өзенінің жағасында немесе жанында Пенденнис және Сент-Мауес қамалы, сондай-ақ Трелисик бағы орналасқан. Фал өзені Розеланд түбегін Корнуоллдың қалған бөлігінен бөліп тұрады. Корнуолл мен Девонның оңтүстік жағалауындағы басқа да өзендер сияқты, Фал сағасы классикалық риа, яғни суға батқан өзен аңғары. Фал сағасы Трегониядан Труро өзеніне дейін бұрын Хафраелл деп аталған (мағынасы – тыныш, жайылымды жер).
The River Fal flows through Cornwall, rising at Pentevale on Goss Moor (between St. Columb and Roche) and reaching the English Channel at Falmouth. On or near the banks of the Fal are the castles of Pendennis and St Mawes as well as Trelissick Garden. The River Fal separates the Roseland peninsula from the rest of Cornwall. Like most of its kind on the south coast of Cornwall and Devon, the Fal estuary is a classic ria, or drowned river valley. The Fal estuary from Tregony to the Truro River was originally called Hafaraell (, meaning fallow place).
Топонимика
Өзеннің атауының шығу тегі мен мағынасы белгісіз. Атаудың ең алғашқы кездесулері 969 және 1049 жылдардағы құжаттарда тіркелген. 17 ғасырға дейін Смитвик деп аталған Фалмут қаласы, Фал өзенінің құрметіне аталған. Корнуол тіліндегі "Фал" сөзі ханзаданы немесе, мүмкін, қазық немесе лопатаны білдіруі мүмкін. Роберт Уильямс 1865 жылы жарық көрген Корнуол сөздігінде осы мағыналарды атап көрсеткен. Алайда, ол "FÂL" сөзінің аспирациялық мутацияға ұшырағаннан кейін "PÂL" сөзіне айналатынын, ал "FAL" сөзінің "төркін" мағынасын білдіретінін, бірақ көрінеу қолданылмайтын сөз екенін айтады. Ол осы екі мағынаның ешқайсысын Фал өзенінің атына байланыстырмайды.
Тарих
Өзен сағасы мен Фалмут порты Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары Корольдік теңіз күштерінің көптеген кемелеріне (соғыстық кемелер, авиатасымалдаушылар және крейсерлерді қоса алғанда) бекініс ретінде қызмет етті, олар металл тескісіне сатуды күтіп тұрды. Оның үлкен көлемі мен судың тереңдігі осы мақсатқа өте қолайлы болды. 1992 жылдың ақпанында Фал өзенінде ауыр, көпке танымал ластану оқиғасы болды, сол кезде жақын жердегі қалайы кеніші суға батты. Өзен қызыл түске енді және суды залалсыздандыру үшін кең ауқымды тазалау жұмыстары қажет болды. Әлемдік сауда азайған кезде кемелер Фал өзенінің сағасының жоғарғы бөлігінде сақталады. Фал өзенінің сағасын тереңдігі мен табиғаттың әсерінен қорғанысы үшін пайдаланатын кемелер, 2000-шы жылдардың соңындағы қаржы дағдарысы кезінде сағада көптеген кемелер тоқтады, себебі әлемдік сауданың төмендеуі жүк тасымалдау кемелеріне деген сұраныстың азаюына әкелді. Фалмут портының басқармасы кемелер қайта қолданысқа енгенге, жойылғанға немесе сатылғанға дейін компаниялардан өзенді пайдаланғаны үшін төлем алады. (Фалдың бастауы деген мағынада). Фалдың су жинау алабы негізінен девон тақталарынан, тақтатастардан және құмдақтардан тұрады, ал жоғарғы ағысында гранит кездеседі. Жерді пайдалану негізінен ауыл шаруашылығымен және аздаған ормандық жерлермен байланысты. Фал өзенінің салалары: Труро өзені, Кеннал өзені, Пенрин өзені және Карнон өзені. Фал өзеніне бірнеше тармақтар құяды, оның ішінде Майлор, Пилл, Пенпол, Перкуил және Рестронгует тармақтары бар. Фалмут пен Труро арасында Фал/Труро су жолы кеме жүруге қолайлы. Фал өзені Король Гарри паромдары арқылы кесіледі, бұл көліктік паромдық жүйе Фёк және Филей ауылдарын Труро мен Фалмут арасында шамамен бірдей қашықтықта байланыстырады. Өзен Карик Роудс арқылы ағып өтеді, бұл табиғи порты құрайтын үлкен риа. Мұнда жаяу жүргіншілер паромдары Фалмутты Сент-Мауеспен байланыстырады.
Жабайы табиғат және табиғатты қорғау
Фал өзенінің бойында бес ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын аудан (SSSI) белгіленген. Өзен Госс-Мурдан бастау алады, ол Ұлттық табиғи қорық және SSSI-дің бір бөлігі болып табылады. Сулы жерлер мен батыс құрғақ далалары қола дәуірінен бері аллювиалды қалайы кен орындарын өндіру нәтижесінде қалыптасқан. Оңтүстік Террас кеніші SSSI сондай-ақ ұлттық маңызы бар Геологиялық сақтауды қарастыру (GCR) орны болып табылады және бұрын коммерциялық уран кеніші болған. Грампаунд пен Сент-Стефан арасындағы Краухилл аңғарының SSSI – бұл тау беткейлерінде сессильді емен, ал су тасқыны жазықтарында жылы және қарағайлы орман басымдығын көрсететін ежелгі орман. Түрлер тізіміне Parmelia endochlora сияқты лишайлармен қоса, көптеген ежелгі орман көрсеткіштері кіреді. Жоғарғы Фал сағасы мен ормандық SSSI көбінесе Трегони мен Турнавар нүктесі арасындағы өзеннің тасқын аймағында орналасқан және лайлы жазықтарды, тұзды батпақтарды және ежелгі орманды қамтиды. Бұл лайлы жазықтарда қара құйрықты қызылқанаты ұлттық деңгейде маңызды саны қоныстанған, сондай-ақ қыстауға келген су құстары мен үйректердің көптеген түрлері бар, мысалы, қызылқанат және алтын қызылқанат. Тұзды батпақтан бұталарға дейін бірнеше көшу аймақтары бар, онда жас ағаштар ең жоғары тасқынның қаупіне қарамастан өсуге тырысады, және жоғарырақ беткейлердегі ежелгі орманға дейін. Бұл аймақтар мен саға өзен сусарлар үшін маңызды. Фалдың ең төменгі бөлігі, Хелфорд өзенімен бірге, Мекен-жайлар директивасы бойынша шалшық шығанақтар мен ойыстар, құмдықтар мен лайлы жазықтар және тұзды батпақтар үшін Фал және Хелфорд арнайы қорғау аймағы ретінде белгіленген. Аймақтың бір бөлігі сондай-ақ Маңызды өсімдіктер аймағы және SSSI (Төменгі Фал және Хелфорд аралық аймағы) ретінде белгіленген, себебі бұл аймақта лайлы жазықтан тұзды батпаққа және бұталы жерлерден орманға салыстырмалы түрде бұзылмаған көшу байқалады.
Су сапасы
Фал өзені Англиядағы ең ластанған өзен деп сипатталған. 2021 жылы, ауыр жаңбыр салдарынан 100 жылдық кәріз жүйесінің мүмкіндігінен асып кеткендіктен, шикі кәріз сулары 7500 сағаттан астам уақыт бойы тікелей өзенге құйылды.
Демалыс
Фал өзенінде каякпен жүзуге, желкенмен жүзуге және басқа да су спорты түрлерімен айналысуға болады.