Кіріспе

Энтони Маннның 1965 жылғы фильмі.

"Телемарктің батырлары" – Энтони Маннның режиссерлік жұмысы. Фильм екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Норвегияның ауыр су саботажының шын оқиғасына негізделген. Сюжеті норвегиялық қарсылық күрескері Кнут Хаукелидтің "Атомға қарсы шаңғы" атты естеліктерінен алынған. Басты рөлдерде Кирк Дуглас (доктор Рольф Педерсен) және Ричард Харрис (Кнут Штрауд), сондай-ақ Улла Джейкобсон (Анна Педерсон) сомдаған. Фильм Норвегияда түсірілді.

Сюжет

Норвегиялық қарсылық қозғалысы Норвегияның Телемарк графтығындағы Рюкан қаласындағы Веморк Норск Гидро зауытын саботаждайды, оны нацистер атом бомбасын жасауға қолданылатын ауыр су өндіру үшін пайдаланады. Норвегиялық физика профессоры Рольф Педерсен, бастапқыда соғысты күтуге дайын болғанмен, жергілікті қарсылық көшбасшысы Кнут Штраудтың (Кнут Хаукелид прототипі) ықпалымен күреске тартылады, оның рөлін Ричард Харрис сомдайды. Рольфтің бұрынғы әйелі Анна да бұл іске қатысады, және олардың Рольфпен арақатынасы қайта жанданады. Рольф пен Кнут Норвегиядан Ұлыбританияға жолаушылар кемесімен құпия түрде қашып өтеді, оны микрофильмделген гидроэлектр станциясының жоспарларын британдықтарға жеткізу үшін қағып алады, британдықтар бұл ақпаратқа әсерленеді. Содан кейін екеуі Норвегияға парашютпен оралып, зауытқа қарсы коммандолық шабуылды жоспарлайды. Норвегияда шабуылға аттанған Корольдік инженерлер күшін тасымалдаған британдық ұшақ немістер тарапынан атып түсірілгенде, Педерсен мен Штрауд норвегиялық диверсанттардың шағын тобын зауытқа бастырып кіргізеді. Шабуыл сәтті аяқталады, бірақ немістер жабдықты тез ауыстырып, жөндеу жұмыстарын жүргізеді. Қарсылық тобына квислинг (сатқын) диверсанттың кіріп алуына оқиға орын алады, оны ату керек пе, жоқ па деген мәселе бойынша пікірталас туады. Ол қашып құтылып, оларды сатқындыққа ұшыратады, нәтижесінде неміс ұшағы олардың жасырынған жерін жарып тастайды. Нацистер мен диверсант Рольф пен Кнутты қуғанда, Рольф пен диверсант жеке қалады, және Рольф оны өлтіреді. Рольф пен Кнут немістердің Германияға ауыр суды болат барабандарда тасымалдау жоспарларын білгенде, барабандарды тасымалдаған паромды саботаждайды, ол фьордтың ең терең бөлігінде батып кетеді. Рольф өзінің қарсылықтас серігінің жесірі мен оның кішкентай баласының кемеге отырғанын көргенде, ол да кемеге көтеріледі; Рольф "ойын" ойлап табады, онда кемедегі барлық балалар кеменің кортуында құтқару жилеттерін киюді үйренеді. Осылайша, паром батқанда, балалар, Рольф және жесір қашып құтыла алады. Кнут пен Анна шағын қайықпен келгенде, жолаушыларды құтқаруға көмектеседі.

Өндіріс

Кнут Хаукелид шабуыл туралы естеліктерін жазды, ол 1954 жылы жарық көрген «Атомға қарсы шаңғы» деп аталды. Джон Драммонд осы оқиғаға негізделген «Бұл адамдар үшін» атты роман жазды. Екі кітап та сценарийдің негізін құрады. Фильм 1963 жылы түсіріле бастады. Оны режиссер Энтони Манн мен продюсер С. Бенджамин Фиштің компаниясы – Benton Film Productions жасаған. Қаржыландыруды Американың Allied Artists және Ұлыбританияның J Arthur Rank Productions жүзеге асырды. Бұл эпизодтан басқа, рейдтер (Грауз, Фрешман және Ганнерсайд операциялары) мен соңғы шабуылдар да сол жерде түсірілді, таулы және қарлы Норвегия аймақтары фон ретінде пайдаланылды. Фильмнің басындағы көріністер, басты кейіпкерлер оккупацияланған Норвегиядан қашқанда, Дорсеттегі Пул және Хэмворти маңында түсірілді, бұрынғы Канал аралдары кемесі TSS Roebuck ұрланған кеменің рөлін сомдады. SF Ammonia соңғы фьорд сахналарында SF Hydro поезд паромдарының орнына қолданылды. Фильм бастапқыда «Белгісіз шайқас» деп аталып, басты рөлдерде Стивен Бойд пен Эльке Сомерге берілді, ал сценарийін Бен Барцман жазуға тиіс болған. Кейін Энтони Перкинс басты рөлге ие болды, бірақ ол бас тартты. Ақырында Кирк Дуглас басты рөлге келісім берді. Ричард Харрис келгенге дейін Клиф Робертсон да мүмкін серіктес ретінде қарастырылды. «Олар бес миллион доллар жұмсап жатыр дегенді естідім, демек, фильм керемет болуы керек, ал бұл фактілерден гөрі көбірек қиялға негізделгендігін білдіреді», – деді Хаукелид түсірілім барысында.

Шындықтан айырмашылықтар

Фильмдегідей көріністерден өзгеше, бомба жарылған кезде бұзушылар аймақтан бұрын кетіп қалған еді. Сонымен қатар, кеме шөгіп, 18 норвегиялық бейбіт тұрғынның қаза болуы және жергілікті балықшылардың құтқаруға жасаған тырыстары да көрсетілмеген.

Қабылдау

Ол 1966 жылы британдық прокаттағы ең танымал 15 фильмнің ішінде болды. Фильм Rotten Tomatoes сайтында алты сынға негізделген 67% рейтингке ие, орташа бағасы 6,10/10.

Басқа нұсқалар

Рей Мирс "Телемарктің нағыз батырлары" деген деректі фильм түсірді. Көбінесе фактілерге негізделгенімен, деректі фильмдегі кейбір сахналар, фильмдегідей, ішінара көркемделіп, операцияға қатысты аман қалу дағдыларына көбірек назар аударды. Осы оқиға 1948 жылғы франко-норвегиялық "Kampen om tungtvannet" ("Ауыр су үшін шайқас") фильмінде де көрсетілген. Бұл фильмде шынайы оқиғаға өте адал болғандықтан, тіпті көптеген норвегиялық арнайы жасақ өзінің рөлінде ойнады. 2015 жылы Норвегия телерадиокорпорациясы осы оқиғалар негізінде "Kampen om tungtvannet" ("Ауыр су соғысы" немесе "Саботаждер") атты телесериалды көрсетті.