Кіріспе
Жергілікті тұрғыннан және шетелдік әскери күшке жататын ата-анадан туған бала. Соғыс балалары – жергілікті тұрғын мен шетелдік әскери күшке жататын ата-анадан туған балалар (көбінесе оккупациялық күштер, бірақ сондай-ақ шетелдік аумақтағы әскери базаларда орналасқан әскери қызметкерлер). Тарих бойында және түрлі мәдениеттерде, соғысқан тараптың мүшесінен бала туу, көбінесе қоғамдық құндылықтарды ауыр бұзушылық деп есептеледі. Көбінесе, туған ата-ана (әдетте әйел) отбасы, достар және қоғамнан гөрі соққы алады. "Соғыс баласы" термині ең көп Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін туған балаларға қатысты қолданылады, әсіресе Солтүстік Еуропадағы неміс оккупациялық күштерінен туған балаларға. Норвегияда Lebensborn балалары да болған. Соғыстан кейінгі кезеңде жергілікті ата-ана мен балаға көрсетілген кемсітушілік оккупациялық күштердің кең таралған зорлауларын немесе әйелдердің соғыс жылдарында тірі қалу үшін құрған қарым-қатынастарын ескермеді.
War children are those born to a local parent and a parent belonging to a foreign military force (usually an occupying force, but also military personnel stationed at military bases on foreign soil). Having a child by a member of a belligerent force, throughout history and across cultures, is often considered a grave betrayal of social values. Commonly, the native parent (usually a woman) is disowned by family, friends, and society at large. The term "war child" is most commonly used for children born during World War II and its aftermath, particularly in relation to children born to fathers in German occupying forces in northern Europe. In Norway, there were also Lebensborn children. The discrimination suffered by the local parent and child in the postwar period did not take into account widespread rapes by occupying forces, or the relationships women had to form in order to survive the war years.
Екінші дүниежүзілік соғыстың соғыс балалары
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс сарбаздарынан туған соғыс балаларының санына қатысты бағалаулар жасау қиын. Аналар отбасы мүшелерінен кек алу және жазалаудан қорқып, мұндай жүктілікті жасыруға тырысты. Ең төменгі бағалаулар жүздеген мыңдарды, ал ең жоғары бағалаулар миллиондарға жетеді.
Lebensborn бағдарламасы
"Лебенсборн" – нацистік көшбасшы Генрих Гиммлердің Үшінші рейхтің нәсілдік мұрагерлігін сақтау үшін бастаған бірнеше бағдарламаның бірі еді. Бағдарлама негізінен нәсілдік тұрғыдан құнды деп есептелген ата-аналар мен балаларға көмек көрсету мекемесі ретінде қызмет етті, бастапқыда СС офицерлерінің балаларына. Неміс әскерлері Солтүстік Еуропа елдерін басып алған кезде, ұйым бағдарламасын кеңейтіп, әсіресе Норвегияда, арийлік тұрғыдан лайықты деп танылған әйелдер мен балаларға қамқорлық көрсетті. Норвегияда 1941 жылы неміс әскерилерінің балалары мен олардың норвегиялық аналарын қолдау мақсатында, неміс заңнамасына сәйкес (Hitlers Verordnung, 28 шілде 1942) Lebensborn бөлімі құрылды. Ұйым жүкті әйелдер бала туғызатын бірнеше үйлерді иеленді. Бұл мекемелер соғыс аяқталғанға дейін лайықты әйелдер үшін тұрақты тұраққа айналды. Бұдан өзге, ұйым баланың әкесі атынан алимент төледі, сондай-ақ медициналық қызметтер, тіс емдеу және көлік сияқты басқа да шығындарды өтеді. Барлығы 9-дан 15-ке дейін Lebensborn үйлері ашылды. Соғыс кезінде норвегиялық аналардан туған, әкесі неміс болған шамамен 10 000–12 000 баланың 8 000-ы Lebensborn бөлімінде тіркелді. Олардың 4 000-нің әкесі белгілі. Әйелдер балаларын асырап беруге ынталандырылды, көптеген балалар Германияға жіберілді, онда олар асырап алынды немесе жетімдер үйінде тәрбиеленді. Соғыс кезінде және одан кейін норвегиялықтар осы балаларды "tyskerunger" деп атады, яғни "неміс балалары" немесе "краут балалары" деген мағынаны білдіретін, қарапайым емес атау. Кейіннен олардың соғыстан кейінгі қиындықтары мойындалғаннан кейін, "krigsbarn" (соғыс балалары) дегенімен ауыстырылды, қазір бұл термин кеңінен қолданылады.
Соғыстан кейінгі жылдар
Соғыс аяқталған кезде, балалар мен олардың аналары бұрын оккупацияланған елдердің көптеген тұрғындары тарапынан қанағаттандырылмағандықтан, мүше болмай қалды, себебі қоғамдар соғыстың салдарына күйініп, немiспен байланысты барлық нәрсені қабылдамайтын еді. Балалар мен олардың аналары көбінесе әлеуметтік оқшаулыққа ұшырады, ал көптеген балалар тегіне байланысты басқа балалармен, кейде ересектермен қудаланды. Мысалы, бейбітшілік орнағаннан кейін Норвегияда 14 000 әйел "ұжымдық әрекеттерге" қатысқан немесе жаумен байланыста болған деген күдікпен тұтқындалды; 5 000-ы сот қарауысыз бір жарым жылға мәжбүрлі еңбек лагерлеріне жіберілді. Олардың шаштары қырқылды, соққыға ұшырады және зорланды. Швецияның «Dagens Nyheter» газетіне берген сұхбатында соғыс балалары Бергендегі жетімдер үйінде тұрғанда, жергілікті халық оларды қамшымен соғып, түкіріп тастау үшін көшеде шеруге мәжбүр еткендерін айтты.
Қаржылық және құқықтық мәселелер
1950 жылы дипломатиялық қарым-қатынастар жақсарғандықтан, Норвегия үкіметі Батыс Германия мен Австрияда тұратын соғыс балаларының әкелерінен алимент жинай алды. 1953 жылдан бастап мұндай төлемдер жүзеге асырылды. Шығыс Германияда тұратын әкелердің алименттері екі ел арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас 1975 жылы орнағанға дейін жабық шоттарда сақталды. Соғыс балаларының кейбіреуі бұрынғы зорлық-зомбылыққа байланысты ресми мойындау алуға тырысты. Олардың қолдаушылары оларға жасалған кемсітушілік геноцидке теңестірілді деп мәлімдеді. 1999 жылдың желтоқсан айында 122 соғыс баласы Норвегия соттарына мемлекет оларды Норвегия азаматы ретінде қорғамағаны үшін шағым түсірді. Бұл іс заңның шегін сынау мақсатында болды; талапқа жеті адам қол қойды. Соттар мұндай шағымдарды мерзімі өткендіктен жарамсыз деп таныды. Норвегия заңнамасы бойынша, мемлекет тарапынан ұшыраған зорлық-зомбылық немесе қателік салдарынан зардап шеккен азаматтар "қарапайым өтемақы" алуға өтініш бере алады (бұл өтемақыға ескіру мерзімі қолданылмайды). 2004 жылдың шілдесінде үкімет бұл өтемақы бағдарламасын, аз қиындықтарға тап болған соғыс балаларын да қамту үшін кеңейтті. Норвегия үкіметі "мобинг" (қорқыту) деп атаған жағдайлар үшін негізгі өтемақы мөлшері 20 000 NOK (2500 евро / 3000 доллар) белгіленді. Өзге де зорлық-зомбылық фактілерін растай алатындар 200 000 норвегиялық кронаға дейін (25 000 евро / 30 000 доллар) өтемақы ала алады. 2007 жылдың 8 наурызында 158 соғыс баласының ісі Страсбургтегі Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотта қаралуға тиіс болды. Олар жүйелі зорлық-зомбылыққа ұшырағаны үшін әрқайсысына 500 000 швед кронасы (≈ 431 272 NOK) мен 2 000 000 швед кронасы (≈ 1 725 088 NOK) аралығында өтемақы талап етті. Норвегия үкіметі балаларға жасалған зорлық-зомбылыққа үкіметтің келісімі болғанын жоққа шығарды. 2008 жылы Еуропалық адам құқықтары сотында олардың ісі қаралмады, бірақ Норвегия үкіметі әрқайсысына 8000 фунт стерлинг көлемінде символдық төлем ұсынды.
Медициналық тәжірибе
Соғыс балаларының 1999 жылғы талабына байланысты, 2000 жылдың қыркүйегінде 10 соғыс баласына Норвегия үкіметі бекіткен және АҚШ-тың барлау агенттігі ЦРУ қаржылаған ЛСД-мен эксперименттер жасалғаны туралы шағым түсті. Соғыстан кейінгі жылдары Еуропаның бірнеше елі мен АҚШ-тағы медицина қызметкерлері ЛСД-ге қатысты клиникалық сынақтар немесе тәжірибелік емдер жүргізді, олардың көпшілігі 1950 мен 1970 жылдар аралығында өтті. Норвегиядағы сынақтар дәстүрлі медициналық емдеулер нәтиже бермегеннен кейін ерікті пациенттерді қатыстыру бойынша протоколға сәйкес жүргізілді. Норвегияның соғыс балаларының ең танымал өкілі – ABBA тобының бұрынғы әншісі Анни Фрид Лингстад.
Норвегия
1940 жылы неміс әскерлері Норвегияға басып кірді және 1945 жылға дейін елді оккупациялады. Соғыс аяқталысымен неміс әскерлерінің саны 372 000-ға жетті. Оккупация кезеңінде норвегиялық аналар мен неміс серіктестерінен 10 000-нан 12 000-ға дейін бала дүниеге келген деп есептеледі. Нацистік идеология норвегиялықтарды таза арийлер санағандықтан, неміс билігі сарбаздарға норвегиялық әйелдермен қарым-қатынас құруға рұқсат берді. Олардың "Лебенсборн" ұйымы осыны қолдады. Соғыстан кейін Норвегияда осы әйелдер, сондай-ақ олардың балалары қудаланды.
Дания
1940-1945 жылдары неміс әскерлері Данияны басып алды. Неміс сарбаздары да таза арийлер саналған даниялық әйелдермен жақын қарым-қатынасқа түсуге ынталандырылды. Үкімет бағалауынша, оккупация кезінде немесе одан кейін неміс серіктестерінен 6000-нан 8000-ға дейін бала дүниеге келді. Бұл әйелдерді "неміс қыздары" деп атайтын, бұл сөз жеңілтектеу мағынада қолданылды. Дания үкіметі мұндай 5579 баланың тіркелгенін растады. 1999 жылы Дания үкіметі осы топқа ата-аналық туралы мұрағаттарға қол жеткізуге рұқсат берді. Олар осы ұрпақтарды мұндай жазбалар үшін елдегі 80 жылдық құпия сақтау мерзімінен босатылған еді.
Франция
Неміс сарбаздарына француз әйелдерімен қарым-қатынас жасауға нацистік режим оккупацияның басында тыйым салынған. Орындалуы қиын болғандықтан, әскерилер кейіннен осындай қарым-қатынастарға төзімділік танытты. Бұл Дания мен Норвегиядағы осындай қатынастарды ынталандыру мен Шығыс Еуропадағы қатаң тыйым салу арасындағы кезеңдік жағдай болды. Әртүрлі ережелер нацистік нәсілдік идеологияға негізделген, олар өз еркектерінен туған балаларына лайық деп санайтын, нәсілдік тұрғыдан таза халықтарды анықтады. 1941–1949 жылдары француз әйелдерінен неміс сарбаздарының балаларының саны 75 000-нан 200 000-ға дейін бағаланады. Неміс әскерлері Франциядан қуылғаннан кейін, неміс сарбаздарымен қарым-қатынаста болғандары белгілі болған әйелдер тұтқындалып, «сотталды» және көшеде халықтың айыптауы мен шабуылдарына ұшырады. Олардың басын жұрт алдында қырқу – бұл жазалаудың кең таралған тәсілі еді. Осындай ұрпақтар өздерін өкілдік ету үшін «Amicale Nationale des Enfants de la Guerre» тобын құрды. Тағы бір топ, француз, неміс және австриялық соғыс балаларынан тұратын «Coeurs sans frontières Herzen ohne Grenzen» деген атпен белгілі.
Финляндия
Соғыс және соғыстан кейінгі кезеңде фин әйелдері 1940–1945 жылдар аралығында Финляндияда 468 269 бала туды. Олардың шамамен 1100 баласы шетелдік әскерлерден туған. 700 баланың әкесі неміс сарбаздары, 200–300 баланың әкесі совет тұтқындары, ал 100 баланың әкесі швед еріктілері болды. Әкелерінің шетелдік болуына байланысты, осы балалардың көпшілігі әкесіз өсті, ал аналары мен балалары фин қоғамында кемсітушілікке ұшырады.
Неміс сарбаздары
1941 жылы Антикоминтерндік келісімді қайта қараудан кейін Финляндияда 200 000-нан астам неміс сарбазы болған жоқ, олардың басым көпшілігі 1941–1944 жылдар аралығында Финляндияның Лапландия аймағында орналасты. Финляндияның Ұлттық мұрағаты мәліметтері бойынша, 3000-ға жуық фин әйелі, олардың кейбіреулері «Лотта Свард» ерікті көмекші жарымәскери ұйымында, ал кейбіреулері Вермахтта жұмыс істеген, неміс сарбаздарымен қарым-қатынаста болған. Финляндияда неміс сарбаздарынан шамамен 700 бала дүниеге келді, олардың көпшілігі жоспарланбаған. Көптеген неміс сарбаздары қауіпсіз жыныстық қатынас туралы хабардар болды және Вермахт оларды презервативтермен жақсы жабдықтады, бұл фин әйелдерінің неміс сарбаздарымен жыныстық қатынаста болған жағдайда жүктілік деңгейін салыстырмалы түрде төмен ұстауға мүмкіндік берді. 1943 жылы ОКВ басып шығарған «Неміс сарбазы және шетелдік халықтың әйелі» атты кітапшада неміс сарбаздарына «арий нәсіліне» жататын фин әйелдеріне үйленуге рұқсат берілді, бұл нацистік билік арасында этникалық финдердің «генетикалық сәйкес келуі» туралы күмән болғанын көрсетеді. Соғыстан кейін неміс сарбаздарынан бала тапқан фин аналарының көпшілігі жалғызбасты ата-аналар болып қалды. Кейбір балаларды фин еркектері асырап алды, олар кейіннен аналарына үйленді. Неміс сарбаздарымен байланыста болған кейбір фин әйелдері фин қоғамында кемсітуге ұшырады. Бұл кемсіту әдетте басқа еуропалық әйелдерге қарағанда жеңіл болды, себебі соғыс кезінде «фин-неміс қарулы бауырластығы» және олардың Кеңес Одағына ортақ қарсылығы болды. Финдер тұтқындаған кейбір совет әскери тұтқындары фин әйелдерімен тығыз қарым-қатынаста болды, бұл жағдай әлеуметтік жағынан қабылдауға болмайтын және айыптауға лайық деп есептелді (төмендегі бөлімді қараңыз). Дегенмен, неміс сарбаздарынан туған балалар да жас кезінде кемсітуге ұшырады. Бұл әйелдердің әлеуметтік жағдайы әртүрлі болды: кейбіреулері үйленбеген, ал басқалары соғыс салдарынан жесір қалған. Кейбір қарым-қатынастар неке бұзушылыққа алып келді, себебі кейбір әйелдер сол кезде алысқа кеткен фин сарбаздарына үйленген. Презервативтердің қолданылуы шектеулі болды, себебі олар тұтқындарға қол жетімді болмады, сондай-ақ Финляндияның ауылдық жерлеріндегі әйелдердің презервативтерді пайдалану туралы білімі жеткіліксіз болды. Мәскеу келісімінен кейін Финляндия аман қалған әскери тұтқындарды Кеңес Одағына қайтара бастады, ал тұтқындардан бала тапқан фин аналарының көпшілігі жалғызбасты ата-аналар болып қалды. Кейбір аналар кейіннен фин еркектеріне тұрмысқа шықты. Жергілікті әйелдер мен этникалық орыс әскери тұтқындары арасындағы қарым-қатынастар фин қоғамында, әсіресе неміс сарбаздарымен және басқа фин халықтарының, мысалы карельдіктердің әскери тұтқындарымен болған қарым-қатынастарға қарағанда, әлдеқайда жағымсыз қабылданды. Бұл күшейген айыптың негізгі себебі Финляндиядағы ұзақ жылдар бойына сақталған орысқа қарсы сезім (фин тілінде ryssäviha) болды. Кейбір әйелдердің шаштары совет әскери тұтқындарымен қарым-қатынаста болды деген айыппен қырқылып тасталды. «Рыссян хейла» (рыссяның сүйіктісі, «рысся» сөзі орысқа қатысты фин тіліндегі қарапайым сөз) және «рыссян хуора» (рыссяның бәдесі) сияқты қарапайым сөздер кеңінен қолданылды. Совет әскери тұтқындарынан туған балалар да жас кезінде кемсітуге, мысалы мектепте зорлық-зомбылыққа ұшырады. Бұл балалар туралы ресми мәліметтер жоқ, бірақ зерттеушілер олардың саны кем дегенде 200 деп есептейді. Кейбір авторлар төмен санды жүктіліктің көп бөлігі бала тууға жетпегенімен түсіндіреді, себебі аналар кемсітуден қорқып, түсік жасауға белсенді түрде жүгінді. Ол кезде Грекияда түсік жасату оңай болды және православие шіркеуі бұл мәселе бойынша үнсіздікті ұстануға және әйелдерге түсік жасатуға көмектесуге ынталандырды деп хабарланды.
Нидерланды
Нацистер Нидерланд әйелдерін арий тұқымынан деп санап, неміс сарбаздарымен қарым-қатынас жасауға лайық деп есептеді. Нидерланд соғыс құжаттама институтының алғашқы бағалауынша, оккупация кезінде неміс әкелерден 10 000-ға жуық бала голланд аналарынан туған. Дегенмен, неміс Вермахтының (1935-1945 жылдар аралығындағы неміс қарулы күштерінің атауы) архивтерінде жаңадан қолжеткізілген деректерге сүйенген соңғы мәліметтер, нақты саны 50 мыңға жететін болса мүмкін екенін көрсетеді.
Вьетнам
Кейбір жапондық сарбаздар Нгуен Тхи Сюань және Нгуен Тхи Тху сияқты вьетнамдық әйелдерге үйленді және Вьетнамда қалған вьетнамдық әйелдермен бірнеше балаға әке болды, ал жапондық сарбаздар 1955 жылы Жапонияға оралды. Вьетнамның ресми тарихи деректері оларды зорлау мен жезөкшеліктің салдарынан туған балалар деп санайды. Жапондықтар вьетнамдық әйелдерді жұбаныш әйелдеріне мәжбүр етті және олар бірмалық, индонезиялық, тай және филиппин әйелдерімен бірге жалпы Азия жұбаныш әйелдерінің маңызды бөлігін құрады. Жапондықтардың малайзиялық және вьетнамдық әйелдерді жұбаныш әйелдері ретінде пайдалануы куәліктермен расталды. Малайзия, Индонезия, Филиппин, Бірма, Таиланд, Камбоджа, Вьетнам, Солтүстік Корея және Оңтүстік Кореяда жұбаныш әйелдерінің станциялары болды. Осы қарым-қатынастардан кейін жапондық әкелері тастап кеткен балалар дүниеге келді, ал көптеген сарбаздар Вьетнамда қалып, вьетнамдық әйелдерге үйленіп, отбасыларын өсірді. 1954 жылы Вьетнам үкіметі жапондық сарбаздарға үйлеріне қайтуға бұйрық берді. Олар Вьетнамдағы соғыс балаларын тастап, отбасыларын қалдыруға "итермеленді". Германияның капитуляциясынан кейінгі 10 жылда американдық әкелерден 37 000-нан астам заңсыз бала дүниеге келді (бұл көрсеткіш жоғарыда аталған Хонның деректерімен сәйкес келеді). Жергілікті тұрғындар оккупациялық күштер мен неміс және австриялық әйелдер арасындағы қарым-қатынасты жақтырмады. Америкалықтардың жақында ғана жау болғанымен қатар, тұрғындар американдық әкелер аналар мен балаларды соғыстан кейін кедейлікке ұшыраған жергілікті қауымдарға тастап кетеді деп қорқып, алаңдады. 37 000 баланың көп бөлігі әлеуметтік қызметтердің қамқорлығына алынды. Көптеген балалар ұзақ уақыт бойы мемлекеттік қамқорлықта болды, әсіресе афроамерикалық әкелердің балалары. Аралас нәсілді балалар, "қоңыр балалар" деп аталған, сол кездегі нәсілдік біртекті елде сирек асырап алынды. Олардың шамамен 8 000-ы дүниеге келді. Кейбір балаларды Америка Құрама Штаттарында тұратын афроамерикалық жұптар немесе отбасылар асырап алуға мүмкіндік жасалды. Оккупацияланған Германияда азық-түлік жағдайы бастапқыда өте қиын болды. 1946 жылдың көктемінде АҚШ аймағындағы ресми рацион күніне 1275 калориядан аспады (денсаулықты сақтау үшін қажетті ең төменгі мөлшерден әлдеқайда аз), ал кейбір аймақтарда 700 калорияға дейін жетпеді. Мыңдаған американдық сарбаздар осы қиын жағдайды өздерінің пайдасына пайдаланып, азық-түлік пен темекіні (қара нарықтың валютасы) "фрау-тұмар" деп аталатын жағдайға жеткізу үшін пайдаланды. Екі тарап та бір-бірін жау ретінде қарастыра берді, тіпті тамақ пен жыныстық қатынас алмасып тұрды. Тыйым алынып тасталғаннан кейін де Батыс Германия соттарының американдық сарбаздардан бала асырау ақысын алуға мүмкіндігі шектеулі болды. 1955 жылға дейін британдық және еуропалық әйелдерден афроамерикалық сарбаздардың 10 000-нан астам баласы дүниеге келді. Оларды жалпы түрде "қоңыр нәрестелер" деп атады, бірақ олар туған елдерде – Англия, Германия және Австрияда әртүрліше аталды. Нидерландыда олардың өте аз бөлігі дүниеге келді, бірақ 21-ғасырдағы ауызша тарих жобасы "Африка-американдық азат етушілердің балалары" олардың ересек өмірін тереңінен зерттеуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, 2016 жылы Венаның фольклорлық мұражайы "Қара Австрия. Африка-американдық оккупациялық сарбаздардың балалары" атты көрме ұйымдастырды. Оккупацияның алғашқы кезеңдерінде американдық сарбаздарға өздері әке болған балаларына алимент төлеуге рұқсат етілмеді, себебі әскери шенеуніктер мұндай көмекті "жауға көмек көрсету" деп қарады. АҚШ-тың ақ сарбаздары мен австриялық әйелдердің некелеріне 1946 жылдың қаңтарына дейін, ал неміс әйелдерімен 1946 жылдың желтоқсанына дейін тыйым салынды. Эрик Клэптонның мысалы кеңінен танымал.
Нидерланды
Азаттыққа қол жеткізгеннен кейін көптеген голландиялық әйелдер одақтас әскерлерді құшақтап, нәтижесінде балалы болған қарым-қатынастарға түсті; оларды "Азаттық балалары" деп атады. 1946 жылдың басында аймақтан кетуге дайын тұрған канадалық сарбаздардың шамамен 4000 "азаттық баласының" әкесі болған деп есептеледі.
Австрия
Австрияда соғыс балалары ("Русенкинд") әкелері совет әскерінің оккупациялық кезеңде болғандықтан, аналарымен бірге кемсітілді. Австриялықтар американдық сарбаздармен қарым-қатынаста болған әйелдерге де наразылық білдірді, оларды "янкилердің қыздары" (Амишиксе) немесе "долларға сатылғандар" (Долларфлицчерл) деп атады, ал қара нәсілді сарбаздармен қарым-қатынаста болған әйелдерді "шоколад қыздары" (Шоколад қыз) деп атады. 1946 жылдың сәуірінде "Жұлдыздар мен жолақтар" газеті "жүкті фраулейндерді" егер әкелері американдық сарбаздар болса, әскери билік оларға немесе олардың балаларына ешқандай көмек көрсетпейтіні туралы ескертті. Газетте "тыйым салынған жемісті жеген "Күш қуанышта" қызы салдарына мойын бұруы керек" делінген, бұл нацистердің лозунгіне сілтеме жасады.
Лаи Дэй Хан
Лай Дай Хан (немесе кейде Лай Дайхан / Лай Тай Хан) термині – Вьетнам соғысы кезінде корей сарбаздарының зорлауының құрбандарын қоса, оңтүстік кореялық әкеден және вьетнамдық анадан туған, аралас текті адамды білдіретін вьетнамдық термин. Лай Дай Хан көбінесе вьетнамдық қоғамның шетінде өмір сүреді. Лай Дайханның нақты саны белгісіз. "Бюсан Ильбо" газетінің мәліметінше, олардың саны кем дегенде 5000, ал ең көп дегенде 30000-ға жетеді.
Еуразиялық
Британдық, француз және голланд әкімшіліктерінің Үндістанда және Оңтүстік-Шығыс Азияның түрлі елдерінде отаршылдық жылдарында көптеген Азия-Еуропалық балалар дүниеге келді. Көп жағдайда әкесі отарланған Азия елінде орналасқан колониялық мемлекеттік қызметкер, қоныс аударушы немесе әскери шенеунік болса, анасы жергілікті болған. "Еуразиялық" термині қолданылады, бірақ оның ата-анасының шығу тегіне және ұлтына қарай түрлі нұсқалары бар. Мысалы, Индонезиядағы индостар, Шри-Ланкадағы бургерлер (португал немесе голланд), Малайзиядағы кристангтар (көбінесе португал), Үндістандағы гоандар (португал) және англо-үндістер (британдықтар) бар.
Зорлау оқиғалары
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аналары жау әскерлері тарапынан зорталғандықтан көптеген соғыс балалары дүниеге келді. Дүниежүзілік тарих бойында жаулап алынған әйелдерді зорлау әскерилердің арасында кең таралған. Соңғы кездердегі мысалдарға Конго мен Судан елдеріндегі ұзақ жылдарға созылған соғыстарды жатқызуға болады.
Бұрынғы Югославия
1990 жылдары бұрынғы Югославияда әйелдерге жасалған мұндай зорлық-зомбылықты қудаланатын соғыс қылмыстарының қатарына енгізу үшін ұйымдар құрылды. Босниядағы серб лагерьлерінде зорталған кейбір мұсылман әйелдеріне гуманитарлық ұйымдар көмек көрсетті.
Алдын алу
1989 жылы зорлау түріндегі әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықтың әдейі әскери стратегия және адам құқықтарын бұзу екендігі танылды, бұл Балалар құқықтары туралы халықаралық конвенцияны бекітуге алып келді. 2008 жылдан бері Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі мұндай сексуалдық зорлық-зомбылықты тыйымдап, оны соғыс қылмысы деп белгіледі. Германияның Die Zeit апталығы бұл қадамды тарихи кезең деп сипаттады.
Интеграциялау
Бір автордың пікірінше, баланы асырап алу және жаңа отбасыға бейімдеу соғыс балаларының жағымсыз жағдайға түсіп, жаушылық ортада мазасыздыққа ұшырауының алдын алуға көмектесуі мүмкін.
Әкесі белгісіз
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оккупациялық күштер әскери қызметшілердің оккупацияланған аумақтардың халқымен араласуына қатаң тыйым салды. Осы тыйымдар мен басып алынған халықтың наразылығы мен мақұлдамауы салдарынан, қарым-қатынас құрған жұбайлар өздерінің қарым-қатынастарын жасыруға тырысты. Әдетте, соғыс кезінде туған балалардың әкелері аналарының алимент немесе бала асырау төлемі талап ету арқылы азаматтық іс қозғауынан босатылатын. Әскерилер күрт басқа жерге ауысқанда, соғыс кезінде туған балалардың аналарымен байланыс көбінесе үзіліп, әдетте қоштасуға уақыт таба алмады. Кейбір сарбаздар ұрыста қаза тапты. Соғыстан кейінгі кезеңде әскери әкелерге бұрынғы жергілікті әйелдері мен соғыс балаларына оралуға жағдай жасалған жоқ, тіпті олар қаласа да. Басқалары үйлеріне әйелдері мен отбасыларына оралып, соғыс балаларының бар екенін мойындағысы келмеді. Кейбір жағдайларда, олар шетелде қызмет еткен кезде балалары болғанын білмеді.
Травмалық аналар
Соғыс аяқталғаннан кейін, жаумен байланыс жасағандары үшін соғыс балалары бар аналар қылмыскерлердей қудаланды және қорлау арқылы жазаланды. Олар қоғамдық және экономикалық тұрғыдан оқшауланды. Көптегендері тек өз отандастарына үйленіп, қадір-қасиеттерін қайтаруға және құрметке ие болуға мүмкіндік алды. АНЕГ кітабында неміс әскерінің бұрынғы сүйіктісіне жасалған ұзақ жылдарға созылған қудалау туралы айтылады, ол өмірінің соңына дейін психикалық жарақатқа ұшырағанын мәлімдейді.
Пікірдің өзгеруі
20 ғасырдың соңынан бері, зейнет жасына жеткен көптеген соғыс балалары өздерінің толыққанды кім екенін және түбін анықтауға тырысып жатыр. Неміс әкесінің заңды балалары, әкесінің бұрын белгісіз соғыс баласы бар екенін білсе, олармен байланысқа түсуге қызығушылық танытуы мүмкін. Қоғамның соғыс балаларының бұрынғы буынына деген көзқарасы көбірек мейірімділікке толы болды. Биологиялық әкелерінің көбі қазір тірі емес. Қорқыныш пен қорлауға ұшыраған көптеген аналар балаларына шетелдік әкелері туралы ешқашан айтпады.
Норвегия
Үкімет зерттеу жүргізуге тырысатын адамдарға толық туу туралы құжаттарды, оның ішінде туу куәлігін (тек бір бөлігін емес) жинауды ұсынады. Норвегияның Ослодағы Виктория Террасасындағы архиві 1950 жылдары өртеніп, осы маңызды құжаттардың көп бөлігі жоғалып кетті. Норвегиялық Қызыл Кресттің қолында бірқатар деректер бар. Норвегиялық ананы шіркеу тізілімдері арқылы табу көбінесе оңайырақ.
Бельгия
Үкімет пен зерттеушілер адамдарға 1941–1944 жылдар аралығындағы Nationalsozialistische Volkswohlfahrt, Auslandsorganisation – Amt für Volkswohlfahrt und Winterhilfswerk ұйымынан алимент төлемдері туралы құжаттық дәлелдер іздеуді ұсынады. Әкесінің кім екенін анықтау үшін, артында сәлемдеме жазылған ескі фотосуреттер немесе жеке хаттар көмектесуі мүмкін.
Франция
2005 жылдан бері Amicale Nationale des Enfants de la Guerre (ANEG) қоғамы Франция мен Германия екеуінде де аралас ұлтты ата-аналардың балаларына – Францияда неміс әкесі немесе оккупацияланған Германияда француз әкесі болғандарға көмек көрсетуде. Cœurs Sans Frontières/Herzen ohne Grenzen (Шекарасыз жүректер) – оккупация кезінде әкелері неміс сарбаздары болған француз балаларының, сондай-ақ соғыстан кейінгі алғашқы кезеңде әскер тұтқындары, мәжбүрлі еңбекшілер немесе француз сарбаздары болған неміс немесе австриялық балалардың туыстарын табуға қолдау көрсететін француз-неміс ұйымы.
Германия
Ақ неміс әйелдері мен қара нәсілді Бірінші дүниежүзілік соғыс солдаттарының аралас балалары "Рейнландтық шала туғандар" деп аталды. Бұл тіркес, көптеген басқа да нәсілдік айыптамалармен бірге, қара нәсілді еркектер – жабайы жануарлар секілді, өз балаларына немқұрайлы деген жағымсыз стереотипті күшейтті. "Қоңыр нәрестелер" халықаралық деңгейде алаңдау тудырды, афроамерикандық баспасөз оларды асырап алу туралы хабарлады және жарнамалады. Бұл күш-жігерде екі елде де баланың тері түсіне ерекше назар аударылды (мысалы, "жетім" деп емес, "қоңыр нәрестелер" деп жарнамаланды). Бұл маңызды болды, себебі қара тері балалар неміс ұлттық санасынан шеттетілді, ал АҚШ-та оларға ақ терілі "неміс" балаларына қарағанда жақсы қабылдау көрсетілді. АҚШ-қа асырап алынған "Қоңыр нәрестелерге" туған тілдерінде – неміс тілінде сөйлеуге тыйым салу арқылы бұл айырмашылық одан әрі күшейді. Бұл бүкіл афрогерман ұрпағын жоюға бағытталған шара болды. 2009 жылдан бері Германия үкіметі Францияда француз аналарынан және Екінші дүниежүзілік соғыста неміс солдаттарынан туған соғыс балаларына құжаттары мен өтініштері бойынша неміс азаматтығын беруде.
Соғыстан кейінгі балалар
Соғыстан кейінгі балалар көбінесе нәтижесіз іздейді: олардың әкелерінің жеке мәліметтері туралы білімі шамалы болуы мүмкін, кейбір архивтер жабық, ал көптеген деректер жоғалып кеткен. 2009 жылдан бері Германиядағы GI Babies Germany e. V. қауымдастығы неміс аналары мен американдық әскерилердің балаларының туған тегін табуға да көмектеседі.
Канадалық әкелерді іздеу
"Канадалық тамырлар" ұйымы Ұлыбританиядағы соғыс кезінде туған балаларға канадалық әкелерін табуға көмектеседі. Сол сияқты, ол канадалық ардагер әкелерге Ұлыбританияда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немесе одан кейін туған балаларын іздеуге де көмектеседі.