Кіріспе
Ағаш түрлері Сакаки ағашы
the sakaki tree
Cleyera japonica (сакаки) – Жапонияның, Тайваньның, Қытайдың, Мьянманың, Непалдың және Солтүстік Үндістанның жылы аймақтарында өсетін гүлді мәңгі жасыл ағаш (Min and Bartholomew 2015). Оның биіктігі 10 метрге жетеді. Жапырақтары 6–10 см ұзындықта, тегіс, сопақ, былғары, жылтыр, жоғары жағынан қара-жасыл, ал төменгі жағынан сарғыш-жасыл, жапырақ сабағында терең жорықтар болады. Қабығы қара-қызыл қоңыр түсті және тегіс. Ұсақ, хош иісті, қаймақ түсті гүлдер жаздың басында гүлдейді, одан кейін алғашқыда қызыл, піскенде қара түске айналатын жидектер пайда болады. Сакаки – мәңгі жасыл емен ормандарының екінші қабатындағы көп кездесетін ағаштардың бірі. Жапондық Синто дінінде қасиетті саналады және Тамагуши мен Масакаки сияқты Синто ғибадатханаларындағы дәстүрлі сыйлықтардың бірі болып табылады.
Қолданылуы
Сакаки ағашы ыдыстар жасауға (әсіресе тарақтарға), құрылыс материалдарына және отынға қолданылады. Оны бау-бақшаларда, саябақтарда және киіз үйлерде жиі отырғызады. Сакаки Синто дінінде қасиетті ағаш саналады, жапондық кипарисі (檜; [[Chamaecyparis obtusa) және қасиетті криптомерия (神杉; [[Cryptomeria) сияқты басқа да мәңгі жасыл ағаштармен бірге. Синто киіз үйлері дәстүрлі түрде "қасиетті ағаштармен" (神木; shinboku) қоршалған, олар "құдайлық қоршауды" (神籬; himorogi) құрайды. Синто ритуалдарында "құдайларға; рухтарға" (神) жасалатын құрбандықтар үшін сакаки бұтақтары қағаз жолақтарымен (шиде) безендіріліп, тамагуши жасалады. Аматерасу және оның жасырынған үңгірі туралы мифте, Сусанооның ашуынан кейін, Ята Кагами жасалып, Аматерасудың үңгірінің алдына қойылғанда, ол үңгірге қарап тұрған қасиетті 500 тармақты Сакаки ағашының бұтақтарына тірелген деп айтылады.
Тілдік негіздері
Жапон сөзі сакаки канжи таңбасы [[Wikt:榊], ки, "ағаш; ағаш") және [[Wikt:神 (ками, "рух; құдай") біріктірілген "қасиетті ағаш; құдайлық ағаш" мағынасын береді. Лексикограф Майкл Карр былай дейді: Қазіргі жапон тілінде сакаки екі есе ерекше логографпен 榊 деп жазылады. Бұл идеограф (қитай таңбасы; логограф емес, идеяны білдіретін логограф) және кокуджи 国字 "жапондық [қытайлық емес] логограф". Идеограммалар мен кокуджи - ең сирек кездесетін логографиялық типтердің екеуі, олардың әрқайсысы әдеттегі жапон жазу үлгісінің аз пайызын құрайды. Біріншіден, сакаки идеясы боку немесе ки 木 'ағаш' және шин немесе ками 神 'құдай; құдайлық, қасиетті' [Шинто 神道] арқылы беріледі; бұл Шинбоку 神木 'қасиетті ағаш' сөзінің графикалық бірігуіне ұқсас. Екіншіден, сакаки 榊 идеографы - әдеттегі канжи 漢字 'қытай логографы' қарыз алуы емес, кокуджи 'ұлттық [яғни, жапондық] логографы'. Кокудзи көбінесе Қытайға жатпайтын жапондық өсімдіктер мен жануарларды білдіреді, сондықтан әдетте қытай логографтарымен жазылмайды. (1995:11) Кандзи 榊 алғаш рет Конджаку Моногатаришуда (12 ғасыр) пайда болады, бірақ сакаки сөзінің 8 ғасырдағы екі транскрипциясы 賢木, "акылман ағашы" (Коджики, Chamberlain 1981:64 "небестік таудан бес жүз [ағашы бар] шын мәнінде жапондық клейраны тамырларын тартып, тартып шығады") және 坂木, "қалқалы ағаш" (Нихон Шоки, Aston 1896:42–43, "Жаратылыстың аспан тауларындағы Сакаки ағашы, Қағу") болып табылады. Сакаки (賢木 немесе 榊) - Гендзи туралы әңгімедегі 10-тараудың атауы (шамамен 1021 жыл). Бұл осы контексттен шыққан. "Мен кем дегенде верандаға шыға аламын ба?" - деп сұрады ол. Кешкі ай жарқырап, оның жарығында ол көрген фигурасы сөзбен айтып жеткізуге болмайтын әдемі еді. Ол бірнеше апта бойы күткені үшін кешірім сұрағысы келмей, қасиетті ағаштың бір бұтағын жалюзидің астына тығып қойды. "Мен осы мәңгі жасыл, осы қасиетті ағаш сияқты өзгермейтін жүрегіммен қасиетті қақпаға кіремін". Сонда ол: "Сендер қасиетті ағаш пен қасиетті қақпа туралы қате ойлап тұрсыңдар. Менің үйімнің алдында ешқандай кедр ағашы тұрмайды". Ол: "Сені осы жерде қасиетті қыздармен бірге табамын деп, қасиетті ағаштың жапырағының иісінен ілесіп жүрдім". Бұл көрініс таныс болуға шақырмаса да, ол батыл болып жалюзидің ішіне сүйеніп қарады. (Seidensticker 1976:187) Сакаки айтылуының этимологиясы белгісіз. Тілдік консенсуста ки жұрнағы 木 ("ағаш") дегенді білдіреді, екі ең ықтимал этимология - сакаэ ки ("үнемі жасыл ағаш"), "өсіп-өркендеу; молшылық; өркендеу" 栄え; сакаэ; немесе сака ки ("шекара ағашы"), "шекара; шекара" 境; саке – қазіргі заманғы сакай оқудың ескі түрі, өйткені ағаштар жиі ғибадатхананың шекара сызығында отырғызылған. Карр (1995:13) соңғы этимондарды қолдау үшін жапон дәстүрі мен тарихи фонологияны келтіреді. Бұл терминнің Шогакукан Кокуго Дай Джитэн сөздігіне кіруі сондай-ақ сакаю (栄ゆ) – қазіргі заманғы сакаэ (栄え) –нің шығу тегі күтілетіннен өзгеше екенін атап көрсетеді, бұл "шекара ағашы"; 境木; saka ki ықтимал туынды болуы мүмкін (Shogakukan 1988).
In modern Japanese, sakaki is written 榊 with a doubly exceptional logograph. It is an ideograph (in the proper sense of 'logograph representing an idea' rather than loosely 'Chinese character; logograph') and is a kokuji 国字 'Japanese [not Chinese] logograph.' Ideograms and kokuji are two of the rarest logographic types, each constituting a small percentage of a typical written Japanese sample. First, the idea of sakaki is expressed with a melding of boku or ki 木 'tree' and shin or kami 神 'god; divine, sacred' [of Shinto 神道]; comparable to a graphic fusion of the word shinboku 神木 'sacred tree.' Second, the sakaki 榊 ideograph is a kokuji 'national [i. e., Japanese] logograph' rather than a usual kanji 漢字 'Chinese logograph' borrowing. Kokuji often denote Japanese plants and animals not native to China, and thus not normally written with Chinese logographs. (1995:11)
The kanji 榊 first appears in the (12th century) Konjaku Monogatarishū, but two 8th century transcriptions of the word sakaki are 賢木, meaning "sage tree" (Kojiki, tr. Chamberlain 1981:64 "pulling up by pulling its roots a true cleyera japonica with five hundred [branches] from the Heavenly Mount Kagu"), and 坂木, meaning "slope tree" (Nihon Shoki, tr. Aston 1896:42–43, "True Sakaki tree of the Heavenly Mt. Kagu"). Sakaki (賢木 or 榊) is the title of Chapter 10 in The Tale of Genji (ca. 1021). It comes from this context. "May I at least come up to the veranda?" he asked, starting up the stairs. The evening moon burst forth and the figure she saw in its light was handsome beyond describing. Not wishing to apologize for all the weeks of neglect, he pushed a branch of the sacred tree in under the blinds. "With heart unchanging as this evergreen, This sacred tree, I enter the sacred gate." She replied: "You err with your sacred tree and sacred gate. No beckoning cedars stand before my house." And he: "Thinking to find you here with the holy maidens, I followed the scent of the leaf of the sacred tree." Though the scene did not encourage familiarity, he made bold to lean inside the blinds. (tr. Seidensticker 1976:187)
The etymology of the pronunciation sakaki is uncertain. With linguistic consensus that the ki suffix denotes 木 ("tree"), the two most probable etymologies are either sakae ki ("evergreen tree"), from "flourishing; luxuriant; prosperous"; 栄え; sakae; or saka ki ("boundary tree"), from "boundary; border"; 境; saka – an older form of modern reading sakai, from the way that trees were often planted at a shrine's boundary line. Carr (1995:13) cites Japanese tradition and historical phonology to support the latter etymon. The Shogakukan Kokugo Dai Jiten Dictionary entry for this term also notes that the pitch accent for sakayu (栄ゆ) – the origin of modern sakae (栄え) – is different than what would be expected, suggesting that "boundary tree"; 境木; saka ki may be the more likely derivation (Shogakukan 1988).