Кіріспе

Мүгедектерге арналған тұрғын үй, 2003 жылғы фильм

Көмектестірілген тұрғын үй немесе көмекпен қамтамасыз етілген тұрғын үй (КҚТ) – мүгедектерге немесе өздігінен тұруға мүмкіндігі жоқ немесе қаламаған ересектерге арналған тұрғын үй. Бұл термин АҚШ-та кеңінен таралған. Дегенмен, бұл орта зейнеткерлер үйіне ұқсас, себебі мекемелер топтық тұру ортасын ұсынады және көбінесе егде жастағы адамдарға қызмет көрсетеді. Кариб теңізінде де көмектестірілген тұрғын үйлер бар, олар курорт сияқты ортада ұқсас қызметтерді ұсынады (шамамен көмектестірілген демалыс). Көмектестірілген тұрғын үйдің кеңеюі – 1982 жылы болжамдалған денсаулық сақтау жүйесіндегі «қызмет ретінде күтімнен» «бизнес ретінде күтімге» қарай өзгеруі. Тұтынушыларға бағытталған индустрия көмектестірілген тұрғын үй кең ауқымды нұсқалар, күтім деңгейлері мен қызметтердің әртүрлілігін ұсынады (Локхарт, 2009) және федералды емес, мемлекеттік реттеуге бағынады. «Көмектестірілген тұрғын үй» терминінің мағынасы мемлекетке және қызмет провайдеріне байланысты: мемлекеттік нормативтік анықтамалардағы айырмашылықтар маңызды, ал провайдерлік факторлар философиядан, географиялық орналасудан және ұйымдық құрылымға дейін барлық аспектілерді қамтиды. Көмектестірілген тұрғын үй шағын «күтімдік үйлерден» немесе «жеке күтімдік үйлерден» пайда болды және «әлеуметтік модель» күтімін ұсынады (білікті медициналық мекеменің медициналық моделімен салыстырғанда). Көмектестірілген тұрғын үй индустриясы – қарттарға арналған тұрғын үй индустриясының бір бөлігі. Көмектестірілген тұрғын үй қызметтері жеке тұрғын үйлерде немесе көп деңгейлі қарттар үйінің бір бөлігі ретінде ұсынылуы мүмкін. Индустрия фрагменттелген және пайда табуға бағытталған провайдерлер басым. 2010 жылы ең ірі жетпіс провайдердің алтауы коммерциялық емес ұйымдар болды, ал ең ірі жиырманың ешқайсысы коммерциялық емес емес (Мартин, 2010). Бұл түзетудегі ақпарат 2012 жылы жарияланған мақаладан алынған, ол индустрияны қарастырады және көмектестірілген тұрғын үйлерді зерттеу нәтижелерін ұсынады. 2012 жылы АҚШ үкіметі АҚШ-та 22 200 көмектестірілген тұрғын үй бар екенін (зейнеткерлер үйінің саны 15 700) және осы мекемелерде 713 300 адам тұрып жатқанын бағалады. АҚШ-та көмектестірілген тұрғын үйлердің саны 2000-шы жылдардың басынан бері күрт өсті. АҚШ-та КҚТ-ні пайда табуға бағытталған компаниялар (акциялық қоғамдар немесе жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер [ЖШС]), коммерциялық емес ұйымдар немесе үкіметтер меншікке ала алады. Бұл мекемелер әдетте күнделікті іс-әрекеттерге қадағалауды немесе көмек көрсетуді, сыртқы денсаулық сақтау қызметтерін үйлестіруді және тұрғындардың денсаулығын, қауіпсіздігін және әл-ауқатын қамтамасыз ету үшін олардың іс-әрекеттерін бақылауды қамтамасыз етеді. Көмек көбінесе дәрі-дәрмектерді беруді немесе қадағалауды, сондай-ақ жеке күтім қызметтерін қамтиды. АҚШ-та көмектестірілген тұрғын үйлерде тұрғындарға қатысты немқұрайлылық, зорлық-зомбылық және қате тақырыптар туралы хабарлар көптеген дауларды тудырды.

Канада

Канадада көмекпен өмір сүру түсінігі провинциялар бойынша әртүрлі. Көптеген провинцияларда бұл термин АҚШ-тағыдан гөрі тәуелсіздік деңгейі төмен деп түсініледі. Көбінесе адамдарға күнделікті өмірдегі бірнеше іс-әрекетке, немесе тамақтандыру, жуу сияқты күтімді қажет ететін іс-әрекеттерге көмек керек болады. Альберта провинциясында осыған ұқсас күтім түріне "қолдау көрсетілген өмір сүру" деген ерекше термин қолданылады. Провинцияның қолдау көрсетілген тұрғын үйлерді лицензиялау заңы – күтім үйлерін лицензиялау, тексеру және басқа да ережелерді қамтитын толыққанды заң.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та көмекке ие өмір сүру саласында көмекке ие өмір сүрудің жалпыға танылған анықтамасы жоқ. Көмекке ие өмір сүру орталықтары АҚШ штаттары деңгейінде реттеледі және лицензияланады. Бұл ережелерге персоналды жұмысқа алу, оқыту, сондай-ақ сапа мен қауіпсіздік стандарттары кіреді. Бұл федералдық деңгейде реттелетін және әдетте қатаң талаптарға бағынатын қарттар үйінен өзгеше. Штаттардың үштен екісі "көмекке ие өмір сүру" терминін қолданады. Осы күтім философиясына қатысты қолданылатын басқа лицензиялық терминдерге тұрғын үйлерде күтім, көмек көрсетілетін күтім орталықтары және жеке күтім үйлері жатады. Әр штаттың лицензиялау органы көмекке ие өмір сүруді сипаттау үшін қолданатын терминнің өзіндік анықтамасына ие. Кейбір штаттарда көмекке ие өмір сүру термині анықталмағандықтан, ол әртүрлі егде жастағы адамдарға арналған лицензияланған немесе лицензияланбаған тұрғын үйлердің таңдаулы маркетингтік термині ретінде қолданылады. 2014 жылы АҚШ-тағы көмекке ие өмір сүру орталықтарының орташа айлық төлемі 3 500,00 долларды құрады, бұл 2013 жылмен салыстырғанда 1,45%-ға, ал 2009 жылдан 2014 жылға дейінгі бес жыл ішінде 4,29%-ға өсті.

Түрлері

Мемлекеттік лицензиялар мен анықтамалар қаншалықты әртүрлі болса, көмек көрсетілетін тұрғын үй қызметтерін ұсынатын ғимараттардың физикалық орналасу түрлері де солай. Тұрғын пәтерде, коттеджде, жеке бөлмеде немесе бірлескен бөлмеде тұруы мүмкін. Кейбір мекемелерде жиһазбен жабдықталған бөлмелер ұсынылады. Барлық тұрғындар таңдалған мекемеге байланысты жеке немесе ортақ ас үйге қол жеткізе алады. Көбінесе көмекші тұрғын үйлер коммерциялық ғимараттарда орналасқан, бірақ кейбір көмекші тұрғын үй қызметтері үлкен тұрғын үй ғимараттарын пайдаланады, олар "Тұрғын үйлік көмекші тұрғын үйлер" немесе "RAL" деп аталады. Тұрғын үйлік көмекші тұрғын үйлер бағасы мен ыңғайлылығы жағынан әртүрлі болуы мүмкін, тіпті оларды "Люкс тұрғын үйлік көмекші тұрғын үйлер" немесе "LRAL" деп аталатын жеке категорияға біріктіруге болады. Көмекші тұрғын үйлер бір тұрғынға арналған шағын үйден бастап жүздеген тұрғынға қызмет көрсететін кең ауқымды мекемелерге дейін болуы мүмкін. Көмекпен өмір сүру деңгейі тәуелсіз тұру қауымдастығы мен білікті медициналық мекеме арасында орналасады. Ұзақ мерзімді күтімді зейнетақы қорлары тәуелсіз тұру, көмекші тұру және медициналық күтімді бір мекемеде біріктіреді. Жаңа көмекші тұрғын үйлерде тұратын адамдар көбінесе жеке пәтерлерге ие болады. Мұндай мекемелерде медициналық бақылау құралдары жоқ, ал медициналық персонал белгілі бір сағаттарда ғана қолжетімді болуы мүмкін. Дегенмен, тәжірибелі персонал тәулік бойы орналасып, қажетті қызметтерді ұсынады. Шаруашылық жұмыстары орындалады: жаймалар ауыстырылады, кір жуылады, тамақ пісіріліп, дайындалған жалдама ақысы мен қызметтерге кіретіндей етіп беріледі. Кейбір көмекші тұрғын үй провайдерлері жаттығу залдары немесе сұлулық салоны сияқты қосымша мүмкіндіктерді де ұсынады. Азық-түлік жеткізу қызметі де көбінесе қолжетімді. Жеке пәтерлер әдетте, дербес болады, яғни оларда жеке жатын бөлмесі мен жуынатын бөлмесі болады және жеке қонақ бөлмесі немесе кішкентай ас үйі болуы мүмкін. Тәулік бойы телефон немесе электрондық пошта арқылы медициналық қызметкерлерге кеңес алуға болады, сондай-ақ персоналды оқыту және білім беру үшін де қолжетімді. Балама ретінде, жеке тұрғын кеңістіктері жатақханаға немесе қонақ үй бөлмесіне ұқсауы мүмкін, онда жеке немесе жартылай жеке ұйықтау орны және ортақ жуынатын бөлме болады. Әдетте, әлеуметтенуге арналған ортақ аймақтар, сондай-ақ тамақ дайындау және ішуге арналған орталық ас үй мен асхана бар. Көмекші тұрғын үйлер федералды түрде реттелмейтіндіктен, олар штаттардың әділ тұрғын үй туралы заңына сәйкес келеді. Көмекші тұрғын үй тұрғындарының көпшілігі бұл заңмен таныс емес немесе оны түсінбейді. Тұрғындардың осы заңға сәйкес ең жақсы күтім алуын қамтамасыз ету үшін заңгерлер мен ұзақ мерзімді күтім жөніндегі омбудсмендердің көмегіне жүгінуге болады. Бұл ақпараттың барлық тұрғындарға жеткізілуі мекемеде кемсітушілікке жол бермеуге көмектеседі.

Типтік тұрғыны

Көмектестірілген тұрудағы тұрғын – күнделікті өмірдің кем дегенде бір әрекетінде көмекке мұқтаж тұрғын. Көбінесе, көмектестірілген тұру үйіндегі тұрғын – нәрсені жасауға мұқтаждық деңгейі зейнеткерлік үйіне қарағанда төмен болатын, бірақ көбірек серіктестікке және күнделікті өмірде біршама көмекке зәру ересек адам болады. Әрбір мекемеде жас топтары әртүрлі болуы мүмкін. Қазіргі уақытта ұзақ мерзімді күтім саласында өзгерулер болып жатыр. Көмектестірілген тұру үйлері күтімнің жоғары деңгейін қабылдауда, ал зейнеткерлік үйлері ауруханадан кейін реабилитациядан өтуге немесе кең ауқымды көмекке мұқтаж адамдарға арналған орынға айналуда. Көптеген көмектестірілген тұру үйлері қазір күнделікті өмірдің барлық әрекеттерінде көмекке мұқтаж адамдарды қабылдайды. 2010 жылғы "Көмектестірілген тұру туралы шолу есебінде" көмектестірілген тұрудағы тұрғындардың 54 пайызы 85 жастан асқан, 27 пайызы 75-84 жастағы, 9 пайызы 65-74 жас аралығындағы, ал 11 пайызы 65 жастан кіші екені көрсетілген. Көмектестірілген тұру үйлеріндегі тұрғындардың 74 пайызы әйелдер, 26 пайызы ерлер.

Арнайы қажеттіліктер

Тұрғын үйі әрбір тұрғынға қажетті медициналық, денсаулық сақтау және тіс емдеу қызметтерін ұйымдастыруға көмектеседі. Тұрғын әдетте өзінің жеке дәрігері мен тіс емшісін таңдайды. Ауру, жарақат немесе операциядан кейін уақытша қабілетсіздікке тап болған тұрғындар көбінесе үйлеріне оралу үшін жақсы жағдайға түсуге көмектесетін қолдау ретінде көмекші тұрғын үйді таңдайды. Мұндай қысқа мерзімді демалыс кезеңдерінде көмекші тұрғын үйлер аурухана мен үй арасындағы байланыс көпірі ретінде қызмет етеді. Сондай-ақ, егер отбасының күтімшісі қаладан кетсе немесе қажетті күтімді ұсына алмаса, көмекші тұрғын үйде қысқа мерзімді демалысқа бару мүмкіндігі бар. Жақында салынған жайлылар мүгедектердің пайдалануын жеңілдетуге баса назар береді. Ванна бөлмелері мен ас үйлер коляска мен таяқ қолданушыларды ескере отырып жоспарланған. Коридорлар мен есіктер коляскалар үшін кеңірек жасалған. Бұл жайлылар міндетті түрде 1990 жылғы Мүгедектерге қатысты АҚШ заңына (ADA) немесе басқа елдердегі ұқсас заңнамаға толық сәйкес келуі керек. Тұрғындарға күнделікті қанша функционалдық көмек қажет екенін анықтау үшін зерттеу жүргізілді. Нәтижелері мынадай: тұрғындардың 77%-ы жуынуға көмекке мұқтаж. Тұрғындардың 69%-ы жүруге көмекке мұқтаж. Тұрғындардың 61%-ы киінуге көмекке мұқтаж. Тұрғындардың 51%-ы төсектен тұруға көмекке мұқтаж. Тұрғындардың 48%-ы дәретханаға баруға көмекке мұқтаж. Тұрғындардың 26%-ы тамақтануға көмекке мұқтаж. Көмекші тұрғын үйлердің (ALF) әлеуметтік жағы тұрғындар үшін өте пайдалы. Әдетте, жайлыда тұрғындардың әртүрлі мүмкіндіктері мен қажеттіліктерін ескере отырып, көптеген іс-шаралар жоспарланады.

Қарым-қатынас

Ересектерді жедел медициналық көмек көрсету орталығына ауыстыру жиі қарт адамдардың күнделікті әлеуметтік байланыстарын бұзады. Бұл бұзылыс олардың әлеуметтік байланыстарын және тәуелсіздігін нашарлатып, жалғыздық және оқшаулану сезімін күшейтеді. Көмектесетін тұрғын үйлерде тұратын адамдар үшін әлеуметтік желілердегі байланысты сақтау өте маңызды, және ол олардың өзіндік санасын нығайтуда маңызды рөл атқарады. Мұндай орталықтар әдетте ұйымдастыру және орталық факторын қамтамасыз етеді. Бір зерттеуде әртүрлі жоспарланған топтық ойын-сауық шаралары ұсынылғаны анықталды, мысалы, қолөнер, мәдениет үйірмелері, йога, музыкалық терапия, дұға және рухани естеліктермен бөлісу. Сонымен қатар, бұл зерттеудегі нысандар ашық жоспармен, сыртқы бақтармен және тұрғындардың жиналуы үшін ыңғайлы жағдайлармен жобаланған, бұл олардың арасындағы өзара әрекеттесу мен байланысты ынталандыруға мүмкіндік береді.

Блокталған бірліктер

Көптеген АФҚ-лар деменцияның түрлеріне, соның ішінде Альцгеймер ауруына және басқа да психикалық мүмкіндіктері шектеулі адамдарға көмек көрсетеді, егер олар өздеріне немесе басқаларға дереу қауіп тудырмаса. Осы тұрғындар тұратын ғимараттың бөлімдері көбінесе "есте сақтау бөлімдері" деп аталады. АҚШ-тағы әр штаттың заңнамасы күтім деңгейін ғана емес, сонымен қатар мұндай мекемеде қандай ауруларға күтім көрсетуге рұқсат етілмейтінін де анықтайды. Калифорнияда бұл бөлімдер "құлыпталмайды", олар дабылмен, уақытты кешіктірумен, код енгізілетін панельдермен және т.б. қамтамасыз етіледі. Дегенмен, олар психиатриялық стационарлардағыдай толығымен жабық емес. Көптеген АФҚ-лар Альцгеймер ауруының ауыр түрлерімен ауыратын адамдарды жекеленген бөлмелерге орналастыруға тырысады. Бұл арнайы күтім бөлімдері негізгі ғимараттың құрамында болады, бірақ Альцгеймер ауруы бар тұрғындар өздеріне зиян келтірмейтіндей етіп, қауіпсіздендіріледі. Мұндай бөлімдерде әдетте аз адам болады және күтім көрсетушілер көбірек назар бөледі. Бұл бөлімдер, көбінесе "жабық бөлімдер" деп аталады, ақыл-ой белсенділігін сақтауға көмектесетін танымдық және психикалық жаттығуларға бағытталған. Аурудың емделу жолы табылмағандықтан, мақсат – аурудың барысын баяулату немесе оны кейінге жылдыру. Егер адам қандай да бір іспен айналыспаса, оның есте сақтау қабілеті тез нашарлайды.

Шығындар көбейеді

Бастапқыда егде жастағы американдықтарды қолдау үшін құрылған көмекші тұрғын үйлер, қазір тұрғындарының денсаулығы мен әл-ауқатын ескермей, қаржылық пайданы бағалауға басымдық береді. 2004 жылдан 2021 жылға дейінгі кезеңде көмекші тұрғын үйдің орташа жылдық құны инфляциядан 31%-ға асып, жылына 54 000 долларға жетті. АҚШ-та шамамен 31 000 көмекші тұрғын үй бар, олардың төртеуі коммерциялық мақсатта жұмыс істейді. Индустриядағы операторлардың жартысынан астамы жылдық кірістіліктің 20% немесе одан да жоғары деңгейін қамтамасыз етеді, бұл операциялық шығындардан айтарлықтай асып түседі. Мұндай жоғары пайда маржасы денсаулық сақтау саласының өзге де секторларында бұрын-соңды көрілмеген. Шамамен 850 000 егде жастағы американдық көмекші тұрғын үйлерде тұрады, ал жоғары жалдау төлемдері мен үнемі өсіп келе жатқан қосымша төлемдер зейнеткерлер үшін тұрғын үй және денсаулық сақтау салаларындағы қиындықтарды күшейтеді.

2013 жылғы "Ең алдыңғы қатардағы" тергеу

2013 жылдың 30 шілдесінде «Фронтлайн» ProPublica көмегімен бір сағаттық бағдарлама көрсетті, онда көмекке мұқтаж жасы келген адамдардың басындағы трагедиялық оқиғалар жарияланды. Қазіргі уақытта бүкіл ел бойынша шамамен 750 000 адам көмекші тұрғын үйлерде тұрып жатыр. Бұл индустрияны көбінесе пайда табуға бағытталған компаниялар бақылайды, олар тұрғындарға күтім көрсетуге және акционерлердің қанағаттануына бірдей мән береді. Күтім стандарты, оқыту және «көмекші тұрғын үй» анықтамасы штаттар арасында әртүрлі. Маңыздысы, зейнеткерлер үйінен айырмашылығы, көмекші тұрғын үйлер федералдық реттеусіз жұмыс істейді. Ілеспе жазбаша хабарламада тұрғындардың қаза болуы, жеткіліксіз штат, жеткіліксіз оқытылған қызметкерлер және жалпы «жайларды толтыру және кірістерді барынша арттыру қызметкерлерді шаршатып, тұрғындарға күтім жасауды қауіпке тікелей ұшыратып отыр» делінген. ProPublica-ның осыған қатысты мақаласында (Thomson және Jones, 29 шілде, 2013 ж.) «Emeritus Senior Living» компаниясына қарасты мекемеде маңызды мәселелердің көптеген кемшіліктері анықталды. Шындығында, «арнайы оқытылған» қызметкерлер Альцгеймер ауруы және деменцияның басқа түрлерімен ауыратын адамдарға күтім жасауға оқытылмаған, бұл Калифорния заңын бұзу болып табылады. Мақалада былай делінген: «Мекемеде көптеген тұрғындардың денсаулығын қадағалау үшін бір ғана медбике болды, ал онда жұмыс істейтін лицензиясы бар медицина қызметкерлерінің көпшілігі ұзаққа тоқталған жоқ», сондай-ақ «кейбір кезеңдерде мекемеде штаттық медбике болмаған». ProPublica мақаласында бұл мәселенің бір ғана мекемеге тән емес екені және «Мемлекеттік инспекторлар жылдар бойы Калифорниядағы Emeritus мекемелеріне қатысты шағымдарды тіркегені» айтылды. Компания бұл мәлімдемеге жауап ретінде «барлық кемшіліктер жекелеген жағдайлар» және «туындаған кез келген мәселелер дереу шешіледі» деп мәлімдеді. Сондай-ақ, компания «тұтынушылардың қанағаттануының көрсеткіші ретінде олардың өсуі» туралы айтты.

Ұлыбритания

Көмекпен тұратын тұрғын үй, қосымша күтіммен қамтамасыз етілген немесе зейнеткерлікке арналған тұрғын үй деп аталады, бұл 55 немесе 60 жастан асқан адамдарға тәуелсіз өмір сүруге мүмкіндік береді. Оларға жеке пәтер немесе коттедж ұсынылады және жеке күтім көрсету үшін тәулік бойы қызметкерлер болады. Қызметкерлер жуынуға, киінуге, дәрі ішуге, сондай-ақ дүкенге бару және кір жуу сияқты шаруашылық жұмыстарын жасауға көмектеседі; егер қажет болса, тұрғындарға тамақ дайындап, ұсынуға дайын. Тұрғындардан мүлікті өздері сатып алуы немесе жалға алуы туралы сұралады, орташа құны тұрғынның қай жерде тұратынына байланысты 500 фунт стерлингтен 1500 фунт стерлингке дейін жетеді. Көмекпен тұратын тұрғын үйлерде көбінесе жоба жетекшісі немесе жергілікті қолдау қызметкерлерінің тобы, медбикелер мен күтім қызметкерлері, тәулік бойы жұмыс істейтін төтенше жағдай туралы дабыл жүйесі және басқа тұрғындармен әлеуметтесуге арналған ортақ залдар болады. Көмекпен тұратын тұрғын үйді Күтім сапасын бақылау комиссиясы (CQC) реттейді.