Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франциядағы сайлау процедурасының шолуы
Overview of the procedure of elections in France
Франция – екі палаталы заң шығарушы органы бар біріккен жартылай президенттік республика. Заң шығарушы және атқарушы биліктегі мемлекеттік қызметкерлер азаматтармен (тікелей немесе жанама жолмен) сайланады немесе сайланған лауазымды тұлғалар тағайындайды. Конституцияға түзетулер енгізу мәселесі сияқты нақты мәселелер бойынша француз халқымен тікелей кеңесу үшін референдумдар да шақырылуы мүмкін. Франция ұлттық деңгейде мемлекет басшысын – президентті және заң шығарушы органды сайлайды. Президент бес жылға (бұрын жеті жылға) азаматтармен тікелей сайланады. Парламент (Парламент) екі палатадан тұрады. Ұлттық Ассамблеяның (Assemblée Nationale) 577 мүшесі бар, олар бес жылға бір мандатты округтерде азаматтармен тікелей сайланады. Сенатта (Sénat) 348 мүше бар, олар алты жылға сайланады. 328 мүше метрополиялық Франциядағы 96 департаменттен сайланған өкілдерден тұратын сайлау коллегиясымен сайланады, оның 8-і басқа тәуелді аумақтардан сайланады, ал 12-сі Шетелдегі француз азаматтарының Ассамблеясы (Assemblée des Français de l'étranger) тарапынан сайланады, ол Шетелдегі француз азаматтарының Жоғары Кеңесін (Conseil Supérieur des Français de l'Étranger) алмастырды. Бұл 155 мүшеден тұратын, шетелде тұратын азаматтармен сайланатын ассамблея. Сонымен қатар, француз азаматтары жергілікті билік органдарын сайлайды. Еңбек құқығын іске асыратын соттардың судьялары (мысалы, Еңбек соты (Франция)), жұмысшылар мен жұмыс берушілер сайлаған судьялар немесе ауылдық жерді жалға беру мәселелерін қарастыратын судьялар сияқты саяси емес лауазымдарға да қоғамдық сайлаулар өткізіледі. Француз саясаты көбінесе екі партиялық жүйенің белгілерін көрсетеді, онда билік салыстырмалы түрде тұрақты коалициялар арасында ауысады, олардың әрқайсысын ірі партия басқарады: сол жақта – Социалистік партия, оң жақта – «Республикашылар» (Франция) және оның ізашарлары. Бұл үрдіс 2017 жылы бұзылды, өйткені екі партияның да кандидаттары президент сайлауының екінші турында өте алмады және жаңа құрылған «En Marche!» партиясы президенттік лауазымды және Ұлттық Ассамблеядағы үлкен көпшілікті жеңіп алды. Сайлау Франция Конституциясында, органикалық заңдарда (lois organiques) және сайлау кодексінде белгіленген ережелерге сәйкес өткізіледі. Дауыс беру міндетті емес. Сайлау жексенбі күні өтеді. Сайлау кампаниясы сайлаудан бұрынғы жұма күні түнгі жарты сағатта аяқталады; содан кейін сайлау күні заң бойынша сауалнамалар жарияланбайды және сайлау туралы материалдар мен хабарламалар таратылмайды. Сайлау учаскелері шағын қалаларда сағат 8:00-де, ал ірі қалаларда сағат 6:00-де немесе 8:00-де ашылады, бұл префектура шешіміне байланысты. Заң бойынша нәтижелерді немесе бағалауларды осы уақытқа дейін жариялауға тыйым салынады; алайда, бағалаулар көбінесе Бельгия мен Швейцарияның БАҚ-тарынан немесе шетелдік интернет-сайттардан осы уақытқа дейін қол жетімді болады. Уақыт көрсетілген аймақтың уақыт белдеуіне сәйкес келеді, ол Францияның барлық аймақтарында бірыңғай (Париж уақыты), бірақ Француз Гвианасы, Мартиника және Гваделупа сияқты француздық теңізден тыс аумақтарда өзгеше. Нәтижелердің алғашқы ресми бағасы жексенбі күні Париж уақыты бойынша сағат 20:00-де қол жетімді болады. Әртүрлі уақыт белдеулеріне байланысты, кейбір шетелдегі сайлаушылар Францияның метрополиясындағы сайлау учаскелері жабылар алдында сайлаудың ықтимал нәтижелерін білуі мүмкін, бұл осы жерлерде дауыс беруге кедергі келтіруі мүмкін. Осы себепті, 2000 жылдардан бері Америкадағы француздық теңізден тыс аумақтардағы сайлаулар, сондай-ақ ондағы елшіліктер мен консулдықтар арнайы ерекшелік ретінде сенбі күні өткізіледі. Келесі ұлттық сайлау 2027 жылы өтеді.
France is a unitary semi presidential republic with a bicameral legislature. Public officials in the legislative and executive branches are either elected by the citizens (directly or indirectly) or appointed by elected officials. Referenda may also be called to consult the French citizenry directly on a particular question, especially one which concerns amendment to the Constitution. France elects on its national level a head of state – the president – and a legislature. The president is elected for a five year term (previously, seven years), directly by the citizens. The Parliament (Parlement) has two chambers. The National Assembly (Assemblée Nationale) has 577 members, elected for a five year term in single seat constituencies directly by the citizens. The Senate (Sénat) has 348 members, elected for six year terms. 328 members are elected by an electoral college consisting of elected representatives from each of 96 departments in metropolitan France, 8 of which are elected from other dependencies, and 12 of which are elected by the French Assembly of French Citizens Abroad (Assemblée des Français de l'étranger) which has replaced the High Council of French Citizens Abroad (Conseil Supérieur des Français de l'Étranger) a 155 member assembly elected by citizens living abroad. In addition, French citizens elect a variety of local governments. There also are public elections for some non political positions, such as those for the judges of courts administering labour law ([[labour Court (France)), elected by workers and employers, or those for judges administering cases of rural land leases. French politics has ordinarily displayed some tendencies characterizing a two party system in which power alternates between relatively stable coalitions, each being led by a major party: on the left, the Socialist Party, on the right, [[The Republicans (France) and its predecessors. This pattern was upset in 2017, when neither of those parties' candidates reached the second round of the presidential election and the newly formed party En Marche! gained both the presidency and a comfortable majority in the National Assembly. Elections are conducted according to rules set down in the Constitution of France, organic laws (lois organiques), and the electoral code. Voting is not compulsory. Elections are held on Sundays. The campaigns end at midnight the Friday before the election; then, on election Sunday, by law, no polls can be published, and no electoral publications or broadcasts can be made. The voting stations open at 8 am and close at 6 pm in small towns or at 8 pm in cities, depending on prefectoral decisions. By law, publication of results or estimates is prohibited prior to that time; estimates are however often available from the media of e. g. Belgium and Switzerland, or from foreign Internet sites, before that time. The specified times are in the time zone of the district, which is uniform (Paris time) across Metropolitan France, but varies in French overseas territories such as French Guiana, Martinique and Guadeloupe. The first official estimate of the results can consequently become available from Sunday, 8pm, Paris time. Due to their different time zones, voters in some overseas territories previously knew the probable results of elections before polling booths in Metropolitan France closed, which was suggested discouraged voting in these places. For this reason, since the 2000s, elections in French overseas territories in the Americas, as well as embassies and consulates there, are held on Saturdays as a special exemption. The next national election will take place in 2027.
Сайлаушылар
Сенаторлық сайлауды қоспағанда, сайлаушылар коллегиясы бар, дауыс беруге құқығы бар адамдар – 18 жастан асқан, сайлау тізіміне тіркелген француз азаматтары. Адамдар 18 жасқа толғаннан кейін автоматты түрде тіркеледі. Еуропалық Одақтың басқа елдерінің 18 және одан үлкен жастағы азаматтары муниципалитет және Еуропалық парламент сайлауларында, бірақ ұлттық сайлауларда емес, Францияда дауыс бере алады. Тіркелу міндетті емес, бірақ тіркелмеу дауыс беру мүмкіндігін жоққа шығарады. Азаматтар өзі тұратын жері бойынша немесе жергілікті салық төлеушілер тізімінде кемінде 5 жылдан бері тіркелген жер бойынша тіркеле алады, бірақ бір жерден артық емес. Шетелде тұратын азаматтар өздері тұратын аймаққа жауапты консулдықта тіркеле алады. Мемлекеттік лауазымға үміткер болу үшін азаматтардың сайлаушы ретінде заңды түрде тіркелгені қажет. Жоғарыда аталған ережелерге ерекшеліктер бар. Қылмыстық құқық бұзғандар жасаған қылмысына байланысты белгілі бір мерзімге сайлау құқығын қоса алғанда, азаматтық құқықтарынан айырылуы мүмкін. Атап айтқанда, мемлекеттік қаражатты заңсыз пайдаланған сайланған лауазым иелері 10 жылға дейін ұлттық мемлекеттік лауазымға үміткер болу құқығынан айырылуы мүмкін. Мұндай ережелерді кейбір саясаткерлерге қолдану пікір таласына түсті, мысалы, Ален Жюппе ісін қараңыз. Азаматтың дауыс беру учаскесіне келуі қиын болған жағдайда (себептері: денсаулық мәселелері, азаматтың дауыс беру округінде тұрмауы, жұмысқа немесе демалысқа кеткені, түрмеде отырғаны, бірақ әлі сотталмаған және азаматтық құқықтарынан айырылмағаны және т.б.) сенімхат арқылы дауыс беру мүмкін. Азамат өкілдік құқығын жүзеге асыруға тағайындайды, ол сол коммунаның сайлаушысы болуы керек. Өкілдік құқықты тағайындау заңды куәгердің алдында жасалуы тиіс: судья, сот хатшысы немесе сот полициясының қызметкері, немесе Франциядан тыс жерлерде елші немесе консул. Мүгедектер мен ауыр науқастардың жағдайында сот полициясының қызметкері немесе оның өкілі азаматтың үйіне барып, тағайындалуына куә болады. Бұл процедура сайлаушыларға қысым көрсетуді болдырмау мақсатында жасалған.
With the exception of senatorial election, for which there is an electoral college, the voters are French citizens over the age of 18 registered on the electoral rolls. People are automatically registered on reaching the age of 18. For municipal and European, but not national elections, citizens aged 18 or older of other European Union countries may vote in France. Registration is not compulsory, but the absence of registration precludes the possibility of voting. Citizens may register either in their place of residence or in a place where they have been on the roll of taxpayers for local taxes for at least 5 years, but not in more than one place. Citizens living abroad may register at the consulate responsible for the region in which they live. Only citizens legally registered as voters can run for public office. There are exceptions to the above rules. Convicted criminals may be deprived of their civic rights, which include the right to vote, for a certain period of time depending on the crime. In particular, elected officials who have abused public funds may be deprived of the right to run for national public office for as long as 10 years. The application of such rules in the case of certain politicians has been controversial; see for instance the case of Alain Juppé. Voting by proxy is possible when the citizen cannot easily attend the polling station (reasons include: health problems, the citizen does not live in the voting constituency, away for work or vacations, jailed but has not yet been sentenced and deprived of civic rights etc.) The citizen designates a proxy, who must be a voter from the same commune. The designation of the proxy must be made before a legally capable witness: a judge, a judicial clerk, or an officier of judicial police, or, outside France, before an ambassador or consul. In the case of handicapped or severely ill people, an officer of judicial police or delegate thereof can be sent to the home of the citizen to witness the designation. The procedure is meant to avoid pressures on voters.
Сайлау жүйесі
Белгілі бір аймақ үшін бір ғана лауазымға сайлау өтетін барлық сайлауда, оның ішінде екі маңызды ұлттық сайлауда (Республика Президентін сайлау және Ұлттық жиналыстың депутаттарын сайлау) екі кезеңді дауыс беру жүйесі қолданылады. Еуропалық Парламентке және кейбір жергілікті сайлауларда пропорционалды дауыс беру жүйесі қолданылады.
In all elections where there is a single official to be elected for a given area, including the two major national elections (the election of the President of the Republic and the election of the members of the National Assembly), two round runoff voting is used. For elections to the European Parliament and some local elections, proportional voting is used.
Ұлттық жиналыс
Ұлттық Ассамблеяның 577 мүшесі екі кезеңдік жүйе арқылы, бір округтан сайланады. Бірінші кезеңде сайлану үшін кандидат, берілген дауыстардың абсолютті көпшілігін және өз округіндегі сайлауға құқылы сайлаушылардың кем дегенде 25% дауысын алуы тиіс. Егер кандидаттардың ешқайсысы бұл шарттарды орындамаса, екінші кезеңге дауыс беру өтеді. Көптеген округтер екінші кезеңге өтеді. Бірінші кезеңде сайлаушылардың кем дегенде 12,5% қолдауына ие кандидаттар ғана қатыса алады, бірақ егер тек бір кандидат осы талапқа сай келсе, бірінші кезеңде ең көп дауыс жинаған екі кандидат екінші кезеңге өтуі мүмкін. Екінші кезеңде ең көп дауыс жинаған кандидат сайланады. 577 округтің 539-ы материктік Францияда, 27-сі – теңіз арты департаменттері мен аумақтарында, ал 11-і – шетелде тұратын француз азаматтары үшін арналған.
The 577 members of the National Assembly are elected using a two round system with single member constituencies. To be elected in the first round, a candidate is required to secure an absolute majority of votes cast, and also to secure votes equal to at least 25% of eligible voters in their constituency. Should none of the candidates satisfy these conditions, a second round of voting ensues. Most constituencies proceed to a second round election. Only first round candidates with the support of at least 12.5% of eligible voters are allowed to participate, but if only 1 candidate meets that standard the two candidates with the highest number of votes in the first round may continue to the second round. In the second round, the candidate with a plurality is elected. Of the 577 constituencies, 539 are in metropolitan France, 27 are in overseas departments and territories and 11 are for French citizens living abroad.
Партиялық алғашқы сайлау
Тіркелген саяси партиялар ішіндегі алдын ала сайлаулар президенттікке кандидаттарды жалпы сайлауға іріктеу үшін қолданылады. Егер бір партияда бірнеше кандидат болса, алдын ала сайлауда екі кезеңді дауыс беру жүргізіледі. (Қараңыз: Санат:Франциядағы алдын ала сайлаулар). Сонымен қатар, кез келген дауыс беруге құқылы азаматтың минималды талаптармен қатыса алатын ашық алдын ала сайлаулар да өткізіледі.
Primary elections, within registered political parties, are used to select presidential candidates for the general election. Primaries also use two round runoff voting when there are multiple candidates within a party. (see :Category:Primary elections in France). Open primaries, where any eligible voter may participate with minimal requirements, also occur.
Дауыс беру тәртібі
Дауыс беру қағаз жүзінде және қолмен санау арқылы жүзеге асырылады. Сайлаушы сайлау кеңсесінің кіреберісіндегі үстелден алдын ала басылған бюллетеньдер (булетеньдер) алады (Францияда пошта арқылы дауыс беруге рұқсат етілмейді). Әр кандидатқа, кандидаттар жұбына (департаменттік сайлауларда) немесе тізімге бір бюллетень беріледі. Бұл бюллетеньдер сайлау алдында сайлаушыларға пошта арқылы жіберіледі. Содан кейін сайлаушының жеке басы мен тіркеуі ресми тұлғамен тексеріледі, одан кейін сайлаушы конверт алады. Егер ол басқа сайлаушының өкілі болса, екінші конверт алады. Содан кейін сайлаушы көзге көрінбейтін, перделі кабинаға (изолоир) кіреді және өзінің таңдаған кандидатының бюллетенін конвертке салады. Ол дауыс беру жәшігіне барады, онда сайлау кеңсесінің төрағасы немесе оның орынбасары оның жеке басын ресми түрде тексереді. Тек 1000 тұрғынынан аз муниципалитеттерде, егер орынбасар жеке басын куәландыра алса, жеке басты растайтын құжат міндетті емес. Ресми тұлғалар сайлау құқығын мойындағаннан кейін, дауыс беру жәшігі ашылады және сайлаушы конвертті салады. Бір қызметкер дәстүрлі түрде жоғарырақ дауыспен: "A voté! (Дауыс берді!)" деп жариялайды. Бұл таза рәсімдік және қос мағыналы: сайлаушының дауысы ескеріледі және ол өзінің азаматтық міндетін орындады. Сайлаушы сайлаушылар тізіміне қол қояды және оның сайлаушы куәлігіне мөр басылады. Электрондық дауыс беру тек шетелде тұратын француз азаматтары үшін және екі нақты сайлауда қолданылады: заң шығару және консулдық сайлауларда.
Voting is done using paper and manual counting. The voter gets pre printed ballot papers (bulletin) from a table at the entrance of the voting office (mail in voting is not allowed in France). There is one ballot paper for each candidate, pair of candidates (for departmental elections) or list. These ballot papers are also sent by mail to voters before the election. The voter then has their identity and registration checked by an official, after which the voter takes an envelope. If they also act as a proxy for another voter, they take a second envelope. The voter then enters a curtained booth (isoloir), where they are hidden from sight, and inserts the ballot paper of their candidate into the envelope. They walk to the ballot box, where the president of the voting office or their deputy formally checks their identity. Only in municipalities under 1,000 inhabitants is an official identity document optional, if the deputy can attest of the identity. After the officials have acknowledged their right to vote, the ballot box is opened and the voter inserts the envelope. One of the officials, traditionally loudly, announces "A voté! (Did vote!)". This is purely ceremonial and has a double meaning: the voter's voix (voice) will be taken into account and they have accomplished their civic duty. The voter then signs the voters' list and their voter registration card is stamped. Electronic voting is used only for French citizens living abroad and for two specific elections: legislative and consular elections.
Басқа сайлаулар
Францияда президенттік және заңнамалық сайлаулардан өзге, қалалық, кантондық, облыстық, Еуропалық және (жайындама) Сенат сайлаулары да болады.
As well as presidential and legislative elections, France also has municipal, cantonal, regional, European, and (indirect) Senatorial elections.