Кіріспе

Солтүстік мифологиясында Хлин – Фригг қадірлісімен байланысты қадірлі. Хлин 13 ғасырда жасалған, алдыңғы дәуірдегі дәстүрлі көздерден жиналған «Ақындар Эддасы» поэмасындағы өлеңде, 13 ғасырда Снорри Стурлусон жазған «Проза Эддасы»нда және скальдық поэзиядағы кеннингтерде кездеседі. Ғалымдар «Проза Эддасы»нда оған қатысты айтылған шумақ Фриггке жата ма, жоқ па, деген мәселені талқылап жүр. Хлин Исландияда есім ретінде қолданылады, ал Хлин қазіргі заманда германдық мәңкілік діннің – Heathenry-нің жаңа нұсқасында құрметке ие.

Этимология

Ғалымдар жиі құдай есімінің мағынасын "қорғаушы" деп түсіндіреді. "Прозалық Эдданың" Gylfaginning бөлімі есімдікке түбір болатын етістікті, жасырын және басқаша куәландырылмаған көне норвегтік мақалдан: Þiaðan af er þat orðtak at sá er forðask hleinir, деп келтіреді. Ғалымдар, әдетте, Хлин теонимінің hleina етістігінен туындағанын қабылдайды. Дегенмен, бөлімде шығанағы деп көрсетілген hleina етістігі сирек кездеседі (хапакс легомен), ал аудармашылар оны әртүрлі тәсілдермен айналып өтуге тырысты, кейде тіпті етістікті аудармай қалдырды. Мысалдарға Энтони Фолкс ("Осыдан қашып құтылған адам пана табады (hleinir)", 1995 [1987]) және Джесси Бёк ("Оның есімінен қашып құтылған адам hleinir [тыныш пен амандық] табады", 2005) аудармалары жатады. Ғалымдар осы етістіктің әртүрлі түбін ұсынды. Етістік көбінесе ежелгі ағылшын тіліндегі hlinian және hlænan етістіктерімен байланыстырылады, олар қазіргі ағылшын тіліндегі "lean" етістігінің түбірі болып табылады. 19 ғасыр ғалымдары, оның ішінде Якоб Гримм, hleina-ны сирек кездесетін көне норвегтік hlynr сөзімен байланыстырды, ол "күлтегін ағашы" дегенді білдіреді. Гримм осы тұжырымдаманы Солтүстік-Батыс Еуропаның қазіргі заманғы фольклорында кездесетін әртүрлі ағаш бейнелерімен байланыстырады. Джозеф Хопкинс (2017) бұл туындының ежелгі скандинавиялық Ilmr құдайының аты мен ежелгі скандинавиялық almr (қарағай) жалпы атауы арасындағы байланысты ескере отырып, одан әрі зерттеуді қажет ететінін айтады, сондай-ақ "қорғаушы ағаш құдайының мүмкіндігі "Прозалық Эддадағы" құпия үзіндідегі қайрағайға жасалған сілтемені еске түсіреді, онда ағаш [Тордың] bjǫrg ['көмек, құтқару'] деп аталады".

Қазіргі заманның ықпалы

Ежелгі скандинавиялық құдайлардың есімдерін жеке есімдер ретінде қолдану мәдени дәстүріне сәйкес, Хлин Исландияда қыздарға берілетін есім ретінде кездеседі. Солтүстік герман мифологиясының басқа қасиетті әйелдері сияқты, Хлинге де неоязык дінінде табынушылық етеді.

Ғылыми қабылдау және аударма

Эддада Хлин Фриггтен бөлек құдай ретінде көрсетілгенімен, көптеген ғалымдар Хлинді Фриггтің тағы бір аты ретінде қарастырады. Мысалы, Энди Орчард Вёлуспада Хлиннің Фриггтің тағы бір аты ғана сияқты көрінетінін айтады және «скальдикалық поэзияда әйелдерге арналған поэтикалық перифраздарда немесе кенингтерде осы есімнің көптеп кездесуі осы шатасуды сейілтуге көмектеспейді» деп қосады. Рудольф Симек Хлиннің Вёлуспада Фриггтің тағы бір аты ретінде пайда болатынымен және скальдикалық поэзияда Хлиннің 10 ғасырда белгілі мифологиялық тұлға болғанымен келіседі. Симек Хлиннің Фриггтің тағы бір аты болуы мүмкін екенін және Сноридің «Вёлуспа строфасын оқығанда оны өз алдына құдай деп қате түсінгенін» айтады. Алайда, Симек осы еңбегінде Сага, Хлин, Сёфн, Снотра, Вар және Вёр құдайларын «әлсіз бейнеленген әйел құдайлары ретінде қарастыру керек» дейді. Олардың барлығы «жеке өмірдің нақты салаларына» жауапты, бірақ олардың арасында айқын айырмашылықтар бар, сондықтан олар көп жағынан аналарға ұқсас. Кейбір ғалымдар Хлинді Фриггтің тағы бір аты деп тануға күмәнданады, ал басқалары оны мүлдем қабылдамайды. 2017 жылғы мақаласында Хопкинс Симектің аналармен салыстыруымен келіседі және Фригге жақын тағы бір құдай Фулланы Хлин құдайымен салыстырады: «Хлин сияқты, Фулла есімін ['толық, мол'] Проза Эдда авторының қате оқығаны немесе поэтикалық ойлап табу ретінде жоққа шығаруға болады. Егер Екінші Мерзебург сиқырында Volla аттылас сөзі сақталмаған болса, Фулла Хлин сияқты екіұшты жағдайда қалар еді, оңай назардан тыс қалып, жоққа шығарылып немесе деконструкцияланатын еді. Проза Эдда мен Екінші Мерзебург сиқыры арасындағы байланыс сақтыққа шақырады: яғни, Проза Эддада ғана табылған ақпаратты жоққа шығару арқылы, дәлелдің болмауы дәлелдің жоқтығы емес деген негізгі қағиданы бұзу қаупі бар. Хлиннің көне скандинав мифологиясында тәуелсіз тұлға болғанына күмән келтіруге ешқандай себеп жоқ және Хлиннің Фриггтің тек аты ғана болғанын көрсететін нақты дәлел жоқ». Ерте германдық аналардың иконографиясына сілтеме жасай отырып, Хопкинс Гилфагиннинг құдай туралы сипаттамасына сәйкес Вёлуспа строфасының баламалы оқуын ұсынады. Хопкинстің оқуынша, Хлиннің қайғысы – Фригге жақын тұлғаларды қорғауға қабілетсіздігі: бірінші қайғы – Балдрдың өлімі, ал екінші қайғы – Одиннің болжамдалған өлімі.