Кіріспе

Англияда пайда болған ұшқыш пен доп командалық спорты.

Раундер – екі команда арасында ойналатын ұрып-соғу және алаңға шығу командалық ойыны. Ойынға кішкентай, қатты, былғарыдан жасалған допты дөңгелек ұшы бар ағаш, пластик немесе металл ұшқышпен соғу жатады. Ойыншылар алаңдағы төрт базаны айналып жүгіріп ұпай жинайды. Англияда Тюдор дәуірінен бері ойналып келеді, ал 1744 жылы балалар кітабында «Балаларға арналған әдемі кішкентай кітап» деп аталады. Англияда бейсбол атауы раундер атауымен алмастырылды, ал басқа жерлерде ойналатын ойынның басқа түрлері бейсбол атауын сақтап қалды. 2015 жылғы мәліметтерге сәйкес, Ұлыбританияда 7 миллион бала раундер ойнайды. 1828 жылы Уильям Кларк Лондонда «Баланың өзінің кітабының» екінші басылымын жариялады, онда раундер ережелері және ұшқыш пен допты пайдаланып, ромб тәрізді алаңда жүгіріп ойналатын ойынның ағылшын тіліндегі алғашқы басылған сипаттамасы келтірілген. Келесі жылы бұл кітап Бостон қаласында (Массачусетс штаты) жарық көрді. Алғашқы ұлттық ресми ережелерді 1884 жылы Ирландиядағы Гейл атлетикалық қауымдастығы (GAA) жасады. Ойынды Ирландияда әлі де GAA ұлттық кеңесі (Comhairle Cluiche Corr na hÉireann) реттейді. Ұлыбританияда оны 1943 жылы құрылған Rounders England реттейді. Екі қауымдастық ерекше болғанымен, олардың ойын және мәдениет элементтері ұқсас. Екі дәстүрдің командалары арасында жарыстар өткізіледі. Ирландияда раундер ережелері ресми түрде бекітілгеннен кейін, 1889 жылы Англияның Ливерпуль қаласында және Шотландияда қауымдастықтар құрылды. Бейсболдың «Нью-Йорк ойыны» және қазіргі уақытта жойылған «Массачусетс ойыны» нұсқалары, сондай-ақ софтбол раундермен бірдей тарихи түбірлерге ие және GAA нұсқасына ұқсас. Раундер британдық бейсболмен байланысты, ол әлі де Ливерпульде, Кардиффте және Ньюпортта ойналады. Раундер бейсболдан көне болса да, Англиядағы «базболдың» ерте түрлеріне қатысты әдеби сілтемелер раундер термині пайда болғанға дейін жазылған.

Цитата:
| ені = 27%
| Ауыр доп ағаш ұшқышқа тигенде шығаратын керемет дыбыс; ағылшын жазының шуағында жарқырап тұратын түрлі-түсті конустармен көмкерілген жасыл алаң; төртінші базаны батыл түрде сырғып өтетін кезде тізеңе жабысқан шөп. | дереккөзі =— The Telegraph газетінен Клэр Коэн, қыз кезінде ойнаған раундер ойыны туралы.

Ережелер

Ойын бірнеше иннингтен тұрады, онда командалар соққы беру мен алаңға шығуды ауыстырады. Команданы тоғыз ойыншы құрайды, ал алаңға шығарушы топтан: боулер, ұстағыш, төрт базаның әрқайсысында бір ойыншы және үш терең алаңға шығарушы болады. Олардың көп ортақ белгілері бар. Боулер немесе 'қоректендіруші' шарды қол астындағы маятник тәрізді қозғалыспен соққышыға лақтырады. Rounders England ережелеріне сәйкес, егер доп соққышының тізелері мен басы арасындағы қашықтықта соққышыға жетуге мүмкіндік берсе, ол "жақсы" доп деп есептеледі. Әйтпесе, ол "болды" немесе "жаман" доп деп аталады. Доп соққышының денесіне тисе немесе соққы беру аймағынан тысқары жерге лақтырылса, ол жаман доп болып саналады. Соққышы жаман допты соғуға тырыса алады, бірақ оның міндеттілігі жоқ. Егер "болды" доп ұсталса және соққышы бірінші базада болса, ол аут емес. Соққышы тіреуден бас тартқанда, әрбір базадағы жүгіруші келесі және одан кейінгі базаға жүгіре алады. Базада тұрған жүгіруші аут деп жарияланбайды. Соққышы аут болып жарияланбауы үшін базамен үнемі жанасуы керек. Егер соққы беруші команданың бір мүшесі аут болмай толық айналымды аяқтаса, онда раунд есептеледі. Rounders England ережелеріне сәйкес, егер ойыншы жарты айналымды аут болмай аяқтаса немесе соққышы допты соқпаса, бірақ төртінші базаға жетсе, жарты раунд есептеледі. Соққышы аут болады, егер алаңдағы ойыншы допты таза ұстаса; соққышы доп ұсталған кезде базаға тисе ("стопталған" база); соққышы жүгіріп бара жатқанда құбатын тастап алса; соққышы боулер допты лақтырудан бұрын базадан шығып кетсе; немесе соққышы келесі соққышымен "құлатса" (есіп кетсе).

Англияға тән ережелерді дөңгелектейді

Ұлыбританияда раундерлер ережелерін Rounders England реттейді. Осы ережелерге сәйкес ойналатын ойындарда кішкентай ракеталар мен доптар қолданылады және GAA ойындарына қарағанда кішкентай алаңда ойналады. Базалар тіреулермен белгіленеді, оларды соққышылар тиісінше ұстауы керек, ал алаңшылар «бұға» жасауы керек, соққышы жүгіруге мәжбүр болғанға дейін бір «жақсы» допты лақтыру керек. «Жарты раундерлер» де есептеледі. Алаңдағы команда кемінде алты ойыншыны (әр базада біреуден, сондай-ақ лақтырушы мен ұстаушы) орналастыруы керек. Командадағы ойыншылардың жалпы саны тоғызға дейін шектеледі. Доптың көлденеңі арасында болуы керек, ал ракетаның ұзындығы аспауы керек және диаметрі болуы керек. Rounders England ракетаға салмақ шегі қояды. Базалар бейсбол алмазына ұқсас орналасқан, бірақ соққышылар үшінші база мен соққышының базасына перпендикуляр орналасқан төртінші базаға жүгіреді. Әрбір база тіреулермен белгіленеді, олар өздігінен тұра алуы керек және кемінде биіктікте болуы керек. Егер доп жақсы жеткізілсе, соққышылар допты соғуға тырысуы керек және доп соғылған-соқпағанға қарамастан жүгіруі керек. Егер доп артқы аймаққа соғылса, соққышы доп алдыңғы аймаққа қайтарылғанша бірінші тіреуден өте алмайды. «Жарамсыз доп» соққан соққышы бірінші тіреуде аутқа түспейді немесе тұншықтырылмайды. Соққышылар «жарамсыз доптарда» жүгіре алады, бірақ міндетті емес. Әрбір соққышы, әр иннингтегі соңғысынан басқа, бір «жақсы» доп алуға құқылы: соңғы соққышы аутқа түспесе, үш «жақсы» доп алуға құқылы. Егер ойыншы допты соғып, төртінші тіреуге жетіп, келесі доп лақтырылмас бұрын оған тисе және аутқа түспесе, бір раундер ұпайланады. Жарты раундер мына жағдайларда ұпайланады: ойыншы допты жіберіп алып төртінші тіреуге жетеді; ойыншы допты соғып екінші тіреуге жетеді; егер алаңшы соққышы жүгіріп бара жатқанда кедергі келтірсе; немесе егер бір соққышы қатарынан екі «жарамсыз доп» алатын болса. Егер алаңшы соққышы соққаннан кейін допты ұстаса және доп жерге тимей тұрып, соққышының тіреуін жоғары жағынан (немесе одан да жоғары) доппен тигізсе, соққышы қасақана ракетасын тастаса немесе лақтырса, немесе басқа соққышы сол тіреуге жүгіріп келсе немесе алдағы соққышыны басып кетсе, екеуі де аут болады. Ойын екі иннингтен тұрады. Әрбір соққышы командасының иннингі тоғыз аут жасалғанша немесе белгіленген иннинг аяқталғанша жалғасады.

Софтбол мен бейсболмен салыстыру

GAA нұсқасы раундер софтболға өте ұқсас, ең басты айырмашылығы – ойын бейсбол өлшемдес таяқша, доп және алаңмен ойналады. Бірақ бейсбол стиліндегі қолғаптарға рұқсат жоқ. Бейсбол мен ағылшын нұсқасы арасындағы басты айырмашылық – раундер таяқшасы әлдеқайда қысқа және көбінесе бір қолмен серпіледі; соқпау немесе қате соққылар есептелмейді, сондықтан жүріп кету немесе соққыға ұшырау болмайды; әр ойыншы тек бір жақсы доп алады және ол соқса да, соқпаса да, жүгіруі тиіс. Басқа айырмашылықтарға негіздерді белгілеу үшін қолданылатын ағаш бағаналар жатады, олар пластик қабықшамен қапталған, алаңның орналасуы, әсіресе соңғы негіздің орны; сондай-ақ, доп тастаушының қол қимылы, ол софтболдағыдай қол астынан маятник тәрізді қозғалыспен жасалады. Бұл крикетке ұқсас.