Кіріспе
Гернси – Гернси аралынан шыққан сүтті мал тұқымы. Оның түсі ақшыл қоңыр немесе қызыл-ақ болып келеді, сонымен қатар ол жақсы күшті және мінезі байыпты. Оның сүті дәмді, майлы және белокқа толы, ал жоғары β-каротин мөлшеріне байланысты алтын сары түске ие. Гернси – Канал аралдарының үш сүтті мал тұқымының бірі; қалған екеуі – қазір құрып кеткен Алдерни және Джерси.
The Guernsey is a breed of dairy cattle from the island of Guernsey in the Channel Islands. It is fawn or red and white in colour, and is hardy and docile. Its milk is rich in flavour, high in fat and protein, and has a golden yellow tinge due to its high β carotene content. The Guernsey is one of three Channel Island cattle breeds; the other two are the Alderney, which is now extinct, and the Jersey.
Тарих
Гернси Гурнси аралында өсірілді; ол алғаш рет 19 ғасырда жазылған, ал оның тегі белгісіз. Орта ғасырларда аралға жұмыс малын тасып әкелген. Гернси француз құрлығынан әкелінген малдан – Нормандиядан келген ала малдан және Бретаньдегі Froment du Léon-ға ұқсас ақ бидай тұқымды малдан тараған деген болжам бар. 18 ғасырда голланд малының да әсері болған болуы мүмкін. Сол ғасырда Англияға көптеген мал экспортталды; олардың кейбіреулері бұрын Франциядан әкелінген болатын. 1819 жылы Гернсиге француз малын әкелу заңмен тыйым салынды, бірақ британдық малдың импорты 1877 жылға дейін жалғасты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Альдерниден эвакуацияланған малдың бір бөлігі тұқымға қосылды. Мал мен сперма экспорты арал үшін маңызды экономикалық ресурс болды, ал 20 ғасырдың басында көптеген Гернси малдары АҚШ-қа экспортталды.
Сипаттамалары
Гернси орташа мөлшерде болады: сиырлардың салмағы 450-500 кг, бұқалардың салмағы 600-700 кг. Түсі қызыл немесе күмілді (бидай түстес) болуы мүмкін, сондай-ақ қызыл-ақ немесе күмілді-ақ да болуы мүмкін. Гернси бай және дәмді сүт береді. Дәстүрлі түрде, оның басқа да көптеген жақсы қасиеттері болған: ұзақ өмір сүрді, бозану оңай болды, жақсы жайылымға шықты және салыстырмалы түрде кішкентай болғандықтан тиімді сүт өндіруші болды. Жақындағы селекциялық өсіру стратегиялары осы артықшылықтарды жойды, нәтижесінде аяқтары ұзын, ірі жануарлар пайда болды. Бұл жануарлар енді тұқымның дәстүрлі қасиеттерін көрсетпейді; бұл әсіресе Голштин-фризиан тұқымымен будандастырылғанда анық байқалады.
Қолдану
Гернси – сүт тұқылы мал, және көбінесе тек осы мақсатта өсіріледі. Дегенмен, сиырлар әдетте 6-8 жасқа келгенде сүт өндіруден алынып, ет және басқа да өңделген ет өнімдері үшін сатылады. Сүтінің алтын сары түсі β-каротиннің жоғары мөлшерімен байланысты, ол А витаминінің провитамині болып табылады. Сүтінде сондай-ақ 5% майлылығы және 3,7% белок қорғанысы бар. Гернси сиырлары жылына әр сиырдан шамамен 6000 литр сүт береді.