Кіріспе
Тілмен бетке тигізу әрекеті. Жалау – тілмен бір бетке тигізу әрекеті, көбінесе бетке сілекей түсіру, сұйықтық, тағам немесе минералдарды тілге жинап жұту, немесе басқа жануарлармен байланыс құру мақсатында жасалады. Көптеген жануарлар жалау арқылы өзін тазартады, жейді немесе ішеді.
Licking is the action of passing the tongue over a surface, typically either to deposit saliva onto the surface, or to collect liquid, food or minerals onto the tongue for ingestion, or to communicate with other animals. Many animals both groom themselves, eat or drink by licking.
Приматтарда
Шеңберлі құйрықты лемурлар қоғамдық тазару және қауымда әлеуметтік байланысты нығайту мақсатында бір-бірінің балаларын жалайды. Макакалар және басқа да приматтар су үшін жапырақтарды жалаудан бөлек, ағаштардың ойықтарына қолдарын салып, суды жалайды. Шимпанзелер жалауды түрлі мақсаттарда қолданады: өз қауымдастығындағы басқалары жалаған өлі ағаштар сияқты заттарды жалау, бір-бірінің дене мүшелерін тазалау және жыныстық қатынас үшін жалау. Гориллалар заттың сипатын анықтау үшін жалауды басқа сезімдермен қатар пайдаланады.
Адамда
Басқа сүтқоректілердің көпшілігімен салыстырғанда, адамдарда тілмен жалаудың ролі шамалы. Адам тілі салыстырмалы түрде қысқа және икемсіз келеді, сондықтан ол әрі күтім жасауға, әрі су ішуге тиімді бейімделмеген. Оның орнына, адамдар өздерін қолдарымен жууды және сұйықтықты аузына сору арқылы немесе құйып ішуді ұнатады. Адам терісінде көптеген басқа сүтқоректілерге қарағанда аз түк болады, ал осы түктің көп бөлігі адамның өзінің аузымен жете алмайтын жерлерде орналасқан. Адам денесінің барлық жерінде тер бездерінің болуы тілмен жалауды салқындату тәсілі ретінде қажетсіз етеді. Дегенмен, жалау адам үшін белгілі бір рөл атқарады. Адамдар суды тілмен жалап іше алмаса да, адам тілі тұтқыр сұйықтықтарды жалауға жеткілікті. Кейбір тағамдар негізінен тілмен жалап жеуге арналған түрде сатылады, мысалы, балмұздақ мұздығы мен қантты таяқшалар. Қолайлы болғанымен, кейбір мәдениеттерде тамақ ішкен кезде саусақтарды тілмен тазалау әдепсіздік саналады. Эфиопияның Афар тайпасының кейбір адамдары су тапшылығы бар аймақта жиналған шаңнан тазару үшін басқа адамдардың денесін тілдерімен жалап тазалағандары туралы хабарлар бар. Адамдар жалауды тағы да көптеген мақсаттар үшін пайдаланады. Мысалы, жалау почта маркаларының немесе конверттердің желімделген бетін ылғалдандыруға мүмкіндік береді. Көптеген адамдар бетті аударғанда, қағаз шоғырынан бір парақ алғанда немесе пластикалық қапты ашқанда, бір саусағының ұшын (әдетте, көрсеткіш саусақтың ұшын) жалайды, қосымша ұстаным алу үшін. Тігу кезінде жіптің ұштарын ылғалдандырып, талшықтарды біріктіріп, ине тілігінен өткізу оңайлатылады. Адамның қолымен шашын баптау да әдепсіздік саналады. Адамдар тілдерін жыныстық мақсаттар үшін де пайдаланады, мысалы, кунилингус, анилингус, феллация, емшек жалау, аяқ жалау және француз тілімен өпкіш кезінде, екі адам бір-бірінің тілдерін жалайды.
Аномальды жалау
Өзін-өзі жалау кейде тым жиілеп, жалау грануломасына алып келуі мүмкін. Жалау грануломасының ең көп кездесетін себебі психологиялық болып көрінеді, стресс, мазасыздық, жеке қалғандағы алаңдаушылық, көңіл көтерілмеуі немесе мінез құлқының күшті болуымен байланысты. Жалау грануломалары көбінесе ұзақ уақытқа жалғыз қалған, сергек иттерде кездеседі. Бір теория бойынша, шамадан тыс жалау эндорфин бөлінуіне себеп болады, ол ауруды басады және итті уақытша эйфорияға бөлейді. Бұл жануарға жалаудан оң кері байланыс береді, содан кейін осы мінез-құлыққа тәуелділік тудырады. Қамауда ұсталатын жануарлар кейде жалау стереотипін дамытады, оның кезінде беттер (қабырғалар, таяқшалар, қақпалар және т.б.) ешқандай себепсіз қайта-қайта жаланады. Бұл тұтқындықтағы жирафтар мен түйелерде байқалған.