Кіріспе

1878 жылы шыққан француз романы «Отбасысыз» (; «Ешкімнің баласы») – Гектор Малоның 1878 жылы жазылған француз романы. Ағылшын тіліне ең соңғы аудармасы – Адриан де Брюйннің «Alone in the World», 2007 жылғы аудармасы. Романның шабыты XIX ғасырдағы итальяндық көше музыканттарынан, әсіресе Базиликатаның Виггиано қаласынан шыққан арфашылардан алғандығы айтылады.

Шаванон мен Парижде

Бір күні Барберин Парижде сәби табады. Баланың киімі өте әдемі, демек, оның ата-анасы бай болғанға ұқсайды. Барберин балаға қамқорлық жасауды ұсынады, жақсы сыйлық алуды үміттенеді. Ол баланы әйеліне береді және оны Реми деп атайды. Барберин апатқа ұшырап жарақаттанады. Ол жұмыс берушісін кінәлайды және сотта қаржылық өтемақы алуға үміттенеді. Сот процесіне көп ақша жұмсалады, сондықтан Барберин әйеліне сиырын (оның негізгі байлығы) сатуды және Ремиден құтылуды бұйырады. Ол мұны істейді. Оқиғаның басы Реми сегіз жасқа келгенде басталады. Барберин күтпеген жерден үйге қайтып оралады, ашулы және кедей болып, сотты ұтырады. Ол Ремидің әлі де бар екенін көріп, одан құтылуға шешім қабылдайды. Ол жергілікті пабта саяхаттап жүрген суретші Синьор Виталиспен кездеседі, ол Капи, Зербино және Дольче атты үш итімен және Жоли Кьор есімді маймылмен бірге саяхаттайды. Виталис Ремиге шәкірттікке алуды ұсынады, мұның үшін ақы төлейді.

Vitalis-пен саяхаттау

Реми балалық шағындағы үйін тастап, тіпті асырап алған анасымен қоштасуға мүмкіндіксіз (ол осы мәміленің болуына барлық күшін салған болар еді) және Франция жолдарында саяхат бастайды. Виталис мейірімді адам, Барберинге қарағанда әлдеқайда жақсы серік, және Ремиге арфада ойнау мен оқуды үйретеді. Олар батысқа қарай Мурат арқылы саяхаттайды (онда Виталис оған Наполеонның қайын інісі, Неаполь ханзадасы туралы айтады). Келесі аялдама - Уссель, онда Реми жаңа өмірі үшін киім-кешекпен, соның ішінде бұрын ешқашан болмаған аяқ киімдермен жабдықталады. Оңтүстікке қарайғы алғашқы ірі қала - Бордо, одан кейін олар Лендс батпағынан өтіп Пауға беттейді.

Милиган отбасымен танысу

Тулузада болған кезде Виталис Ремиге қатыгездік көрсеткен полиция қызметкерімен болған жағдайдан кейін түрмеге қамалады. Он жасар баланың өзін және оның қамқорлығындағы төрт жануарды тамақтандыруы қиын, олар аштан өлуге айналғанда "Аққу" деп аталатын Милиган ханым мен оның ауру ұлы Артурға тиесілі шағын өзен кемесімен танысады. Реми ауру баланы көңіл көтеру үшін қабылданады және ол отбасының бір бөлігіне айналады. Олар Монпелье және Жерорта теңізіне қарай Оңтүстік канал арқылы саяхаттайды. Реми оның қайтыс болған күйеуі мен қарындасының күйеуі туралы тарихты біледі, егер ол баласыз қайтыс болса, ағылшын заңы бойынша барлық мүлігін оның інісі мұраға алатын еді. Бұрынғы бала жоғалып, табылмай қалған (осы Джеймс Миллиганның қамқорлығында), бірақ күйеуінің өлімінен кейін көп ұзамай Артур дүниеге келді. Екі айдан кейін Виталис түрмеден босатылады, Милиган ханым оның Кетке дейін пойызбен баруын төлейді. Реми мен Миллигандар бірге қалуды қалайды, бірақ Виталис Ремидің бостандыққа ие болуы дұрыс деп ойлайды, сондықтан олар қоштасады. Дегенмен, Милиган ханым Виталистің өте мейірімді және адал адам екенін мойындайды.

Виталистің үш жануарсы өледі

Олар Парижге қарай Тараскон, Монтелимар, Валенс, Турнон, Вьенн, Лион, Дижон және Шалон қалалары арқылы сапар шегеді, бірақ қыс оларды Троядан 30 шақырымдай жерде қуып жетеді. Қарлы боранда Зербино мен Дольске орманда қасқырлардың шабуылына ұшырайды, ал Жоли Кьор пневмонияға шалдығады. Дәрігерге ақша жинау үшін Реми мен Виталис өнер көрсетеді, Виталис ән салады. Реми Виталистің әнін естіген емес, және ол ғажаптанған жалғыз адам емес: жас және, көрінетін болса, бай әйел Виталиске оның керемет дауысын естіп, қатты таңырқанын айтады. Виталис ашуланып жауап береді. Ол өзінің шеберлігін түсіндіріп, бұрын әншінің шақырулысы болғанын айтады. Әйел Капиге алтын монета бергеніне ол ешқандай ризашылық білдірмейді. Олар ақшаны алып Жоли Кьорға қайтады, бірақ кеш болыпты, Жоли Кьор қайтыс болыпты.

Гарафоли

Олар енді Парижге саяхатын жалғастырады. Виталис Ремиді қыста басқа "падронеге" тастап кетуге шешім қабылдайды, ал ол түскен ақшаға жаңа жануарларды оқытады. Бұл "падрон" – кедей ата-аналары сатқан ұлдардың тобын жұмысқа алып, өзіне қарастыратын адам (сол сияқты, Чарльз Диккенстің "Оливер Твист" атты ағылшын әңгімесін қараңыз). Гарофоли үйде жоқ, Виталис Ремиге сол жерде күтіп отыруын, жақын арада қайтып келетінін айтады. Реми Лурсин көшесіндегі үйде екі қорқынышты сағат өткізеді, Гарофолиді күтіп, науқас Маттиямен сөйлеседі. Маттия үйді шаруаландырады, себебі Гарофоли оны тым ақымақ және сыртта жұмыс істеуге жарамсыз деп санайды. Сонымен қатар, ол Маттияның сорпа ішпеуі үшін қазанды құлыптап қояды. Басқа ұлдар мен Гарофоли келгенде, Реми Гарофолидің қажетті сомада ақша әкелмейтіндерді қаншалықты қорлап, ұрып-сабалап, аш қалдыратынын көреді. Виталис қайтып келгенде, балаларды сабалап жатқанын көріп, Гарофолиге полицияға шағымдануға болатынын айтады, бірақ Гарофоли "бір ғана есімді айту арқылы Виталисті ұяттан қызарта алатынын" айтып қорқытады. Виталис таңғалып, алғыс айтқан Ремиді алып кетеді. Бұл мейірімділік Виталиске өмірін құрбан етуге апарып соқты. Сол түні, қалуға орын таба алмаған Виталис пен Реми жеміс бағының қоршауы астында қар боранында құлайды, тас карьердегі паналау орнын іздеудің нәтижесіз аяқталуынан кейін.

Аквиндармен бірге

Реми төсекте оянады, оның айналасында адамдар тұр: бір ер адам, бағбан Пьер Аккин, екі ұл – Алексис және Бенжамин, екі қыз – Этьенет (Марта) және 5-6 жастағы кішкентай, сөйлей алмайтын Лиза, ол Ремиді «сөйлейтін көздерімен» қадағалайды. Реми қорқынышты жайтты біледі: Виталис қайтыс болды. Оның кім екенін анықтау үшін полиция қызметкерлері Ремиді Гарофолиге апарады, ол шындықты айтады: Виталис бұрын атақты итальяндық әнші Карло Балзани болған. Ол қартайғанда дауысын жоғалтып, кішкентай сахналарда ән салуға ұялды. Ол өзінің есімін Виталис деп өзгертіп, жоғалып кетті. Отбасы Реми мен Капиді қабылдайды. Реми әсіресе Лизаны жақсы көреді. Ол оған оқуға үйретеді және арфада ойнап көрсетеді. Лиза әсіресе неаполитандық әнді ұнатады. Реми бағбан болып жұмыс істейді, екі жыл бойы ауыр еңбекпен және қуанышты демалыс күндерімен өтеді. Бірақ бір күні қатты дауыл келіп, жылыжайдың шыныларын бұзып, Аквин бизнесін ашу үшін қарыз алған адамға қарыз болады. Ол қарызын төлей алмай, борышкерлер түрмесіне түседі. Балалар Франциядағы туғандарына – інілері мен ағаларына, әпкелеріне барады. Балалар Реми де олардың отбасының мүшесі екенін әңгімелейді, бірақ ешбір туысқан Ремиге қарауға келіспейді немесе мүмкіндігі болмайды. Көңілі қалған Реми, інілеріне және әпкелеріне барып, олардан әкесіне жаңалық әкелетінін уәде етеді. Ол арфасын және Капиді алып, жолға шығады.

Матия

Реми оңтүстікке қарай Фонтенблоға бет түзеуді шешеді, бірақ көп ұзамай Матиамен кездеседі – Гарофолиден келген, Париж көшелеріндегі шіркеу жанында аштықтан зардап шегіп жатқан жігітпен. Гарофоли басқа бір баланы өлтіргені үшін түрмеде жатыр. Матиа Ремиден оны труппасына қабылдауын өтінеді. Реми қорқады: Матиа онымен бірге жалғыз қалғандай аштықтан өлуі мүмкін. Бірақ Матиа оны екеуі бірге аштықтан өлмейтініне көндіреді, себебі біреуі екіншісіне көмектеседі. Осылайша, "Реми труппасы" енді екі он екі жасар музыкант пен бір иттің құрамында. Матиа талантты скрипкашы болып шығады, ол басқа да аспаптарда ойнайды және бір кезде циркте жұмыс істегенде бірнеше трюктарды үйренген. Көктемде жігіттер тойларда және мерекелерде жақсы табыс табады, олардың дарыны бағаланады, ал Реми ана Барберинге барып, оған сиыр сатып алу жоспарын қолға алады (оның хикаяның басында сатуға мәжбүр болған сиырының орнына).

Тау-кен өндірісі

Сиырдың құны жоғары болғандықтан, Реми Корбейль, Монтаргис, Джин, Бурж, Сент-Аманд және Монтлусон арқылы маршрут жоспарлайды. Олар Алексиске бара жатып жолда көп ақша табуды көздейді. Алексис қазір Варсес кеншілер қалашығында өзінің ағасы Гаспармен (Ата Аквиннің ағасы) бірге тұрады және шахтада ағасымен жұмыс істейді. Алексис жарақат алып, біраз уақытқа жұмыс істей алмай қалғанда, Реми оның орнына жұмыс істеуге келіседі. Шахтадағы кеншілердің бірі – қарт, дана адам, оған «магистр» деген лақап қойған. Ол Ремиге жақын дос болып, көмірдің тарихын түсіндіреді. Бір күні шахта үстінен өтетін Дивон өзенінің суына толып, шахтаның ішіне кіріп кетеді. Гаспар аға, магистр және Реми сияқты жеті кенші паналады, бірақ тұтқында қалады. Олар құтқару күтіп, аштық пен үрейде қанша уақыт өткенін білмейді. Кеншілердің бірі қылмысын мойындап, апатқа өзін кінәлі деп санайды және өзіне қол жұмсайды. Олар екі апта жер астында болып, соңында құтқарылады. Капи қуаныштан мас, ал Матия көзінен жас шығарады. Ол Ремидің өлгеніне ешқашан сенбегенін айтады, ал Реми досының өзіне деген мызғыма сенімімен мақтанады. Оқиға 19 ғасырдағы Франциядағы бала еңбегінің қаншалықты ауыр екенін көрсетеді. Реми Матияның музыка үйренуін қалайды және олар шаштараз/музыкантқа барады. М. Эспинас Матияның керемет талантына таңғалып, оны қалып, білім алуға көндіруге тырысады, бірақ Матия Ремиді тастағысы келмейді.

Барберин анаға арналған сиыр

Енді балалар Ремидің асырап алған анасына барады. Бірінші кезекте олар Клермон-Ферран қаласына, содан кейін оңтүстік-батысқа қарай, Сент-Нектайр, Мон-Дор, Роят және Бурбуль сияқты минералды су моншалары орналасқан қалаларға баруды шешеді. Олар ана Барберин үшін сиыр сатып алуға жақсы ақша таба алады. Уссель қаласынан өте жатқанда, Шаваноннан көп алыс емес жерде, олар жаман сиыр сатып алмайын деп сақтанып, ветеринардан көмек сұрайды. Ветеринар өте жақсы адам болып шығады, және жігіттер тамаша сиыр сатып алады. Келесі қалада жігіттерді сиыр ұрлығына айыптайды. Екі көше музыкантының сиыры болуы мүмкін бе? Олар өздерінің оқиғасын қала әкіміне түсіндіреді. Әкім Барберин ананы жақсы біледі, ол кенде болған оқиғаны естіген, және жігіттердің адал екеніне сенуге дайын. Әкім шындықты тексеру үшін ветеринарды куә ретінде шақыртады, содан кейін жігіттер сапарына жалғастыра алады. Реми мен Барберин анасы соңғы рет кездеседі. Барберин ана Ремиге Жеромтың оны іздеп Парижге келгенін айтады, себебі оның нағыз ата-анасы оны іздеп жүрген көрінеді. Бірақ Барберин ана көп нәрсе білмейді, өйткені Жером оған ешқандай толық мәлімет бермеген. Реми өзінің нағыз ата-анасын танып білуге асығады. Реми мен Маттия Парижге барып, Барберинді табуға шешім қабылдайды. Париж жолында олар Дрейзи қаласынан өтеді, онда Лиз Акуинге қонаққа барады. Реми мен Лиз бір-бірін өте жақсы көреді.

Дрисколлдар

Жәнібек пен Жәнібектің балалары Парижға келгенде Жеромнің қайтыс болғанын біледі. Реми Барберин анаға хат жазады. Барберин ана жауап береді және Жеромның өлер алдында жіберген хатын қоса береді. Онда Ремиді іздеумен айналысатын Лондондағы заңгердің кеңсесінің мекенжайы жазылған. Олар қайықпен Лондонға жетіп, Ремидің ата-анасына жетеді. Олардың есімі Дрисколл. Реми қатты көңілі қалды: Дрисколлдар оған салқын қарайды; әкесі жігіттерді құлыптап ұстайды. Олар ұрылар тобы болып шығады және Капиді өздерінің жұмысына көмектесу үшін пайдаланады. Дрисколлдарға бір қонақ келеді, ол Ремиге қызығушылық танытады, бірақ Реми ағылшын тілін жеткілікті жақсы түсінбейді. Қонақ Маттиамен кездеспейді, бірақ Маттиа олардың сөйлескенін естиді. Джеймс Миллиган Артурдың інісі болып шығады. Ол Артурдың өліп, қайтыс болған інісінің мүлігін мұраға алуын қалайды. Балалар Миллиган ханымды ескерту керек екеніне келіседі, бірақ оны қайдан табуға болатынын білмейді. Матия цирктегі музыкант-клоун Бобпен танысады. Боб жақсы дос болып шығады.

Милигандарды іздеу

Реми Дрисколлдар жасаған тонауға айыпталғанда, Боб пен Маттия оған түрмеден қашып шығуға көмектеседі. Бобтың теңізші ағасының көмегімен олар Милиган ханымды іздеу үшін Францияға оралады, оның інісі туралы ескерту үшін. Олар Сена өзенінен бастайды, себебі "Лебедь" керемет қайық; олар көп ұзамай оны көргендер туралы естиді. Олар өзендер мен каналдар бойымен із іздейді. Жолда олар Дрейзи қаласынан өтеді, онда Лизамен қайта кездесуді үміттенеді. Бірақ олар Лизаның ағасы қайтыс болғанын және қайықпен саяхаттап келген мейірімді ағылшын әйелінің Лизаға қамқорлық жасауды ұсынғанын естиді. Реми мен Маттия "Лебедьтің" Франция арқылы Швейцария шекарасына дейінгі жолын қуалайды. Олар қайықты тастап кетілген күйде табады, өзенмен әрі жүре алмағанын және отбасы автобуста, мүмкін Вевеге қарай сапарларын жалғастырғанын біледі. "Ауру бала мен соқыр қызбен келген ағылшын әйелінің" бар екенін естігенде, олар барлық қоршаулардың жанында ән айта бастайды. Бұл бірнеше күнге созылады. Бір күні Реми неаполитан әнін орындайды, және ұзақ уақыттан бері жоғалған Ремиді естігенде дауысы қайтып келген Лизаның әлсіз дауысын естиді. Ұлдар дауысқа жүгіріп барып, Лизаны табады. Енді олар Джеймс Миллиганның да сол жерде екенін біледі, және Реми онымен кездесуден қорқады, бірақ Джеймс Маттияны танымайды, сондықтан ол Миссис Миллиганға оқиғаларын айта алады. Миссис Миллиган Ремидің жоғалған үлкен ұлы болуы мүмкін деп ойлайды, бірақ Матияға оны сенімді болғанға дейін құпия ұстауын бұйырады. Ол ұлдарға қонақ үй ұйымдастырады, онда оларға көп тамақ, ыңғайлы төсек-орын беріледі, сондай-ақ шаштараз бен тігінші келіп қызмет көрсетеді.

Үйге

Бірнеше күннен кейін Миссис Миллиган балаларды вилласына шақырады, онда олар Миссис Миллиган шақыртқан Ана Барберинмен танысады. Барберин анасы Ремидің кішкентай кезінде киген киімдерін көрсетеді, Миссис Миллиган оларды ұлының ұрланғанда киген киімдері деп таниды. Миссис Миллиган Ремидің өзінің ұлы екенін қуанышпен жариялайды, оны "анасына, бауырына және сені қайғыңда сүйгендерге (Лиза мен Маттияға) қосылады" дейді. Дрисколл мырзаның баланы Джеймс Миллиганға жұмыс істеп ұрлағаны белгілі болады. Оқиға бақытты аяқталады: Реми өз биологиялық отбасын табады және ол байлықтың мұрагері екенін біледі, бұл оған бұрын көмектескендерге көмектесуге мүмкіндік береді. Маттияның жақын әпкесі Кристина Италиядан шақырылып, олар екеуі бірге өседі. Артур жазылып, әуесқой спортшыға айналады, ал Маттия белгілі скрипкашы болады. Виталис қайтыс болғаннан кейін құрметпен еске алынып, қайтадан Карло Балзани ретінде танылады. Әкесі борышкерлер түрмесінен босатылғаннан кейін Аквиндер отбасы қайта бірігеді, Реми Лизаға үйленеді және олардың Матия есімді ұлы болады, ал Барберин анасы оның күтіміне жауапкершілік алады. Дрисколл отбасы қылмыстарының нәтижесінде тарап кетеді, ал Реми Кейттің әкесінің оны тәрбиелеуді жалғастырғанына риза болады. Кітап неаполитан әнінің ноталарымен аяқталады.

Комикстер

1958 және 1959 жылдар аралығында голланд комиксінің суретшісі Пит Вийн осы әңгімені комикске бейімдеп, «Ротердамс Nieuwsblad» газетінде жариялады. 1979 жылы ол осы романның тағы бір бейімдеуін жасады, ол голландтық «Дональд Дак» Дисней журналында алдын ала жарияланды.