Кіріспе
Француз жазушысы
Альфонс Доде (Alphonse Daudet; 13 мамыр 1840 – 16 желтоқсан 1897) – француз жазушысы. Ол Джулия Доденің күйеуі және Эдме, Леон мен Люсьен Доделердің әкесі болды.
Ерте өмір
Дауде Франциядағы Ним қаласында дүниеге келді. Оның отбасы екі жағынан да буржуазияға жатты. Оның әкесі Винсент Дауде – жібек өндіруші, өмірі бойы бақытсыздық пен сәтсіздіктерге толы адам еді. Альфонс көп сабақтан қалып, қиын балалық шақты бастан өткерді. 1856 жылы ол оқуын негізінен өткізген Лион қаласынан кетіп, Францияның оңтүстігіндегі Гард департаментінің Алес қаласында мектеп мұғалімі болып жұмыс істеуге кірісті. Бұл лауазым төзбес болып шықты, және Дауде кейіннен Алестен кеткеннен кейін бірнеше ай бойы қорқынышпен оянатынын, өзі әлі де тәртіпсіз оқушыларының арасында екенін ойлайтынын айтты. Осы және басқа да оқиғалар оның «Кішкентай нәрсе» романында бейнеленді. 1857 жылдың 1 қарашасында ол мұғалімдік қызметтен бас тартып, үш жылға жуық үлкен ағасы Эрнест Даудеге бас сауғалады, ол Парижде журналист ретінде «ақылға сыйымды» өмір сүруге тырысып жатқан еді. Альфонс жазуға бейімделді, оның өлеңдері «Les Amoureuses» (1858) атты кішкентай жинаққа біріктірілді, ол жақсы қарсы алынды. Ол Картье де Вильмесанттың белсенді редакторы басқаратын «Le Figaro» газетінде жұмысқа орналасты, екі-үш пьеса жазды және әдеби ортада өзгешелік пен үміткерлікке ие ретінде таныла бастады. Наполеон III-нің өте күшті министрі Морни оны өз хатшыларының бірі етіп тағайындады – ол Морни 1865 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымды атқарды.
Әдеби мансап
1866 жылы Даудеттің Париждің жанындағы Кламарт қаласында жазылған және Прованс провинциясының Фонвьель қаласындағы жел тегершігіне сілтеме жасайтын «Менің жел тегершігімнен хаттар» (Lettres de mon moulin) атты туындысы көптеген оқырмандардың назарын аударды. Дегенмен, оның 1868 жылғы «Кішкентай нәрсе» (Le Petit Chose) атты алғашқы ұзақ кітабы кеңінен танымал болған жоқ. Бұл, негізінен, оның ерте жылдарының әсемдік пен қайғымен суреттелген оқиғасы. 1872 жылы әйгілі «Тараскондық Тартариндің тамаша оқиғалары» (Aventures prodigieuses de Tartarin de Tarascon) және үш актілік «Арлезианка» (L'Arlésienne) пьесасы жарық көрді. Бірақ «Жас Фромон және егде жастағы Рислер» (Fromont jeune et Risler aîné, 1874) бірден әлемді дүрліктірді. Бұл, әрине, ағылшын әдебиетінде жаңалық емес, бірақ француз әдебиетінде салыстырмалы түрде жаңа еді. Оның шығармашылығының нәтижесінде шынайы және типтік кейіпкерлер дүниеге келді. «Тараскондық Тартарин», «Альпідегі Тартарин», «Тараскон порты» және оның көпшілігі атақ-дәулетке ие болғанға дейін жазылған әңгімелері – оның өмірлік еңбегі. Он екі жасында бойжеткендігінен айырылған ол, кейін әйелінің адал серіктерімен қарым-қатынас жасады. Даудет денсаулығына байланысты бірнеше ауыр емдеулер мен операцияларға ұшырады. Оның дорсальды склероз салдарынан сезінген ауыруларына қатысты жазбалары Джулиан Барнстың аудармасында «Ауырсыну елінде» (In the Land of Pain) жинағында баяндалған. Даудет 1897 жылдың 16 желтоқсанында Парижде қайтыс болды және сол қаланың Пэр-Лашез зиратында жерленді. Даудеттің ерте жылдары туралы әңгіме оның інісі Эрнест Даудеттің «Менің ағайым және мен» (Mon frère et moi) еңбегінде келтірілген. Даудеттің «Париждің отыз жылы» (Trente ans de Paris) және «Әдебиет адамының естеліктері» (Souvenirs d'un homme de lettres) кітаптарында, сондай-ақ оның басқа да шығармаларында көптеген автобиографиялық деректер бар. Гонкурлар журналында оған қатысты көптеген сілтемелер кездеседі. «Le Nabab» романының басты кейіпкері Ним қаласынан депутат болып сайланған еврей саясаткерінен шабыттанды. Даудет оған қарсы күресіп, жеңіліске ұшырады. Даудеттің достарының арасында Эдуард Друмон сияқты антисемит әдебиетшілер көп болды, ол Францияның Антисемит Лигасын құрды және «La Libre Parole» антисемит газетін негіздеп, басқарды. Даудет Рихард Вагнермен де антисемит хаттар алмасты. Даудет өзінің әдеби мансабы мен әлеуметтік табысын (Фредерик Мистралдың жетістігінен кейін) арттыру үшін Прованспен байланысын әдейі күшейте түсті, тіпті болашақ әйеліне өзінің «провансальдық» тегі туралы өтірік айтты. Қазіргі Франциядағы көптеген колледждер мен мектептер оның есімін алып жүр, оның кітаптары кеңінен оқылады және олардың бірнешеуі қайта басылып шықты.