Оноре де Бальзак: Француз жазушысы және драматургі
Honoré de Balzac
Оноре де Бальзак – француз жазушысы, реализмнің негізін қалаушы. «Адам комедиясы» туындысымен әйгітлі, француз қоғамын шыншыл бейнелейді. Тұлғалар мен орта суреттемесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз романы және драматургы (1799–1850)
French novelist and playwright (1799–1850)
Оноре де Бальзак (ағылш. /ˈbælzæk/, көбінесе /ˈbɔːl/, оноре д(ə) бальзак; туған Оноре Бальзак; 20 мамыр 1799 – 18 тамыз 1850) – француз романы және драматургы. «La Comédie humaine» атты романдық тізбегі, Наполеоннан кейінгі француз өмірінің панорамасын көрсетеді және әдетте оның ең басты туындысы саналады. Бальзак қоғамды ерекше назармен және сүзгісіз бейнелегендігі үшін еуропалық әдебиетте реализмнің негізін қалаушылардың бірі саналады. Ол көп қырлы кейіпкерлерімен танымал; тіпті екінші рөлдегі кейіпкерлері де күрделі, моральдық тұрғыдан екіұшты және толыққанды адамгершілікке ие. Жансыз заттар да кейіпкерлік сипатқа ие; оның көптеген шығармаларының фоны болған Париж қаласы, адамдық қасиеттерді иеленеді. Оның шығармалары көптеген белгілі жазушыларға, соның ішінде Эмиль Зола, Чарльз Диккенс, Марсель Пруст, Густав Флаубер және Генри Джейс сияқты романистерге, сондай-ақ Франсуа Трюффо және Жак Ривет сияқты кинорежиссерлерге әсер етті. Бальзақтың көптеген туындылары фильмге түсірілді және басқа жазушыларға шабыттандыру көзі болып табылады. Джеймс оны "баршамыздың рухани әкесі" деп атады. Бала кезінде жақын оқырман және тәуелсіз ойлаушы болған Бальзак, гимназиядағы оқыту стиліне бейімделуде қиындықтарға тап болды. Оның еркіндікке құштар мінезі өмір бойы проблема тудырып, іскерлік әлемде сәттілікке жету ниетін кешіктірді. Оқуын бітіргеннен кейін Бальзак заң кеңсесінде шәкірт болды, бірақ заңның адамдық емес және бірқалыпты тәртібіне көнбегендіктен оқуын доғарды. Жазушылық мансабына дейін және оның кезеңінде ол баспагер, типограф, кәсіпкер, сыншы және саясаткер болуға тырысты; алайда, барлық әрекеттері сәтсіз аяқталды. «La Comédie humaine» оның өмірдегі қиындықтарын көрсетеді және оның жеке тәжірибесінен алынған эпизодтарды қамтиды. Бальзак өмірі бойы денсаулық мәселелерімен күресті, бұл оның қарқынды жазу кестесімен байланысты болуы мүмкін. Оның отбасымен қарым-қатынасы көбінесе қаржылық және жеке драмалармен шиеленісті болды, сондай-ақ сын рецензияларынан бірнеше досын жоғалтты. 1850 жылы Бальзак поляк аристократы Эвелина Ганскаға үйленді, ол оның көп жылдық сүйіктісі болды. Ол алты айдан кейін Парижде қайтыс болды.
Honoré de Balzac ('/b//æ//l//z//æ//k/ BALzak, more commonly /US/'/b//ɔː//l// / BAWL , ɔnɔʁe d(ə) balzak; born Honoré Balzac; 20 May 1799 – 18 August 1850) was a French novelist and playwright. The novel sequence La Comédie humaine, which presents a panorama of post Napoleonic French life, is generally viewed as his magnum opus. Owing to his keen observation of detail and unfiltered representation of society, Balzac is regarded as one of the founders of realism in European literature. He is renowned for his multi faceted characters; even his lesser characters are complex, morally ambiguous and fully human. Inanimate objects are imbued with character as well; the city of Paris, a backdrop for much of his writing, takes on many human qualities. His writing influenced many famous writers, including the novelists Émile Zola, Charles Dickens, Marcel Proust, Gustave Flaubert, and Henry James, and filmmakers François Truffaut and Jacques Rivette. Many of Balzac's works have been made into films and continue to inspire other writers. James called him "really the father of us all." An enthusiastic reader and independent thinker as a child, Balzac had trouble adapting to the teaching style of his grammar school. His willful nature caused trouble throughout his life and frustrated his ambitions to succeed in the world of business. When he finished school, Balzac was apprenticed in a law office, but he turned his back on the study of law after wearying of its inhumanity and banal routine. Before and during his career as a writer, he attempted to be a publisher, printer, businessman, critic, and politician; he failed in all of these efforts. La Comédie Humaine reflects his real life difficulties, and includes scenes from his own experience. Balzac suffered from health problems throughout his life, possibly owing to his intense writing schedule. His relationship with his family was often strained by financial and personal drama, and he lost more than one friend over critical reviews. In 1850, Balzac married Ewelina Hańska , a Polish aristocrat and his longtime love. He died in Paris six months later.
Отбасы
Оноре де Бальзак еңбекқорлық пен күш-жігер арқылы беделге қол жеткізуге ұмтылған отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, туған Бернар Франсуа Балса, Францияның оңтүстігіндегі Тарн аймағындағы шеберлер отбасынан шыққан он бір баланың бірі болды. 1760 жылы ол әлеуметтік жағдайын жақсарту ниетімен қалтасында тек бір Луи монетасымен Парижге аттанды; 1776 жылға қарай ол Патша Кеңесінің хатшысы және масон болды (сондай-ақ, ол аты-жөнін асыл дыбысталатын "Балзак" деп өзгертті, ал ұлы кейіннен ресми мойындамастан "де" деген ақсүйектік қосымшаны қосты). 1793-94 жылдардағы Террорлық билікten кейін Франсуа Бальзак армияға жабдықтарды жеткізуді үйлестіру үшін Тур қаласына жіберілді. Бальзақтың анасы, туған аты Анн Шарлотта Лоре Саламбьер, Париждегі тігін-тоқыма сатушылар отбасынан шыққан. Оның отбасының байлығы осы некеде маңызды рөл атқарды: ол үйленген кезде он сегіз жаста болса, Франсуа Бальзак елуге толыпты. Автор және әдеби сыншы сэр Виктор Притчет былай түсіндірді: "Ол, әрине, өзінің отбасының досына кәсіби қызмет көрсеткені үшін сыйлық ретінде қартайған күйеуге берілгенін және қаржылық жағдай оның жағында екенін жақсы білген. Ол күйеуін махаббатпен жақсы көрмеген". Оноре (Амиен қаласының қасиетті Оноресінің құрметіне аталған, ол 16 мамырда, Бальзактың туған күнінен төрт күн бұрын еске алынады) Бальзактардың екінші баласы болды; бір жыл бұрын Луи Дэниел дүниеге келді, бірақ ол бір ай ғана өмір сүрді. Оноренің әпкелері Лоур мен Лоуренс 1800 және 1802 жылдары, ал кіші інісі Генри Франсуа 1807 жылы дүниеге келді.
Honoré de Balzac was born into a family which aspired to achieve respectability through its industry and efforts. His father, born Bernard François Balssa, was one of eleven children from an artisan family in Tarn, a region in the south of France. In 1760 he set off for Paris with only a Louis coin in his pocket, intent on improving his social standing; by 1776 he had become Secretary to the King's Council and a Freemason (he had also changed his name to the more noble sounding "Balzac", his son later adding—without official recognition—the nobiliary particle: "de"). After the Reign of Terror (1793–94), François Balzac was despatched to Tours to coordinate supplies for the Army. Balzac's mother, born Anne Charlotte Laure Sallambier, came from a family of haberdashers in Paris. Her family's wealth was a considerable factor in the match: she was eighteen at the time of the wedding, and François Balzac fifty. As the author and literary critic Sir Victor Pritchett explained, "She was certainly drily aware that she had been given to an old husband as a reward for his professional services to a friend of her family and that the capital was on her side. She was not in love with her husband". Honoré (named after Saint Honoré of Amiens, who is commemorated on 16 May, four days before Balzac's birthday) was actually the second child born to the Balzacs; exactly one year earlier, Louis Daniel had been born, but he lived for only a month. Honoré's sisters Laure and Laurence were born in 1800 and 1802, and his younger brother Henry François in 1807.
Ерте өмір
Бала кезінде Бальзакты бала күтушіге жіберді; келесі жылы оған сіңлісі Лоре қосылды және олар төрт жыл үйден алыс тұрды. (Женевалық философ Жан Жак Руссоның "Эмиль" атты ықпалды кітабы сол кездегі көптеген аналарды өз балаларын емшектеуге көндіргенімен, орта және жоғарғы таптар арасында нәрестелерді бала күтушілерге жіберу әлі де кең таралған.) Балзак балалары үйге оралғанда, олар ата-аналарынан салқын қарым-қатынас көрді, бұл авторға елеулі әсер етті. 1835 жылы жарық көрген "Le Lys dans la vallée" романында Мисс Каролина есімді қатыгез тәрбиеші бейнеленген, ол автордың өз тәрбиешісінен үлгі алған. Он жасында Бальзак Вендомдағы Ораториандық гимназияға жіберілді, онда ол жеті жыл оқыды. Әкесі, оған қоғамда құрметке ие болған еңбекқорлықты сіңіруді көздеп, балаға аз жұмсақ ақша берді. Бұл оны бай сыныптастарының күлкісіне қалдырды. Бальзак мектептегі жатқа оқу стиліне бейімделуде қиындықтарға тап болды. Соның салдарынан ол жиі "алковқа" – тәртіпсіз оқушыларға арналған жазалау изоляторына жіберілді. (Кейін мектеп күзетшісінен Оноре есімде ме деп сұрағанда: "Мырза Бальзакты есімде ме? Әрине, есімде! Оны жүзден астам рет түрмеге сүйреп апарғанмын!") Дегенмен, жалғыздық балаға кез келген кітапты оқуға кең мүмкіндік берді. Бальзак өзінің балалық шағынан бастап осы көріністерді – өмірінің және айналасындағы адамдардың көптеген аспектілеріндей – "Адамдық комедия" туындысына енгізді. Оның Вендомдағы уақыты 1832 жылы жарық көрген "Луи Ламбер" романында көрініс тапты, ол Вендомдағы Ораториандық гимназияда оқитын жас бала туралы. Ол әр түрлі кітаптарды шуылдап оқыды, діни еңбектермен, тарих пен әдебиетпен, философиямен және физикамен айналысты. Ол маған сөздіктерді оқудан ерекше ләззат алатынын айтты, себебі басқа кітаптар жоқ еді. Бальзак жиі ауырып, ақырында мектеп директоры отбасына "қандай да бір кома" жайлы хабарлады. Ол үйге оралғанда, әжесі: "Міне, колледж біз жіберген әдемілерді осылай қайтарып береді!" деді. Бальзак өзінің жағдайын "интеллектуалды тығырыққа" байланыстырды, бірақ оның "алковта" ұзақ уақыт қамауда болуы, әрине, себеп болды. (Осы арада әкесі "ұрлық пен кісі өлтірудің алдын алу және оларды жасаған адамдарды қоғамдағы пайдалы рөлге қайтару жолдары" туралы трактат жазып жүрді, онда ол түрмені қылмыстың алдын алудың бір түрі ретінде сынады.) 1814 жылы Бальзактар отбасы Парижге көшіп келді, ал Оноре келесі екі жарым жыл бойы жеке ұстаздарға және жеке мектептерге жіберілді. Бұл оның өміріндегі бақытсыз кезең болды, ол Луара өзенінің үстіндегі көпірде өзін-өзі өлтіруге тырысты. 1816 жылы Бальзак Сорбоннаға оқуға түсті, онда ол үш атақты профессордың бағынында оқыды: кейін премьер-министр болған Франсуа Гизо – қазіргі заман тарихы профессоры; Колледж Шарлеманнан жаңа келген Абель Франсуа Вильмен – француз және классикалық әдебиеттер бойынша дәріс берді; және ең ықпалдысы – Виктор Кузиннің философия курстары студенттерді тәуелсіз ойлауға ынталандырды. Оқуын аяқтағаннан кейін Бальзак әкесінің ықпалымен заңгер болуға көндірілді; үш жыл бойы ол отбасылық досы Виктор Пассездің кеңсесінде оқыды және жұмыс істеді. Осы уақыт аралығында Бальзак адам табиғатының күрделілігін түсіне бастады. 1840 жылы жарық көрген "Нотариус" романында ол заңгерлік мамандықты меңгерген жас адамның "әрбір байлықтың майлы дөңгелегін, мұрагерлердің әлі суымаған мәйіттер үшін жанжалдарын, Қылмыстық кодекске қарсы күресіп жатқан адамның жүрегін" көретінін жазды. 1819 жылы Пассез Бальзакқа өзінің мұрагері болуды ұсынды, бірақ оның шәкірті Заңнан жалықты. Ол "жұмысшы, машина, атқа міну мектебінің оқушысы, тамақ ішіп, белгілі уақытта ұйықтап, жұмыс істеуге" құштар емес еді. Мен де басқалар сияқты болуым керек. Ол жазушы болу ниеті туралы мәлімдеді. Бұл мүмкіндіктің жоғалуы Бальзак отбасында үлкен араздық тудырды, бірақ Оноре мүлдем бас тартпады. 1819 жылы сәуірде оған француз астанасында – ағылшын сыншысы Джордж Сентсбери айтқандай – "спарталық стильмен жабдықталған, аштық кезінде берілетін жәрдемақымен және оған қамқорлық ететін қарт әйелмен" тұруға рұқсат етілді, ал отбасының қалған бөлігі Парижден жиырма шақырым қашықтықтағы үйге көшті.
As an infant Balzac was sent to a wet nurse; the following year he was joined by his sister Laure and they spent four years away from home. (Although Genevan philosopher Jean Jacques Rousseau's influential book Émile convinced many mothers of the time to nurse their own children, sending babies to wet nurses was still common among the middle and upper classes.) When the Balzac children returned home, they were kept at a frosty distance from their parents, which affected the author to be significantly. His 1835 novel Le Lys dans la vallée features a cruel governess named Miss Caroline, modeled after his own caregiver. At age ten Balzac was sent to the Oratorian grammar school in Vendôme, where he studied for seven years. His father, seeking to instill the same hardscrabble work ethic which had gained him the esteem of society, intentionally gave little spending money to the boy. This made him the object of ridicule among his much wealthier schoolmates. Balzac had difficulty adapting to the rote style of learning at the school. As a result, he was frequently sent to the "alcove", a punishment cell reserved for disobedient students. (The janitor at the school, when asked later if he remembered Honoré, replied: "Remember M. Balzac? I should think I do! I had the honour of escorting him to the dungeon more than a hundred times!") Still, his time alone gave the boy ample freedom to read every book which came his way. Balzac worked these scenes from his boyhood—as he did many aspects of his life and the lives of those around him—into La Comédie humaine. His time at Vendôme is reflected in Louis Lambert, his 1832 novel about a young boy studying at an Oratorian grammar school at Vendôme. The narrator says : "He devoured books of every kind, feeding indiscriminately on religious works, history and literature, philosophy and physics. He had told me that he found indescribable delight in reading dictionaries for lack of other books." Balzac often fell ill, finally causing the headmaster to contact his family with news of a "sort of a coma". When he returned home, his grandmother said: "Voilà donc comme le collège nous renvoie les jolis que nous lui envoyons!" ("Look how the academy returns the pretty ones we send them!") Balzac himself attributed his condition to "intellectual congestion", but his extended confinement in the "alcove" was surely a factor. (Meanwhile, his father had been writing a treatise on "the means of preventing thefts and murders, and of restoring the men who commit them to a useful role in society", in which he heaped disdain on prison as a form of crime prevention.) In 1814 the Balzac family moved to Paris, and Honoré was sent to private tutors and schools for the next two and a half years. This was an unhappy time in his life, during which he attempted suicide on a bridge over the river Loire. In 1816 Balzac entered the Sorbonne, where he studied under three famous professors: François Guizot, who later became Prime Minister, was Professor of Modern History; Abel François Villemain, a recent arrival from the Collège Charlemagne, lectured on French and classical literature; and, most influential of all, Victor Cousin's courses on philosophy encouraged his students to think independently. Once his studies were completed, Balzac was persuaded by his father to follow him into the Law; for three years he trained and worked at the office of Victor Passez, a family friend. During this time Balzac began to understand the vagaries of human nature. In his 1840 novel Le Notaire, he wrote that a young person in the legal profession sees "the oily wheels of every fortune, the hideous wrangling of heirs over corpses not yet cold, the human heart grappling with the Penal Code". In 1819 Passez offered to make Balzac his successor, but his apprentice had had enough of the Law. He despaired of being "a clerk, a machine, a riding school hack, eating and drinking and sleeping at fixed hours. I should be like everyone else. And that's what they call living, that life at the grindstone, doing the same thing over and over again I am hungry and nothing is offered to appease my appetite". He announced his intention to become a writer. The loss of this opportunity caused serious discord in the Balzac household, although Honoré was not turned away entirely. Instead, in April 1819 he was allowed to live in the French capital—as English critic George Saintsbury describes it—"in a garret furnished in the most Spartan fashion, with a starvation allowance and an old woman to look after him", while the rest of the family moved to a house twenty miles [32 km] outside Paris.
Алғашқы әдеби еңбектері
Бальзақтың алғашқы жобасы – Лорд Байронның «Корсар» поэмасына негізделген «Корсар» атты комедиялық операның либреттосы болды. Бірақ, композитор табу қиын болатынын түсінген ол басқа салаға бет бұрды. 1820 жылы Бальзак бес актілік «Кромвель» трагедиясын аяқтады. Кейінгі туындыларымен салыстырғанда бұл шығарманың құндылығы төмен болғанымен, кейбір сыншылар оны сапалы мәтін деп санайды. Бальзак оны аяқтаған соң Вильпаризиске барып, отбасына бүкіл туындыны оқып берді, бірақ олар әсерленбеді. Одан кейін ол үш романды жазуға кірісті (бірақ бірін де аяқтамады): «Стени», «Фальтурн» және «Корсино». 1821 жылы Бальзак белсенді Огюст Ле Пуэтвенмен танысты, ол авторын қысқа әңгімелер жазуға көндірді, оларды Ле Пуэтвен баспагерлерге сататын. Бальзак тез арада ұзақ туындыларға қайта оралды және 1826 жылға қарай тоғыз роман жазды, барлығы да псевдонимдермен жарияланды және көбінесе басқа жазушылармен бірлесіп жазылды. Мысалы, «Арденнің викарийі» (1822) атты жанжалды романға, оның ішінде дерлік туысқандық қарым-қатынастар мен, тіпті одан да жаман, үйленген дін қызметкері бейнеленгендігі үшін тыйым салынды, ол «Гораций де Сен-Обен» деген атпен жарияланды. Бұл кітаптар тез сатылып, оқырмандарды қызықтыру үшін жазылған, коммерциялық роман болатын. Сентсбери пікірінше, «олар ерекше, қызықты, тіпті тартымды түрде нашар». Сентсбери Роберт Луис Стивенсонның оны Бальзақтың осы ерте туындыларын оқымауға көндіруге тырысқанын айтады. Алайда, американдық сыншы Сэмюэл Роджерс «егер олар Бальзакқа оның романның толыққанды түсінігіне жету жолындағы жаттығуларын бермегенде және жас кезінде қысыммен жазуға үйренбегенде, оның «Адамдық комедиясын» жасайтынын көзге елестету қиын» деп атап өтті. Биограф Грэм Робб Бальзак романды ашқанда, өзін де ашқанын айтады. Осы кезеңде Бальзак тұңғыш ұл құқығын және Иезуиттер қоғамын қолдап екі памфлет жазды. Соңғысы, Иезуиттер туралы, оның өмір бойына Католик шіркеуіне деген құрметін көрсетті. «Адамдық комедия» алғы сөзінде ол былай деп жазды: «Христиандық, әсіресе католицизм, адамның бұзылған бейімділіктерін басудың толыққанды жүйесі болғандықтан, әлеуметтік тәртіптің ең күшті факторы болып табылады».
Balzac's first project was a libretto for a comic opera called Le Corsaire, based on Lord Byron's The Corsair. Realizing he would have trouble finding a composer, however, he turned to other pursuits. In 1820 Balzac completed the five act verse tragedy Cromwell. Although it pales by comparison with his later works, some critics consider it a good quality text. When he finished, Balzac went to Villeparisis and read the entire work to his family; they were unimpressed. He followed this effort by starting (but never finishing) three novels: Sténie, Falthurne, and Corsino. In 1821 Balzac met the enterprising Auguste Le Poitevin, who convinced the author to write short stories, which Le Poitevin would then sell to publishers. Balzac quickly turned to longer works, and by 1826 he had written nine novels, all published under pseudonyms and often produced in collaboration with other writers. For example, the scandalous novel Vicaire des Ardennes (1822)—banned for its depiction of nearly incestuous relations and, more egregiously, of a married priest—attributed to a "Horace de Saint Aubin". These books were potboiler novels, designed to sell quickly and titillate audiences. In Saintsbury's view, "they are curiously, interestingly, almost enthrallingly bad". Saintsbury indicates that Robert Louis Stevenson tried to dissuade him from reading these early works of Balzac. American critic Samuel Rogers, however, notes that "without the training they gave Balzac, as he groped his way to his mature conception of the novel, and without the habit he formed as a young man of writing under pressure, one can hardly imagine his producing La Comédie Humaine". Biographer Graham Robb suggests that as he discovered the Novel, Balzac discovered himself. During this time Balzac wrote two pamphlets in support of primogeniture and the Society of Jesus. The latter, regarding the Jesuits, illustrated his lifelong admiration for the Catholic Church. In the preface to La Comédie Humaine he wrote: "Christianity, above all, Catholicism, being a complete system for the repression of the depraved tendencies of man, is the most powerful element of social order".
"Бір жақсы болжау"
1820-ші жылдардың аяғында Балзак бірнеше кәсіптік жобаға қатысты, оның әпкесі бұл құштарлықты белгілі емес көршінің әсеріне байланысты деп есептеді. Оның алғашқы кәсібі – француз классиктерінің, соның ішінде Мольердің шығармаларының арзан, бір томдық басылымдарын шығару болды. Бұл жоба сәтсіз аяқталды, көптеген кітаптар "макулатура ретінде сатылды". Балзак "Абрантес герцогинясының естеліктерін" шығаруда сәттірек болды, сонымен қатар ол герцогинямен махаббатқа да түсті. Балзак отбасы мен достарынан ақша қарыз алып, баспахана, содан кейін қалып құю фабрикасын құруға тырысты. Оның тәжірибесіздігі мен жеткіліксіз капиталы осы кәсіптерде күйреуіне әкелді. Ол кәсіптерін досқа берді (досы оларды табысты етті), бірақ көп жыл бойы қарыздарды өтеуге мәжбүр болды. 1828 жылдың сәуір айында Балзак анасына 50 000 франк қарыз болды. Балзак "керемет мүмкіндіктерді" ұнататын әдетінен ешқашан айырылмады. Бұл құштарлық кейін, ол танымал және көп жұмыс істейтін автор болғанда, Рим кендерінен шыққан шлакты қайта өңдеу үмітімен Сардинияға сапар жасағанда қайтадан бой көрсетті. Өмірінің соңында Балзак Украинада емен ағашын кесіп, оны Францияға сату үшін тасымалдау идеясына қызығушылық танытты.
In the late 1820s Balzac dabbled in several business ventures, a penchant his sister blamed on the temptation of an unknown neighbour. His first enterprise was in publishing which turned out cheap one volume editions of French classics including the works of Molière. This business failed miserably, with many of the books "sold as waste paper". Balzac had better luck publishing the Memoirs of the Duchess of Abrantès, with whom he also had a love affair. Balzac borrowed money from his family and friends and tried to build a printing business, then a type foundry. His inexperience and lack of capital caused his ruin in these trades. He gave the businesses to a friend (who made them successful) but carried the debts for many years. As of April 1828 Balzac owed 50,000 francs to his mother. Balzac never lost his penchant for une bonne spéculation. It resurfaced painfully later when—as a renowned and busy author—he traveled to Sardinia in the hopes of reprocessing the slag from the Roman mines there. Near the end of his life Balzac was captivated by the idea of cutting of oak wood in Ukraine and transporting it for sale in France.
"Кешелік комедия" және әдеби жетістік
Бірнеше роман жазғаннан кейін, 1832 жылы Балзак «қоғамның барлық қырларын» панорамалық түрде бейнелейтін кітаптардың үлкен сериясын ойлап тапты. Ол бірден қарындасының үйіне жүгіріп барып: «Мен генийге айнала жатырмын!» — деп мәлімдеді. Алғашқыда ол оны Etudes des Mœurs (сөзбе-сөз «Әдет-ғұрыптарды зерттеу» немесе «Дүниенің жолдары») деп атағанмен, кейін ол La Comédie Humaine деп танылды, және өмірінде өз атымен жариялаған барлық көркем шығармаларын оған қосты. Бұл Балзақтың өмірлік еңбегі және ең үлкен жетістігі болды. Бизнесі құлағаннан кейін Балзак Бретаньға сапар шегіп, Фужерден тыс жердегі Де Поммереул отбасында қонақтап тұрды. Ол сол жерде «Шуандар» (1829) романы үшін шабыт алды, ол Шуан жақтастары арасындағы сәтсіз махаббат туралы әңгіме. Ол патшаны қолдағанмен де, Балзак революционерлерді, тіпті олар кітаптың ең қатыгез эпизодтарының ортасында болса да, жақсы көзбен суреттейді. Бұл Балзақтың өз атымен жарық көрген алғашқы кітабы болды және ол оған «Уәде етілген жерге кіруге» мүмкіндік берді, деп бір сыншы атады. Ол оны белгілі автор ретінде таныстырды (егер оның тарихи романы сэр Уолтер Скотты еліктесе де) және бұрынғы псевдонимдерінен тыс атау берді. Содан кейін, әкесі қайтыс болған шамада, Балзак 30 жастағы адамның әкесін өлтіруі туралы «El Verdugo» романын жазды (Балзак сол кезде 30 жаста болды). Бұл «Оноре де Бальзак» деген атпен қол қойылған алғашқы туынды. Ол әкесінің атын Бальзак деп сақтап, бірақ оған аристократиялық дыбыс беретін асыл тектік бөлшекті қосты, бұл оған сыйлы қоғамға енуге көмектесті, бұл шешім құқыққа емес, шеберлікке негізделген. 1830 жылы ол: «Таланттың аристократиясы мен билігі есімдер мен материалдық байлықтың аристократиясынан гөрі мықтырақ», — деп жазды. Шешімнің уақыты да маңызды болды; Робб былай түсіндірді: «Әкенің жоғалуы асыл тектік бөлшекті қабылдаумен бірге жүрді. Бұл – рухани мұра». Әкесі кедейліктен абыройлы қоғамға көтерілгендей, Балзак еңбек пен күш-жігерді өзінің нағыз абыройының белгісі деп санады. 1830 жылғы шілде революциясы Карл X-ті құлатқанда, Балзак өзін легитимист деп жариялады, ол Карл патшаның Бурбон әулетін қолдады, бірақ оған толық келіспеді. Ол жаңа шілде монархиясының (көпшілік қолдауға ие екенін мәлімдеген) ұйымдаспаған және қағидасыз екенін, патша мен көтерілісші күштер арасындағы саяси бейбітшілікті сақтау үшін делдал қажет деп санады. Ол «Директорияға да, Империяға да жатпайтын, бірақ 1830 жылдың рухын бейнелейтін жас және күшті адамды» шақырды. Ол осындай кандидат болуға жоспарлады, әсіресе Чинондағы жоғары топтарға үміттенді. Бірақ 1832 жылы өлімге жақын апаттан кейін (көшеде сырғып, басын зақымдады), Балзак сайлауға қатыспауға шешім қабылдады. 1831 жылы «La Peau de chagrin» («Жабайы есектің терісі» немесе «Сиқырлы тері») романының табысы келді. Бұл аңызға ұқсас әңгімеде Рафаэль де Валентин есімді үмітсіз жас жігіт үлкен күш пен байлықты уәделейтін жануар терісін табады. Ол осы нәрселерге ие болады, бірақ оларды басқару қабілетін жоғалтады. Ақырында денсаулығы нашарлап, өзін-өзі шатастырады. Балзак бұл әңгімені өмірдің қастандық бұрылыстарына, оның «жыланшақ қозғалысына» куәлік ету үшін жазды. 1833 жылы Балзак өзінің алғашқы бестселлері – «Евгения Гранде» романын шығарды. Әкесінің ашкөздігін мұра еткен жас қыз туралы бұл әңгіме, сонымен қатар оның мансабындағы ең жоғары бағаланған кітабына айналды. Жазу стилі қарапайым, бірақ кейіпкерлер (әсіресе буржуазиялық кейіпкер) динамикалық және күрделі. Одан кейін «Ланжеяның герцогинясы» романы жарық көрді, оны оның ең керемет романы деп санауға болады. «Le Père Goriot» («Старый отец Горио», 1835) оның келесі табысы болды, онда Балзак король Лирдің оқиғасын 1820-шы жылдардағы Парижге көшіріп, ақшаға деген сүйіспеншіліктен басқа барлық сүйіспеншіліктен айырылған қоғамға наразылық білдірді. Бұл романдағы әкенің рөлі Балзақтың өзінің ұстанымына сәйкес келеді – ол өзінің қиын жағдайдағы жас хатшысы Жюль Сандоға ақыл-кеңес берген ғана емес, сонымен қатар үйленген сүйіктісі Мария Дю Фреснейден бала туған, ол Евгения Грандеге шабыт көзі болған. 1836 жылы Балзак қоғам мен саясатқа арналған апталық «Париж хроникасының» бас редакторы болды. Ол оның беттерінде қатаң бейтараптық пен әртүрлі идеологияларды сақтап, ақылға қонымды баға беруді қамтамасыз етуге тырысты. Роджерс айтқандай, «Балзак оң және сол жақтан болсын, кез келген әлеуметтік, саяси немесе экономикалық теорияға қызығушылық танытты». Журнал сәтсіз аяқталды, бірақ 1840 жылғы шілдеде ол тағы бір басылым – «Revue Parisienne» журналын құрды. Ол үш нөмір шығарды. Бұл сәтсіз бизнес әрекеттері – және Сардиниядағы оның басынан өткен оқиғалары – «Illusions perdues» («Адалдықтың жоғалуы», 1843) екі томдық романы үшін қолайлы ортаны құрады. Роман Люсьен де Рубемпре туралы, өзін таныстыруға тырысатын жас ақын, ол қоғамның ең қараңғы қайшылықтарының батпағына түсіп қалады. Люсьеннің журналистік жұмысы Балзақтың осы саладағы сәтсіз кәсіптерінен шабыттанды. «Le Cousin Pons» (1847) және «La Cousine Bette» (1848) «Les Parents Pauvres» («Кедей туыстар») туралы әңгіме айтады. Ғалымның жас кезінде алған тәжірибесінен туған, өсиетнамалар мен мұраларға байланысты ашкөздік пен талас-тартыс осы туындыда жақсы көрінеді. Балзақтың денсаулығы нашарлағандықтан, осы екі кітапты аяқтауы үлкен жетістік болды. Оның көптеген романдары, Диккенс сияқты, тізбектеп жарық көрді. Олардың ұзындығы алдын ала белгіленбеген. «Illusions Perdues» кітабы шағын қалалық баспаханада жарық көргеннен кейін мың бетке дейін созылды, ал «La Fille aux yeux d'or» («Алтын көзді қыз», 1835) Парижде кең көлемде баяндалғанмен, бес жүз беттік шағын повесть болып аяқталады. Әдеби сыншы Корнелие Квас айтқандай, «Балзақтың «Адам комедиясының» әртүрлі бөлімдерінде бірдей кейіпкерлерді (Растиньяк, Вотрен) пайдалануы – реалистік әңгімелеудің экономикалық қажеттілігінен туындайды».
After writing several novels, in 1832 Balzac conceived the idea for an enormous series of books that would paint a panoramic portrait of "all aspects of society". The moment the idea came to him, Balzac raced to his sister's apartment and proclaimed: "I am about to become a genius!" Although he originally called it Etudes des Mœurs ( literally 'Studies of manners', or 'The Ways of the World ' ) it eventually became known as La Comédie Humaine, and he included in it all the fiction that he had published in his lifetime under his own name. This was to be Balzac's life work and his greatest achievement. After the collapse of his businesses, Balzac traveled to Brittany and stayed with the De Pommereul family outside Fougères. There he drew inspiration for Les Chouans (1829), a tale of love gone wrong amid the Chouan royalist forces. Although he was a supporter of the Crown, Balzac paints the revolutionaries in a sympathetic light—even though they are the center of the book's most brutal scenes. This was the first book Balzac released under his own name, and it gave him what one critic called "passage into the Promised Land". It established him as an author of note (even if its historical fiction genre imitates that of Sir Walter Scott) and provided him with a name outside his past pseudonyms. Soon afterwards, around the time of his father's death, Balzac wrote El Verdugo—about a 30 year old man who kills his father (Balzac was 30 years old at the time). This was the first work signed "Honoré de Balzac". He followed his father in the surname Balzac but added the aristocratic sounding nobiliary particle to help him fit into respected society, a choice based on skill rather than by right. "The aristocracy and authority of talent are more substantial than the aristocracy of names and material power", he wrote in 1830. The timing of the decision was also significant; as Robb explained: "The disappearance of the father coincides with the adoption of the nobiliary particle. A symbolic inheritance." Just as his father had worked his way up from poverty into respectable society, Balzac considered toil and effort his real mark of nobility. When the July Revolution overthrew Charles X in 1830, Balzac declared himself a Legitimist, supporting King Charles' Royal House of Bourbon, but not without qualifications. He felt that the new July Monarchy (which claimed widespread popular support) was disorganized and unprincipled, in need of a mediator to keep the political peace between the King and insurgent forces. He called for "a young and vigorous man who belongs neither to the Directoire nor to the Empire, but who is 1830 incarnate " He planned to be such a candidate, appealing especially to the higher classes in Chinon. But after a near fatal accident in 1832 (he slipped and cracked his head on the street), Balzac decided not to stand for election. 1831 saw the success of La Peau de chagrin (The Wild Ass's Skin or The Magic Skin), a fable like tale about a despondent young man named Raphaël de Valentin who finds an animal skin which promises great power and wealth. He obtains these things, but loses the ability to manage them. In the end, his health fails and he is consumed by his own confusion. Balzac meant the story to bear witness to the treacherous turns of life, its "serpentine motion". In 1833 Balzac released Eugénie Grandet, his first best seller. The tale of a young lady who inherits her father's miserliness, it also became the most critically acclaimed book of his career. The writing is simple, yet the individuals (especially the bourgeois title character) are dynamic and complex. It is followed by La Duchesse de Langeais, arguably the most sublime of his novels. Le Père Goriot (Old Father Goriot, 1835) was his next success, in which Balzac transposes the story of King Lear to 1820s Paris in order to rage at a society bereft of all love save the love of money. The centrality of a father in this novel matches Balzac's own position—not only as mentor to his troubled young secretary, Jules Sandeau, but also the fact that he had fathered a child, Marie Caroline Du Fresnay, with his otherwise married lover, Maria Du Fresnay, who had been his source of inspiration for Eugénie Grandet. In 1836 Balzac took the helm of the Chronique de Paris, a weekly magazine of society and politics. He tried to enforce strict impartiality in its pages and a reasoned assessment of various ideologies. As Rogers notes, "Balzac was interested in any social, political, or economic theory, whether from the right or the left." The magazine failed, but in July 1840 he founded another publication, the Revue Parisienne. It produced three issues. These dismal business efforts—and his misadventures in Sardinia—provided an appropriate milieu in which to set the two volume Illusions perdues (Lost Illusions, 1843). The novel concerns Lucien de Rubempré, a young poet trying to make a name for himself, who becomes trapped in the morass of society's darkest contradictions. Lucien's journalistic work is informed by Balzac's own failed ventures in the field. Le Cousin Pons (1847) and La Cousine Bette (1848) tell the story of Les Parents Pauvres (The Poor Relations). The conniving and wrangling over wills and inheritances reflect the expertise gained by the author as a young law clerk. Balzac's health was deteriorating by this point, making the completion of this pair of books a significant accomplishment. Many of his novels were initially serialized, like those of Dickens. Their length was not predetermined. Illusions Perdues extends to a thousand pages after starting inauspiciously in a small town print shop, whereas La Fille aux yeux d'or (The Girl with the Golden Eyes, 1835) opens with a broad panorama of Paris but becomes a closely plotted novella of only fifty pages. According to the literary critic Kornelije Kvas, "Balzac's use of the same characters (Rastignac, Vautrin) in different parts of The Human Comedy is a consequence of the realist striving for narrative economy".
Жұмыс әдеттері
Балзақтың жұмыс істеу әдеттері туралы аңыз бар. Ол әр таңғы сағат 1-ден 8-ге дейін, кейде тіпті одан да ұзақ жазатын. Балзак өте жылдам жаза алатын; оның кейбір романдары, қаламмен жазылған, қазіргі заманғы теру машинасында минутына отыз сөздей жазу жылдамдығымен тең болатын. Ол кешкі сағат 5-6-да жеңіл тамақтанып, түнгі жарыққа дейін ұйықтаған. Содан кейін ол бірнеше сағат бойы, көптеген қара кофелерге күш алып, жазумен айналысатын. Ол көбінесе он бес сағат немесе одан да көп уақыт бойы үздіксіз жұмыс істеді; бірде 48 сағат жұмыс істегенін, арасында үш сағат демалыс алғанын айтқан. Балзак мұңғаюға бейім, баспадан келген беттерді өзгерістер мен қосымшалармен жауып, қайта орнатуға жіберіп отыратын. Кейде ол кітап жарыққа шығар кезде осы процесті қайталап, өзіне де, баспагерге де елеулі шығын келтіретін. Соның салдарынан, дайын туынды көбінесе түпнұсқа мәтіннен өзгеше болып шығатын. Оның кейбір кітаптары ешқашан аяқталмаса да, мысалы, "Les employés" ("Мемлекеттік қызметкерлер", 1841) сыншылар тарапынан назарға алынды. Балзак "бір кезде жалғыздыққа бойұсынып, екінші кезде көшпенділікке ұмтылған" болғанымен, оның жазуын дамытқан әлеуметтік ортамен байланыста бола білді. Ол Теофиль Готье және Пьер-Мари Шарль де Бернар дю Грайл де ла Виллетпен дос болды, Виктор Гюгомен таныс еді. Дегенмен, ол өзінің кейіпкерлері сияқты Париждің салондырында және клубтарында көп уақыт өткізбеді. "Біріншіден, ол тым бос еді", - деп түсіндіреді Сентсбери, "Екіншіден, ол онда өз үйінде сесінбес еді, себебі ол қоғамға араласудың орнына оны құруды өз міндеті деп санады". Алайда ол жиі Тур қаласының жанындағы Шато-де-Сашеде, достасы Жан де Маргоннның үйінде, анасының сүйіктісі және кіші баласының әкесі болып, ұзақ уақыт өткізетін. Балзақтың көптеген қиналған кейіпкерлері осы шатоның екінші қабаттағы кішкентай жатын бөлмесінде туды. Бүгінде шато автордың өміріне арналған мұражай болып табылады.
Balzac's work habits were legendary. He wrote from 1 am to 8 am every morning and sometimes even longer. Balzac could write very rapidly; some of his novels, written with a quill, were composed at a pace equal to thirty words per minute on a modern typewriter. His preferred method was to eat a light meal at five or six in the afternoon, then sleep until midnight. He then rose and wrote for many hours, fueled by innumerable cups of black coffee. He often worked for fifteen hours or more at a stretch; he claimed to have once worked for 48 hours with only three hours of rest in the middle. Balzac revised obsessively, covering printer's proofs with changes and additions to be reset. He sometimes repeated this process during the publication of a book, causing significant expense both for himself and the publisher. As a result, the finished product quite often was different from the original text. Although some of his books never reached completion, some—such as Les employés (The Government Clerks, 1841)—are nonetheless noted by critics. Although Balzac was "by turns a hermit and a vagrant", he managed to stay in tune with the social spheres which nourished his writing. He was friends with Théophile Gautier and Pierre Marie Charles de Bernard du Grail de la Villette, and he was acquainted with Victor Hugo. Nevertheless, he did not spend as much time in salons and clubs of Paris like many of his characters. "In the first place he was too busy", explains Saintsbury, "in the second he would not have been at home there [H]e felt it was his business not to frequent society but to create it". However, he often spent long periods at the Château de Saché, near Tours, the home of his friend Jean de Margonne, his mother's lover and father to her youngest child. Many of Balzac's tormented characters were conceived in the chateau's small second floor bedroom. Today the chateau is a museum dedicated to the author's life.
Неке, романтикалық қарым-қатынастар және өлім
1833 жылы Бальзак әпкесіне жазған хатында 24 жастағы Мария Дю Фреснеймен құпия қарым-қатынаста болғанын айтты. Оның Шарль дю Фреснеймен (Сартрувиль қаласының мэрі) некесі бастапқыда-ақ сәтсіздікке ұшырады. Бұл хатта Бальзак жас әйелдің оған жүкті екенін айту үшін келгенін де жазды. 1834 жылы, оқиғадан 8 ай өткен соң, Мария Дю Фреснейдің Бальзактан туған қызы Мари Каролина Дю Фресней дүниеге келді. Француз журналисі Роджер Пьероның 1955 жылғы ашылуы бірнеше тарихшылар күдіктенгенін растады: «Эужени Гранде» романына бағышталған «Мария» есімді тұлға – Мария Дю Фреснейдің өзі. Бальзак еркектерге де қызығушылық танытқаны туралы көптен бері күдік болған. Париж полициясының бұрынғы гомосексуалистердің тізімі жарияланғанда, оның есімі де тізімде болды. 1832 жылдың ақпан айында Бальзак Одессадан қызықты хат алды, онда қайтарған мекенжайы болмады және тек «L'Étrangère» («Шетелдік») деген қол қойылған. Ол «La Peau de Chagrin» романындағы цинизм мен дінсіздікке, сондай-ақ әйелдердің теріс бейнесіне наразылық білдірген анонимді сыншысын табу үшін «Gazette de France» газетінде жасырын хабарлама жариялады. Осылайша Бальзак пен «оның ең жақсы армандарының иесі» Евелина Ханска арасындағы он бес жылдық хат алмасу басталды. Евелина (туған есімі Ржевска) Киев маңында тұратын, өзінен жиырма жас үлкен поляк ақсүйекі, маршал Вацлав Ханскийге үйленген. Бұл неке отбасының байлығын сақтау мақсатында жасалған. Евелина графша Бальзактан эмоционалдық және әлеуметтік қалауларын қанағаттандыратын жақын рухты тапты, сонымен қатар Францияның сәнді астанасымен байланысқа түсудің мүмкіндігіне ие болды. Олардың хат алмасуы құмарлық, әдептілік және шыдамдылықтың қызықты үйлесімін көрсетеді; Робб бұл «әйел кейіпкері әрқашан сыртқы шындықтарды тартуға тырысатын, бірақ кейіпкер оны өз жолында ұстауға бекінген тәжірибелік роман сияқты» дейді. Маршал Ханский 1841 жылы қайтыс болды, оның жесірі мен оның құрметті адамы өздерінің сезімдерін ашық білдіруге мүмкіндік алды. Венгрия композиторы Франц Листтің бәсекелесі Бальзак 1843 жылы Санкт-Петербургте графша Хансканы көріп, оның жүрегін жеңіп алды. Бірқатар қаржылық қиындықтар, денсаулық мәселелері және патша Николай I-нің қарсылығынан кейін, олар үйленуге рұқсат алды. 1850 жылдың 14 наурызында Бальзактың денсаулығы нашарлаған күйде, олар Волыньдегі Верхня паркіндегі отбасылық үйлерінен Бердыхивтегі (қазіргі Украинадағы Ресейдің бұрынғы банк қаласы) Киелі Барбара католик шіркеуіне көлікпен сапар жасады. Салтанатты рәсімге бару және қайту үшін он сағатқа созылған жол ерлі-зайыптыларға ауыр тиді: әйелдің аяқтары ісіп, жүре алмайтын болды, ал күйеуінің жүрек ауруы күшейді. Өмірінің соңында үйленгенімен, Бальзак неке туралы екі трактат жазған: «Physiologie du Mariage» және «Scènes de la Vie Conjugale». Бұл еңбектерде жеке тәжірибе болмады; Сентсбери «неке туралы білуі аз адамдар көп айта алмайды» деп атап өтті. Сәуірдің соңында жас жұбайлар Парижге жолға шықты. Жолда оның денсаулығы нашарлап, Евелина қызына Бальзактың «өте әлсіз күйде» және «көп тершеп» жатқаны туралы жазды. Олар француз астанасына оның елу бірінші туған күні – 20 мамырда келді. Үйленуінен бес ай өткен соң, 1850 жылдың 18 тамызында Бальзак жүрек жеткіліксіздігіне байланысты гангренадан қайтыс болды, оның анасы қасында болды. Әйелі, Еве де Бальзак (бұрынғы графша Ханска) төсекке жатқан. Осы күні оны Виктор Гюго көріп, кейіннен оның жерлеу рәсіміне қатысып, сөз сөйледі. Кейбір зерттеушілер оның өліміне себеп болып шамадан тыс кофе ішуі немесе кофеиннің зиянды дозасы болғанын айтады (Бальзак күніне 50-ден астам стақан ішкен), бірақ бұл әлі дәлелденген жоқ. Бальзак Париждегі Пэр-Лашез зиратында жерленген. Оның ескерткіш қызметінде Виктор Гюго: «Бүгін бізде талантты адамның өліміне байланысты қара киім киген адамдар бар; дарынды адам үшін аза тұтатын ұлт» деді. Жерлеуге «Париждегі барлық жазушылар» қатысты, соның ішінде Фредерик Лемейтр, Густав Курбе, Дюма ата және Дюма ұлы, сондай-ақ Легион д'оньордың өкілдері және басқа да беделді тұлғалар. Кейіннен атақты француз мүсіншісі Огюст Роденнің қолынан Бальзак ескерткіші жасалды. Бальзак ескерткіші 1939 жылдан бері Пабло Пикассо алаңындағы Бульвар Распель мен Бульвар Монпарнас қиылысының жанында қоладан құйылған. Роден Бальзакты бірнеше кішігірім мүсіндерінде де бейнелеген.
In 1833, as he revealed in a letter to his sister, Balzac entered into an illicit affair with fellow writer Maria Du Fresnay, who was then aged 24. Her marriage to a considerably older man (Charles du Fresnay, Mayor of Sartrouville) had been a failure from the outset. In this letter, Balzac also reveals that the young woman had just come to tell him she was pregnant with his child. In 1834, 8 months after the event, Maria Du Fresnay's daughter by Balzac, Marie Caroline Du Fresnay, was born. This revelation from French journalist Roger Pierrot in 1955 confirmed what was already suspected by several historians: the dedicatee of the novel Eugénie Grandet, a certain "Maria", turns out to be Maria Du Fresnay herself. Balzac had also long been suspected of being attracted to males as well. When the official records of homosexuals once maintained by the Paris police were finally released, his name was found listed. In February 1832 Balzac received an intriguing letter from Odessa—with no return address and signed simply "L'Étrangère" ("The Foreigner")—expressing sadness at the cynicism and atheism in La Peau de Chagrin and its negative portrayal of women. His response was to place a classified advertisement in the Gazette de France, hoping that his anonymous critic would see it. Thus began a fifteen year correspondence between Balzac and "the object of [his] sweetest dreams": Ewelina Hańska. Ewelina (née Rzewuska) was married to a nobleman twenty years her senior, Marshal Wacław Hański, a wealthy Polish landowner living near Kyiv. It had been a marriage of convenience to preserve her family's fortune. In Balzac Countess Ewelina found a kindred spirit for her emotional and social desires, with the added benefit of feeling a connection to the glamorous capital of France. Their correspondence reveals an intriguing balance of passion, propriety and patience; Robb says it is "like an experimental novel in which the female protagonist is always trying to pull in extraneous realities but which the hero is determined to keep on course, whatever tricks he has to use". Marshal Hański died in 1841, and his widow and her admirer finally had the chance to pursue their affections. A rival of the Hungarian composer Franz Liszt, Balzac visited Countess Hańska in St. Petersburg in 1843 and won her heart. After a series of financial setbacks, health problems and objections from Tsar Nicholas I, the couple finally received permission to wed. On 14 March 1850, with Balzac's health in serious decline, they travelled by carriage from her family seat at Verhivnya Park in Volhynia to St. Barbara's Catholic Church in Berdychiv (Russia's former banking city in present day Ukraine), where they were married by Abbot Ożarowski. The ten hour journey to and from the ceremony took a toll on both husband and wife: her feet were too swollen to walk, and he endured severe heart trouble. Although he married late in life, Balzac had already written two treatises on marriage: Physiologie du Mariage and Scènes de la Vie Conjugale. These works lacked firsthand knowledge; Saintsbury points out that "cœlebs cannot talk of [marriage] with much authority". In late April the newly weds set off for Paris. His health deteriorated on the way, and Ewelina wrote to her daughter about Balzac being "in a state of extreme weakness" and "sweating profusely". They arrived in the French capital on 20 May, his fifty first birthday. Five months after his wedding, on Sunday, 18 August 1850, Balzac died of gangrene associated with congestive heart failure, in the presence of his mother — his wife, Eve de Balzac (formerly Countess Hańska) had gone to bed. He had been visited that day by Victor Hugo, who later served as a pallbearer and the eulogist at Balzac's funeral. Some modern researchers have attributed a factor in his death to excessive coffee consumption or a caffeine overdose (Balzac reportedly drank over 50 cups a day) but this has yet to be proved. Balzac is buried at Père Lachaise Cemetery in Paris. At his memorial service, Victor Hugo pronounced "Today we have people in black because of the death of the man of talent; a nation in mourning for a man of genius". The funeral was attended by "almost every writer in Paris", including Frédérick Lemaître, Gustave Courbet, Dumas père and Dumas fils, as well as representatives of the Légion d'honneur and other dignitaries. Later, a statue (called the Monument to Balzac) was created by the celebrated French sculptor Auguste Rodin. Cast in bronze, the Balzac Monument has stood since 1939 nearby the intersection of Boulevard Raspail and Boulevard Montparnasse at Place Pablo Picasso. Rodin featured Balzac in several of his smaller sculptures as well.
Жазу стилі
"Коммедия адам" оның қайтыс болған кезде аяқталмай қалды – Балзақтың көптеген басқа кітаптарды қосу жоспарлары болған, олардың көпшілігі ешқашан басталмаған. Ол жиі аяқталмай жатқан жұмыстар арасында ауысып отыратын. "Дайын туындылар" басылымдар арасында жиі қайта қаралып отырылды. Бұл бөліктеп жазу стилі автордың өзінің өмірін көрсетеді, мүмкін, оны көркем шығарма арқылы тұрақтандыруға жасаған тытыруы. "Кассини көшесінен Версальге, Виль-д'Аврейге, Италияға және Венаға дейін іздеуге тиіс, жоғалып бара жатқан адам тек өз жұмысында ғана бекем тұрақ таба алады", – деп жазды сэр Виктор Притчетт. Шотланд романының авторы Уолтер Скоттың романтикалық стиліне ғашы болумен қатар, одан шабыт алған Балзак адамның өмір тіршілігін нақты деректер арқылы бейнелеуге тырысты. "Жеке өмірден көріністер" атты алғашқы басылымның алғы сөзінде ол: "Автор енді тек егжей-тегжейлі мәліметтер ғана туындының құндылығын анықтайды деп сенімді" деп жазды. Интерьер, киім-кешек және мүлік сипаттамалары кейіпкерлерге жан беруге көмектеседі. Мысалы, Бальзақтың досы Анри де Латуш қабырғаға қағаз жабуды жақсы білген. Балзак осыны "Пьер Горио" романындағы "Вукер пансионаты" сипаттамасына көшіріп, қабырға қағазы пансионатта тұратындардың тұлғасын көрсетеді. Кейбір сыншылар Балзақтың жазуын натурализмнің үлгісі деп санайды – бұл реализмнің көбірек пессимистік және талдаушылық түрі, ол адамның мінез-құлқын оның қоршаған ортасымен тығыз байланысты деп түсіндіруге тырысады. Француз романының авторы Эмиль Зола Балзақты натуралистік романның әкесі деп жариялады. Зола романтиктер әлемді түрлі-түсті линза арқылы көреді, ал натуралист – мөлдір шыны арқылы көреді, дәл осы әсерді Балзак өзінің туындыларында жеткізуге тырысқан еді, деп атап өтті.
The Comédie Humaine remained unfinished at the time of his death—Balzac had plans to include numerous other books, most of which he never started. He frequently flitted between works in progress. "Finished articles" were frequently revised between editions. This piecemeal style is reflective of the author's own life, a possible attempt to stabilize it through fiction. "The vanishing man", wrote Sir Victor Pritchett, "who must be pursued from the rue Cassini to Versailles, Ville d'Avray, Italy, and Vienna can construct a settled dwelling only in his work". While he admired and drew inspiration from the Romantic style of Scottish novelist Walter Scott, Balzac sought to depict human existence through the use of particulars. In the preface to the first edition of Scènes de la Vie privée, he wrote: "the author firmly believes that details alone will henceforth determine the merit of works". Plentiful descriptions of décor, clothing, and possessions help breathe life into the characters. For example, Balzac's friend Henri de Latouche had a good knowledge of hanging wallpaper. Balzac transferred this to his descriptions of the Pension Vauquer in Le Père Goriot, making the wallpaper speak of the identities of those living inside. Some critics consider Balzac's writing exemplary of naturalism—a more pessimistic and analytical form of realism, which seeks to explain human behavior as intrinsically linked with the environment. French novelist Émile Zola declared Balzac the father of the naturalist novel. Zola indicated that whilst the Romantics saw the world through a colored lens, the naturalist sees through a clear glass—precisely the sort of effect Balzac attempted to achieve in his works.
Кейіпкерлер
Бальзак кейіпкерлерін нағыз адамдар ретінде көрсетуге тырысты, олар толыққанды жақсы да, толыққанды жаман да емес, жай ғана адамдар. «Шындыққа жету үшін жазушылар кейіпкерлеріне ең күшті өмірлік сезім беруге қабілетті әдеби құралдарды пайдаланады», – деп жазды ол «Le Lys dans la vallée» кітабының алғы сөзінде. «Бальзак кейіпкерлері оған сыртқы әлемдегідей нақты көрінді», – деп мәлімдейді Робб. Бұл шындықты драматург Оскар Уайльд та атап өтті: «Менің өмірімдегі ең үлкен трагедиялардың бірі – [«Splendeurs et misères des courtisanes» романының басты кейіпкері] Люсьен де Рубенпренің өлімі. Ол мені қуаныш сәттерінде де мазалайды, күлгенімде оны еске аламын». Сонымен қатар, кейіпкерлер әртүрлі әлеуметтік типтерді бейнелейді: асыл сұлтан, алаяқ, мақтанқор жұмысшы, батыл тыңшы, тартымды сүйікті. Бальзак жеке тұлғаның күшін типтік бейнелеумен теңесе білуі – автордың шеберлігінің айғағы. Бір сыншы «Бальзак әлемінде орталық пен шеңбер бар» екенін түсіндірді. Бальзак «Комедия» кітаптарында қайта-қайта пайда болатын кейіпкерлерді қолдану арқылы реалистік бейнелеуді күшейтеді. «Бұл кейіпкерлер қайта пайда болғанда, ештен келмейді, біз бір кезде көре алмаған жеке өмірлерінен шығады», – деп жазады Роджерс. Ол сондай-ақ француз жазушысы Марсель Пруст кейіннен «ретроспективті жарықтандыру» деп атаған реалистік тәсілді қолданды, осы арқылы кейіпкердің өткені алғашқы рет пайда болғаннан кейін ұзақ уақыттан соң ашылады. Бальзак романдарының кейіпкерлерін шексіз күш итеріп отырады. Адам табиғаты мен қоғам ағындарына қарсы күресіп, олар көбінесе жеңіледі, бірақ сирек басылып қалады. Бұл жалпыға ортақ қасиет Бальзак өзінің, отбасының әлеуметтік тартысы мен жануарлар магнетизмін зерттеуші Австриялық мистик және дәрігер Франц Месмерге деген қызығушылығын көрсетеді. Бальзак жиі адамдар арасындағы «нервтік және сұйық күш» туралы айтқан, ал Рафаэль де Валентиннің «La Peau de Chagrin» романындағы құлдырауы – басқа адамдардан оқшауланудың қаупін көрсетеді.
Balzac sought to present his characters as real people, neither fully good nor fully evil, but completely human. "To arrive at the truth", he wrote in the preface to Le Lys dans la vallée, "writers use whatever literary device seems capable of giving the greatest intensity of life to their characters". "Balzac's characters", Robb notes, "were as real to him as if he were observing them in the outside world". This reality was noted by playwright Oscar Wilde, who said: "One of the greatest tragedies of my life is the death of [Splendeurs et misères des courtisanes protagonist] Lucien de Rubempré It haunts me in my moments of pleasure. I remember it when I laugh". At the same time, the characters depict a particular range of social types: the noble soldier, the scoundrel, the proud workman, the fearless spy, the alluring mistress. That Balzac was able to balance the strength of the individual against the representation of the type is evidence of the author's skill. One critic explained that "there is a center and a circumference to Balzac's world". Balzac's use of repeat characters, moving in and out of the Comédie books, strengthens the realist representation. "When the characters reappear", notes Rogers, "they do not step out of nowhere; they emerge from the privacy of their own lives which, for an interval, we have not been allowed to see". He also used a realist technique which French novelist Marcel Proust later termed "retrospective illumination", whereby a character's past is revealed long after she or he first appears. A nearly infinite reserve of energy propels the characters in Balzac's novels. Struggling against the currents of human nature and society, they may lose more often than they win—but only rarely do they give up. This universal trait is a reflection of Balzac's own social wrangling, that of his family, and an interest in the Austrian mystic and physician Franz Mesmer, who pioneered the study of animal magnetism. Balzac spoke often of a "nervous and fluid force" between individuals, and Raphaël de Valentin's decline in La Peau de Chagrin exemplifies the danger of withdrawing from other people's company.
Орны
Қала, ауыл және ғимараттардың ішкі көріністерін бейнелеу Бальзақтың реализмі үшін өте маңызды, көбінесе кейіпкерлердің өмірінің белгілі бір бағытта дамуына негіз болатын натуралистік фонды жасауға қызмет етеді; осының арқасында ол ерте табиғаттанушы ретінде танылды. Кейде жерлер туралы егжей-тегжейлі сипаттамалар он бес-жиырма бетке дейін созылады. Бальзак айналасындағы адамдарды зерттегендей, осы орындары да терең зерттеді, шалқары жерлерге саяхаттап, бұрынғы сапарларында жасаған жазбаларын салыстырды. Парижтің ықпалы «La Comédie» туындысына сіңген: табиғат жасанды мегаполиске бағынады, ал ауылдағы ауа райы мен жануарлар дүниесінің сипаттамаларына керісінше келеді. «Егер Парижде болсақ, – дейді Роджерс, – тіпті жыл мезгілдері ұмытылған, адам қолымен жасалған аймақтамыз, ал осы провинциялық қалалар көбінесе табиғи ортада бейнеленеді». Бальзак: «Париж көшелері адамдық қасиеттерге ие және олардың санамызда қалдырған әсерін жою мүмкін емес» деген. Оның лабиринт тәрізді қаласы кейіннен ағылшын жазушысы Чарльз Диккенс және орыс авторы Федор Достоевский қолданған әдеби үлгіге айналды. «Адамдық комедия»дағы Париждің орталық рөлі Бальзақтың реалист ретіндегі мұрасының кілті болып табылады. «Реализм – егер қалалық болмаса, онда ештеңе емес», – деп атап көрсетеді сыншы Питер Брукс; қалаға бақытын іздеу үшін келген жас адамның көрінісі реалистік романдарда жиі кездеседі және Бальзақтың «Жоғалған иллюзиялар» сияқты туындыларында қайталап орын алады. Бальзак 1830-1837 жылдар аралығында Турендідегі Шато-де-Сашеге, оның досы Жан де Маргоннге (оның анасының сүйіктісі де болған) тиесілі сарайға барды және «La Comédie Humaine» сериясынан көптеген романдарын осы жерде жазды. Қазір бұл Бальзакқа арналған музей, онда оның жазу үстелі, қалам мен креслосын көруге болады.
Representations of the city, countryside, and building interiors are essential to Balzac's realism, often serving to paint a naturalistic backdrop before which the characters' lives follow a particular course; this gave him a reputation as an early naturalist. Intricate details about locations sometimes stretch for fifteen or twenty pages. As he did with the people around him, Balzac studied these places in depth, traveling to remote locations and comparing notes that he had made on previous visits. The influence of Paris permeates La Comédie: nature defers to the artificial metropolis, in contrast to descriptions of the weather and wildlife in the countryside. "If in Paris", Rogers says, "we are in a man made region where even the seasons are forgotten, these provincial towns are nearly always pictured in their natural setting". Balzac said, "the streets of Paris possess human qualities and we cannot shake off the impressions they make upon our minds." His labyrinthine city provided a literary model used later by English novelist Charles Dickens and Russian author Fyodor Dostoevsky. The centrality of Paris in La Comédie Humaine is key to Balzac's legacy as a realist. "Realism is nothing if not urban", notes critic Peter Brooks; the scene of a young man coming into the city to find his fortune is ubiquitous in the realist novel, and appears repeatedly in Balzac's works, such as Illusions Perdues. Balzac visited the Château de Saché in Touraine which was owned by his friend Jean de Margonne (who was also his mother's lover), between 1830 and 1837, and wrote many of his novels in the series "La Comedie Humaine" there. It is now a museum dedicated to Balzac where one can see his writing desk and quill pen and chair.
Перспектива
Бальзактың әдеби көңіл-күйі уақыт өте келе, қайғы мен көңілсіздіктен бастап, ынтымақ пен қайратқа дейін өзгерді, бірақ оптимизмге емес. Оның ең алғашқы романдарының бірі – «Ла-Пау де Шагрин» шатасу мен құлдырау туралы пессимистік әңгіме. Бірақ оның шығармашылығы дамыған сайын цинизм азайды, ал «Жоғалған Әуестер» романының кейіпкерлері қоғам тарапынан шеттетілгендерге көңіл жасайды. Романның 19 ғасырда «демократиялық әдеби форма» ретінде дамуының бір бөлігі ретінде Бальзак: «les livres sont faits pour tout le monde» («кітаптар барлығы үшін жазылған») деп жазды. Бальзактың ең басты назары адам табиғатының қараңғы жақтары мен орта және жоғары топтардың жемқорлыққа ұшыратушы ықпалы болды. Оның мақсаты – адамзатты ең нақты бейнеленген күйінде бақылау болды, ол көбінесе париждік қоғамның қара халықтары арасында жасырын түрде жүріп, зерттеу жұмыстарын жүргізді. Ол «Евгения Гранде» және «Луи Ламберт» сияқты шығармаларында өзінің өмірінен және айналасындағы адамдардан кездескен оқиғаларды пайдаланды.
Balzac's literary mood evolved over time from one of despondency and chagrin to that of solidarity and courage—but not optimism. La Peau de Chagrin, among his earliest novels, is a pessimistic tale of confusion and destruction. But the cynicism declined as his oeuvre developed, and the characters of Illusions Perdues reveal sympathy for those who are pushed to one side by society. As part of the 19th century evolution of the novel as a "democratic literary form", Balzac wrote that "les livres sont faits pour tout le monde" ("books are written for everybody"). Balzac concerned himself overwhelmingly with the darker essence of human nature and the corrupting influence of middle and high societies. His mission was to observe humankind in its most representative state, frequently wandering through the streets incognito among the masses of Parisian society to undertake his research. He used incidents from his life and the people around him, in works like Eugénie Grandet and Louis Lambert.
Саясат
Балзак легитимист болды; көп жағынан оның көзқарастары Виктор Гюгоның демократиялық республикалық идеологиясына қарама-қарсы келеді. Ол өзінің "Қоғам және жеке тұлға" атты эссесінде былай деп жазды:
Balzac was a legitimist; in many ways, his views are the antithesis of Victor Hugo's democratic republicanism. He wrote, in his essay Society and the Individual:
"Қиялға сыйған жалғыз абсолютті билік – Құдайдың билігі, Ол Өзіне-Өзі қойған қағидаларға сәйкес әрекет етеді. Ол барлық әлемдерін жойып, тыныштығына оралуы мүмкін, бірақ Ол олардың болуына рұқсат бергенше, олар тәртіпті құрайтын заңдармен басқарыла береді." Бальзак контрреволюциялық философ және мемлекет қайраткері Луи де Бональдтың ықпалында болды және бірде: "[Луи XVI-ны өлімге кескен кезде, Революция оның тұлғасында барлық отбасы басшыларын өлімге кесті]" деп айтқан. Дегенмен, жұмысшы табының жағдайын тура білуі оған көптеген социалистердің, соның ішінде марксистердің құрметін сыйлады. Энгельс Балзакты өзінің сүйікті жазушысы деп мәлімдеді. Маркстің "Капитал" еңбегінде де Бальзак шығармаларына сілтемелер кездеседі, ал Троцкий Орталық Комитет отырыстарының ортасында Бальзакты оқып, әріптестері мен жолдастарын таң қалдырған.
The only absolute authority which the imagination has been able to conceive, the authority of God, works according to rules which He has imposed on Himself. He can destroy all His worlds and return to His rest, but while He allows them to exist, they continue to be governed by the laws which together create order. Balzac was influenced by the counter revolutionary philosopher and statesman Louis de Bonald, and once remarked that "[w]hen it beheaded Louis XVI, the Revolution beheaded in his person all fathers of families." Nevertheless, his keen insight regarding working class conditions earned him the esteem of many socialists, including Marxists. Engels declared that Balzac was his favorite writer. Marx's Das Kapital also makes some references to the works of Balzac, and Trotsky famously read Balzac in the middle of meetings of the Central Committee, much to the consternation of his colleagues and comrades.
Мұра
Балзак өз заманының және одан кейінгі жазушыларына әсер етті. Ол Чарльз Диккенспен салыстырылды және Диккенстің маңызды ықпалдарының бірі саналады. Әдебиет сыншысы В. Х. Хелм біреуін «француз Диккенсі», екіншісін «ағылшын Бальзагы» деп атаса, тағы бір сыншы Ричард Лехан «Балзак Диккенстің күлкілі реализмі мен Золаның натурализмі арасындағы көпір болды» деді. Густав Флоберге де Бальзактың күшті әсері тиді. Ол қоғамды бейнелеуін мақтап, прозалық стилін сынап: «Егер ол жазуды білгенде, қандай адам болар еді!» – деп жазды. «Реалист» деген атауды қабылдамаса да, Флобер Бальзақтың буржуазиялық өмірдің егжей-тегжейлі және әдемілеусіз суреттемелеріне назар аударғанын мойындады. Бұл әсер Флобердің «Сентименталды білім» туындысында көрінеді, ол Бальзақтың «Жоғалған иллюзиялар» шығармасына қарыз. Лехан: «Балзак бастаған істі Флауберт аяқтады», – дейді. Марсель Пруст де реалистік үлгіден үйренді; ол Бальзақты құрметтеді, оның еңбектерін мұқият зерттеді, бірақ Бальзақтың «вульгарлық» деп санаған тұстарын сынады. Бальзақтың «Өмірімнің бір сағаты» (1822) атты әңгімесі, онда ең ұсақ бөлшектерге терең жеке ойлар ілеседі, Прусттың «Жоғалған уақытты іздеу» туындысында қолданған стилінің алға батуы болып табылады. Бәлкім, Бальзакқа ең көп әсер еткен автор – америкалық эмигрант-жазушы Генри Джеймс болды. 1878 жылы Джеймс Бальзакқа замандастарының көрсеткен назарсыздағына қайғырып, оған төрт эсседе (1875, 1877, 1902 және 1913 жылдары) жоғары баға берді. 1878 жылы Джеймс: «Бальзактың өзі де бір тұтас, және ол өте үйлесімді» деп жазды. Ол Бальзактың «жүз тырнағы бар аңды» жазуға тырысқанын таңдандырып бағалады. Өзінің романдарының ішінде Джеймс кейіпкерлердің психологиялық себептерін көбірек зерттеді, ал Бальзак сияқты тарихи кеңістікке аз көңіл бөлді; ол: «Комедиялық адамның суретшісі тарихшыға жартылай батып кетеді» деді. Дегенмен, екі автор да қоғамның ішкі механизмдерін және адам мінез-құлқының сан алуан себептерін зерттеу үшін реалистік романның формасын пайдаланды. Уильям Сароян 1971 жылы «Тайтбут көшесі, 74-тен хаттар немесе Егер бару керек болса, бәріне сәлем айтыңыз» кітабында Бальзак туралы қысқа әңгіме жазды. Бальзақтың тап, ақша және жеке амбицияның басты рөл атқаратын қоғам туралы көзқарасын саяси көзқарастары әртүрлі сыншылар қолдады. Марксист Фридрих Энгельс: «Мен [Бальзактан] барлық кәсіби тарихшылардан, экономистер мен статистиктерден гөрі көбірек білдім», – деп жазды. Бальзакқа Уолтер Бенджамин мен Камиль Палья сияқты түрлі сыншылар жоғары баға берді. Оны Джеймс Болдуин де мақтады, ол 1984 жылы: «Егер мен Бальзакпен таныспасам, Франциядағы өмірім мүлдем басқаша болар еді. Ол маған сол елдің және оның қоғамының қалай жұмыс істейтінін үйретті» деді. 1970 жылы Роланд Барт Бальзақтың «Саррасин» әңгімесін егжей-тегжейлі талдап, структуралистік әдебиет сынның маңызды еңбегін жариялады. Карлос Фуэнтес, кейде «Мексиканың Бальзагы» деп аталады, Бальзак өзінің жазуына үлкен әсер еткенін айтты. Бальзак халықтық мәдениетке де әсер етті. Оның көптеген туындылары танымал фильмдер мен телесериалдарға бейімделді, соның ішінде: Траверс Вейлдің «Пьер Горио» (1915), «Лес Шоуанс» (1947), «Пьер Горио» (1968 BBC мини-сериалы) және «La Cousine Bette» (1974 BBC мини-сериалы, Маргарет Тайзак пен Хелен Миррен қатысқан; 1998 жылғы фильм, Джессика Ланж қатысқан). Бальзак, Шосер мен Раблемен бірге Мередит Уилсонның «Музыкалық адам» мюзиклінде (әдепсіздікке ұшыраған авторлар ретінде) әзілмен еске алынады. Ол Франсуа Трюффоның 1959 жылғы «400 соққы» фильмінде де көрінеді. Трюффо Бальзак пен Прусты ең ұлы француз жазушылары деп есептеді. Оның өмірі 1950 жылы австралиялық радио-спектакль ретінде бейнеленді.
Balzac influenced writers of his time and beyond. He has been compared to Charles Dickens and is considered one of Dickens' significant influences. Literary critic W. H. Helm calls one "the French Dickens" and the other "the English Balzac", while another critic, Richard Lehan, states that "Balzac was the bridge between the comic realism of Dickens and the naturalism of Zola". Gustave Flaubert was also substantially influenced by Balzac. Praising his portrayal of society while attacking his prose style, Flaubert once wrote: "What a man he would have been had he known how to write!" While he disdained the label of "realist", Flaubert clearly took heed of Balzac's close attention to detail and unvarnished depictions of bourgeois life. This influence shows in Flaubert's work L'éducation sentimentale which owes a debt to Balzac's Illusions Perdues. "What Balzac started", observes Lehan, "Flaubert helped finish". Marcel Proust similarly learned from the Realist example; he adored Balzac and studied his works carefully, although he criticised what he perceived as Balzac's "vulgarity". Balzac's story Une Heure de ma Vie (An Hour of my Life, 1822), in which minute details are followed by deep personal reflections, is a clear forebear of the style which Proust used in À la recherche du temps perdu. Perhaps the author most affected by Balzac was American expatriate novelist Henry James. In 1878 James wrote with sadness about the lack of contemporary attention paid to Balzac, and lavished praise on him in four essays (in 1875, 1877, 1902, and 1913). In 1878 James wrote: "Large as Balzac is, he is all of one piece and he hangs perfectly together". He wrote with admiration of Balzac's attempt to portray in writing "a beast with a hundred claws". In his own novels James explored more of the psychological motives of the characters and less of the historical sweep exhibited by Balzac—a conscious style preference; he stated: "the artist of the Comédie Humaine is half smothered by the historian". Still, both authors used the form of the realist novel to probe the machinations of society and the myriad motives of human behavior. William Saroyan wrote a short story about Balzac in his 1971 book, Letters from 74 rue Taitbout or Don't Go But If You Must Say Hello To Everybody. Balzac's vision of a society in which class, money and personal ambition are the key players has been endorsed by critics of both left wing and right wing political persuasions. Marxist Friedrich Engels wrote: "I have learned more [from Balzac] than from all the professional historians, economists and statisticians put together". Balzac has received high praise from critics as diverse as Walter Benjamin and Camille Paglia. He was also praised by James Baldwin, who said 1984: "I'm sure that my life in France would have been very different had I not met Balzac. [He taught me] the way that country and its society works." In 1970 Roland Barthes published S/Z, a detailed analysis of Balzac's story Sarrasine and a key work in structuralist literary criticism. Carlos Fuentes, sometimes called "the Balzac of Mexico", cited Balzac as a major influence on his writing. Balzac has also influenced popular culture. Many of his works have been made into popular films and television serials, including: Travers Vale's Père Goriot (1915), Les Chouans (1947), Le Père Goriot (1968 BBC mini series), and La Cousine Bette (1974 BBC mini series, starring Margaret Tyzack and Helen Mirren; 1998 film, starring Jessica Lange). Balzac is mentioned, along with Chaucer and Rabelais, to humorous effect (as authors of allegedly unreliable morals) in Meredith Willson's musical The Music Man. He is included in François Truffaut's 1959 film, The 400 Blows. Truffaut believed Balzac and Proust to be the greatest French writers. His life was dramatised as the 1950 Australian radio play Balzac.