Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүтқоректілердің жойылған түрі
Extinct species of mammal
Сардиния пикасы (Prolagus sardus) – Сардиния, Корсика және жақын орналасқан Жерорта теңізі аралдарына ендемик болған, бірақ Рим дәуірінде жойылған лагоморфтардың жойылған түрі. Бұл Prolagus туысының соңғы тірі қалған мүшесі, бұл туыс Миоцен және Плиоцен дәуірлерінде Еуропа бойынша кеңінен таралған, ал ең жақын туыстары – Ochotona туысының пикалары.
The Sardinian pika (Prolagus sardus) is an extinct species of lagomorph that was endemic to the islands of Sardinia, Corsica and neighbouring Mediterranean islands until its extinction likely in Roman times. It was the last surviving member of Prolagus, a genus of lagomorph once widespread throughout Europe during the Miocene and Pliocene epochs, whose closest living relatives are pikas of the genus Ochotona.
Анатомия
Сардиния пикасының толық қаңқа құрылымы 1967 жылы қайта құрылды, Сардинияның Олиена маңындағы Корбеду үңгірінен көптеген сүйектер табылды. Бірнеше жыл өткен соң, осы қалдықтардан АҚШ-тан палеонтолог Мэри Р. Доусон басқаратын зерттеушілер жақсы дәлдікпен гипс реконструкциясын жасап, 1969 жылы жарияланған қаңқа морфологиясының толық сипаттамасын ұсынды. P. sardus-тің алғашқы толық қаңқалары 2016 жылы хабарланды. Бұл оның ата-бабасы Prolagus figaro-дан ауыр, ол Сардинияда табылған Prolagus туысының жалғыз өкілі және салмағы шамамен 300 грамм, сондай-ақ Prolagus-тың материктегі көптеген түрлерінен ірі. Материктік Prolagus түрлерімен салыстырғанда, P. sardus-тың тістері үлкен және жоғары тақтайшалы (гипсодонт) болды. Сардиния пикасы анагендік эволюцияны бастан кешірді, дене мөлшері ұлғайып, тіс морфологиясы уақыт өте өзгерді. Оның морфологиясы оның тасты жерлерде жылдам қозғала алатынын, жақсы секіріп, қазуға қабілетті болғанын, бірақ жүгіруге бейімделмегенін көрсетеді. Скелетохронология Prolagus sardus-тың жекелемелерінің өмір сүру ұзақтығы шамамен 8 жылға жететінін көрсетеді, бұл тең өлшемдегі материктік лагоморфтардан ұзақ. Сардиния пикасы екі жергілікті жер бетіндегі етті жеуші жануарлардың – иттің (сардиниялық доле) және кішкентай жемтің аулауына маманданған мустелидтің (Enhydrictis galictoides) құрбаны болған болуы мүмкін. Басқа да ықтимал жыртқыштарға Бубо инсуларис сияқты эндемикалық құс түрлері кіреді.
The full skeletal structure of the Sardinian pika was reconstructed in 1967, thanks to the numerous finds of bones in Corbeddu Cave, which is near Oliena, Sardinia. Some years later, from these remains, the same researchers led by paleontologist Mary R. Dawson from the US were able to create a plaster reconstruction with good accuracy, and provide a thorough description of the skeleton's morphology published in 1969. The first articulated skeletons of P. sardus were reported in 2016. Prolagus sardus weighed about This is more than its ancestor Prolagus figaro, which is the only other member of Prolagus that was found in Sardinia and weighed about , and is larger than most mainland species of Prolagus. Compared to mainland species of Prolagus, P. sardus had larger and more hypsodont (high crowned) teeth. The Sardinian pika experienced anagenic evolution, with an increasing body size and shifting dental morphology over time. Its morphology suggests that it was capable of traversing rocky terrain, and was probably a proficient jumper and capable of digging, but was not adapted for running. Skeletochronology suggests that individuals of Prolagus sardus reached a lifespan of approximately 8 years, which is longer than mainland lagomorphs of equivalent size. The Sardinian pika was likely preyed on by the two native species of terrestrial carnivores, a canine (the Sardinian dhole), and a mustelid (Enhydrictis galictoides) which were specialized for hunting small prey. Other likely predators include birds of prey such as the endemic owl species Bubo insularis.
Эволюция және жойылу
Пролагтың таксономиясы күрделі мәселе болып табылады. Ол тірі пикаларды қамтитын Ochotonidae тұқымдасының мүшесі саналады (олардың барлығы Ochotona туысына жатады) немесе Prolagidae тұқымдасының жалғыз өкілі. Prolagus sardus-тың ішінара митохондриялық геномы Prolagus-тың тірі пикаларға, бірақ қоян мен қоянды қамтитын Leporidae тұқымдасына қарағанда жақын екенін көрсетеді, ал тірі пикалар мен Prolagus арасындағы айырмашылық шамамен 30 миллион жыл бұрын болған деп есептеледі. Пролагустың ең ерте түрі шамамен 20 миллион жыл бұрын, ерте миоцен дәуірінде пайда болған. Сардиниялық пиканың ататегі, Prolagus figaro, шамамен 3,6 миллион жыл бұрын, Плиоценнің соңғы кезеңінде Корсика-Сардиния микроконтинентіне келген, бұл теңіз деңгейінің төмендеуінен Италиямен құрлық байланысының қалыптасуына байланысты болуы мүмкін. Материктік түрлердің арасында P. figaro-P. sardus желісі бұрын Францияның Плиоцен кезеңінен белгілі болған P. depereti түріне ең жақын деп есептелген, ол бастапқыда P. figaro түрінің нұсқасы ретінде сипатталған. Дегенмен, Сардиниядан табылған Пролагустың ең көне қалдықтары, P. aff. figaro деп белгіленген, P. sorbinii түріне жақын туыстық байланысқа ие, ол Шығыс Еуропадан шыққан және Мессиан дәуірінде, миоценнің соңғы кезеңінде батысқа қарай кеңейген, ал Орталық Италиядан соңғы миоцен мен ерте плиоценге қатысты жақсы сақталған қалдықтары белгілі. Бұл екі аралдың теңіз деңгейінің өзгеруіне байланысты мерзімік байланыста болған кезі. Палеонтологиялық деректерді қайта қарау ерте авторлардың екі бір мезгілдегі таксонды (P. sardus және P. corsicanus) ажыратуы негізсіз болуы мүмкін екенін көрсетті, өйткені Сардиния пикасы анатомиясы мен дене мөлшерінің уақыт өте келе нәзік анагенетикалық эволюциясын ғана көрсетеді. Адамдар алғаш рет Корсика мен Сардинияға шамамен 10 000 жыл бұрын (BP) келген. Сардиния пикасы Корсика мен Сардинияда б.з.д. 348 жылдан кейін жойылған, бәлкім, римдік дәуірінде ауыл шаруашылығы практикасы, жануарлардың (ит, мысық және кішкентай мысықтәрізділер) енгізілуі және экологиялық бәсекелестердің (кеміргіштер, қоян және қоян) әсерінен жойылған. Римдіктер Сардиния мен Корсикаға әкелген қоян мен қоянның патогендерінің таралуы да түрдің жойылуына ықпал еткен болуы мүмкін. Басқа да эндемикалық ұсақ сүтқоректілер, мысалы, Asoriculus similis, Тиррен далалық егесі және Тиррен құсқысы, шамамен сол уақытта Корсика мен Сардиниядан жойылған болуы мүмкін. Корсикадағы пикалардың ең соңғы зооархеологиялық қалдықтары б.з.д. 348 және б.з. 283 жылдар аралығында Римге дейінгі немесе Рим дәуірінің соңына жатсады. Орта ғасырлық итальян ақыны Фацио Дегли Уберти 1360 жылы жазған "Диттамондо" ("Дүние жырлары") поэмасында Сардинияда өте ұялшақты "кішкентай жануар" туралы айтқан, ол "Solifughi" деп аталған, яғни "күннен жасырынушы". 1774 жылы Франческо Четти Сардиния жағалауындағы Таволара аралында "топырақтың бетін шошқалар жақында тілгендей, көптеген тесіктері бар алып егеуқұйрықтар" бар екенін жазған, бұл көбінесе Сардиния пикасына сілтеме ретінде қарастырылған. Алайда, Барбара Уилкенс 2000 жылғы жарияланымда бұл мәлімдемеге күмән келтірді, Четти айтқан жануарлардың қоңыр егеуқұйрықтар болғанын болжады.
The taxonomy of Prolagus has been the subject of controversy. It is either considered a member of the family Ochotonidae, which includes living pikas (which all belong to the genus Ochotona), or the only member of the family Prolagidae. A partial mitochondrial genome from Prolagus sardus suggests that Prolagus is more closely related to living pikas than to Leporidae, which contains rabbits and hares, with an estimated divergence between living pikas and Prolagus about 30 million years ago. The earliest species of Prolagus appeared during the Early Miocene, around 20 million years ago. The ancestor of the Sardinian pika, Prolagus figaro, arrived in the Corsican Sardinian microcontinent at the early late Pliocene boundary around 3.6 million years ago, likely due to an emergent land connection with Italy caused by a sea level drop. Amongst mainland species, the P. figaro P. sardus lineage was previously thought to be most closely related to the species P. depereti known from the Pliocene of France, which was originally described as a subspecies of P. figaro. However, the oldest known remains of Prolagus from Sardinia, referred to as P. aff. figaro, show closer affinities to the species P. sorbinii, a species of Eastern European origin, which expanded westwards during the Messinian, the last stage of the Miocene, with well known remains from central Italy from the latest Miocene and early Pliocene. a time when both islands were periodically connected due to sea level changes. Reassessment of palaeontological data has shown that the distinction made by early authors between two contemporaneous taxa (P. sardus and P. corsicanus) is probably unfounded, as the Sardinian pika exhibits only subtle anagenetic evolution of its anatomy and body size through time. Humans first arrived in Corsica Sardinia around 10,000 years Before Present (BP). The Sardinian pika became extinct in Corsica and Sardinia sometime after 348 BC, probably during Roman times due to agricultural practices, the introduction of predators (dogs, cats and small mustelids) and ecological competitors (rodents, rabbits and hares). Transmission of pathogens by rabbits and hares introduced to Sardinia and Corsica by the Romans may have also played a role in the species's extinction. Other endemic small mammals like the shrew Asoriculus similis, the Tyrrhenian field rat, and the Tyrrhenian vole, probably also disappeared from Corsica and Sardinia around the same time. The most recent zooarchaeological remains of pikas in Corsica were dated to either late pre Roman or Roman times, between 348 BCE and 283 CE. The Medieval Italian poet Fazio Degli Uberti mentioned "a small animal" in Sardinia which was very timid and was called "Solifughi", which means "hiding from the sun", in his 1360 poem Dittamondo ('Song of the World'). In 1774, Francesco Cetti wrote that the island of Tavolara off the coast of Sardinia had "giant rats whose burrows are so abundant that one might think the surface of the soil had been recently turned over by pigs", which has often been taken as a reference to the Sardinian pika. However, this was questioned by Barbara Wilkens in a 2000 publication, who suggested that it was more likely that the animals mentioned by Cetti were brown rats.