Тамақтану мінез-құлқының бұзылуы

Кіріспе

Мінез-құлқының жиынтығы
тамақтанудың қалыптан тыс үлгілері

Тамақтанудың бұзылуы – тамақтанудың әртүрлі қалыптан тыс мінез-құлқындарын сипаттайды, олар өздерінен тамақтану бұзылысын анықтауға негіз болмайды. Тамақтанудың бұзылуы тамақтану бұзылыстарының жиі кездесетін белгілері болып табылатын мінез-құлқыларды қамтиды, мысалы:

Созылмалы шектеулі тамақтану. Құштарлықпен тамақтану. Өзіне-өзі шақырылған құсу. Тамақтанудың бұзылуы нақты тамақтану бұзылысына тән емес мінез-құлқыларды да қамтиды, мысалы:

Тұрақсыз, хаотикалық тамақтану үлгілері. Аштық пен тоқтық (қанағат сезімі) физикалық сезімдерін назарға алмау. Эмоционалдық тамақтану. Түнгі тамақтану. Сондай-ақ қараңыз Тамаққа құштарлық § Жүктілік және Түнгі ұйқымен байланысты тамақтану бұзылысы § Симптомдар мен мінез-құлқы.

Тамақ ішудің бұзылуының ықтимал себептері

Тамақ ішудің бұзылуы – басқа психикалық аурулардың (мысалы, клиникалық депрессияның) салдарынан немесе психикалық аурулармен тікелей байланысы жоқ факторлардың (мысалы, үй сағынудың) нәтижесінде туындаған тамақтану әдеттерінің өзгеруі болуы мүмкін. Жасөспірімдерде тамақ ішудің бұзылуымен байланысты белгілі бір факторлар бар, оларға ата-аналар мен достардың күшін көрсетуі, жанұялық қарым-қатынастар, дене салмағының индексі, жағымсыз сезімдер (көңіл күй), өзіне сенімсіздік, мінсіздікке ұмтылыс, есірткілерді қолдану және арықтыққа баса назар аударатын спорт түрлеріне қатысу жатады. Бұл факторлар ұлдар мен қыздарға ортақ.

Ядролық отбасылық орта

Жасөспірімдердің отбасылық қарым-қатынастары олардың психологиялық, соның салдарынан мінез-құлық дамуының қалыптасуында маңызды рөл атқарады. “Journal of Adolescence” журналында жарияланған зерттеу мақаласында былай делінген: “Отбасылар тамақтану бұзылыстарының негізгі себебі болып көрінбесе де, дисфункционалды отбасылық орта және дені сау емес ата-ана тәрбиесі тамақтанудың бұзылуының пайда болуы мен дамуына әсер етеді”. Тамақтанудың бұзылуы 15-17 жас аралығында ең жоғары деңгейге жетеді, ал қыздарда тамақтану бұзылыстарының пайда болу қаупі ұлдарға қарағанда 12,7 есе жоғары. Бұл “әсіресе қызығушылық тудырады, себебі ананың тамақтану бұзылыстары қыздарында да тамақтанудың бұзылуының дамуын болжайды”. “International Journal of Eating Disorders” журналында жарияланған зерттеуде 1999-2013 жылдар аралығында Массачусетс штатындағы жастар арасында жүргізілген тәуекелді мінез-құлық туралы сауалнамалардың деректері пайдаланылды. 26 000-нан астам сауалнаманың деректері тазару, ораза ұстау және диеталық таблеткаларды қолдану тәжірибелерін зерттеді. Зерттеу нәтижесінде “жасырын сексуалдық бағыты бар жастар гетеросексуал жастарға қарағанда тамақтанудың бұзылуының жоғары деңгейін көрсетеді: жасырын сексуалдық бағыты бар 4 жастың 1-і тамақтанудың бұзылуының белгілерін байқатады”. 400-ден астам сауалнама жауабын талдағаннан кейін, спортшылар диеталық таблеткалар/слабительдерді жиі қолданатыны, спорт түріне қажетті калориядан аз тұтынатыны және білікті емес көздерден тамақтану туралы ақпарат алатыны анықталды. Салмағы өлшенген спортшылардың 75%-ы тамақ мөлшерін шектеу, жаттығуларды арттыру, майлылығы аз тағамдарды жеу, слабительдерді қабылдау, құсу және басқа да салмақ тастау әдістерін қолданғанын хабарлады. Осындай тамақтану бұзылыстарының дамуына байланысты, әйел спортшыларда қоректік заттардың жетіспеушілігі байқалады. Бұл бірнеше рет етеккірдің келуін тоқтатуға әкелуі мүмкін, нәтижесінде кальций мен сүйектердің жоғалуына соқтырады, бұл спортшының сүйектерінің сынуына және тіндерінің зақымдануына қауіпті жағдай тудырады. Осы жағдайлардың әрқайсысы медициналық маңызға ие, өйткені олар адамның денсаулығына қауіп төндіріп, тіпті өмірге қауіп келтіруі мүмкін. Кез келген әйел спортшыда үштік синдром дамуы мүмкін, бірақ жасөспірім қыздар биологиялық өзгерістер мен өсудің қарқындылығы, жасөспірім шақта байқалатын өмірлік жағдайлардың жылдам өзгеруі және құрбылар мен қоғамның қысымына байланысты ең көп тәуекелге ұшырайды.

The nuclear family dynamic of an adolescent plays a large part in the formation of their psychological, and thus behavioral, development. A research article published in the Journal of Adolescence concluded that, “ while families do not appear to play a primary casual role in eating pathology, dysfunctional family environments and unhealthy parenting can affect the genesis and maintenance of disordered eating.” Reported disordered eating peaked between ages 15 and 17 with the risk of eating disorder occurrences in females 12.7 times greater than of that in males. This is, "of particular interest as it has been shown that maternal ED [eating disorders] predict disordered eating behaviour in their daughters." A study published in the International Journal of Eating Disorders used data from the Massachusetts Youth Risk Behavior Surveys from 1999 to 2013 to examine how disordered eating has trended in heterosexual versus LGB (lesbian, gay, bisexual) youth. The data from over 26,000 surveys investigated the practices of purging, fasting, and using diet pills. It was found that, "sexual minority youth report disproportionately higher prevalence of disordered eating compared to heterosexual peers: up to 1 in 4 sexual minority youth report patterns of disordered eating " After analyzing over 400 survey responses, it was found that athletes reported increased uses of diet pills/laxatives, consuming less calories than needed for their sport, and following nutrition information from unqualified sources. 75% of the weighed athletes reported using a weight management method such as restricting food intake, increasing exercise, eating low fat foods, taking laxatives, vomiting, and other. In contribution to these eating disorders that these female athletes develop, Results in the lack of nutrition. This can lead to the loss of several or more consecutive periods which then leads to calcium and bone loss, putting the athlete at great risk of fracturing bones and damaging tissues. Each of these conditions is a medical concern as they create serious health risks that may be life threatening to the individual. While any female athlete can develop the triad, adolescent girls are considered most at risk because of the active biological changes and growth spurts that they experience, rapidly changing life circumstances that are observed within the teenage years, and peer and social pressures.

Әлеуметтік желілер

Зерттеушілер дене бейнесін қалыптастырудағы ең кең таралған және ықпалды фактор – бұқаралық ақпарат құралдары екенін айтады. Бір зерттеуде әйелдердің дене бейнесіне әйгілі адамдар мен достарының Instagram суреттерінің әсері зерттелді, себебі "салыстырулар көбінесе мақсатқа ұқсас деп есептелетін адамдармен жасалады", екі тараптың арасында байланыс күштірек болғандықтан. Зерттеуге 18-30 жас аралығындағы 138 студент қыз қатысты. Оларға әрқайсысы 15 суреттен – тартымды әйгілі адамдардың, белгілі емес достарының және саяхатқа арналған орындардың суреттері көрсетілді. Қатысушылардың реакциясы бақыланды, ал суреттерді көруге дейін және кейін көңіл-күйі мен денеге қанағаттанбаушылығын өлшеу үшін визуалды шкалалар пайдаланылды. Эксперимент нәтижелері көрсеткендей, әйгілі адамдар мен достарының суреттерін көргеннен кейін жағымсыз көңіл-күй мен денеге қанағаттанбаушылық деңгейі артты, әйгілі адамдар мен достарының суреттері арасында ешқандай айырмашылық болған жоқ. Бұқаралық ақпарат құралдары дене бейнесін қалыптастыруда қиындықтарға тап болатын және тамақтану тәртібі бұзылуы қаупі бар әйелдер үшін ерекше қауіпті, себебі салыстыру мүмкіндіктерінің саны артады.