Кіріспе

Ирландияның жоғары патшасы (шамамен 1116 – 1198)

Руайдри мак Тайрделбах Уа Конхобайр (қазіргі ирланд тілінде: Руайри О Конхуир; ағылшынша – Рори О’Коннор) (шамамен 1116 – 2 желтоқсан 1198) 1156 жылдан 1186 жылға дейін Коннахт патшасы, ал 1166 жылдан 1198 жылға дейін Ирландияның жоғары патшасы болды. Ол Англо-Норман шапқыншылығынан бұрын Ирландияның соңғы Жоғарғы патшасы еді. Руайдри – Тайрделбах Уа Конхобайрдың (1088–1156) жиырмадан астам ұлының бірі. Ол және оның қарындасы Мор Тайрделбахтың үшінші әйелі, Айнеден келген Кайлех Де Ни Хединнен туған жалғыз балалары болды.

Риг Дамна Коннахта

Руайдри әкесінің сүйіктісі болған жоқ, оның ағасы Конхобар Уа Конхобаир Тайрделбахтың танайстесі және белгіленген мұрагері болды. 1136 жылы ол ағасы Аедхпен (1195 жылы қайтыс болған) Тайрделбахтың жағдайы нашарлаған кезде көтеріліс ұйымдастырды. Аедх Тайрделбахтың бұйрығымен Конхобардың соқыр етуіне ұшырады, бірақ Руайдриді Коннахт архиепискобы Мюреадх Уа Дубхтай қорғады. 1143 жылы ол тағы да көтеріліс ұйымдастырды. Оны Конхобар мен Тигернан Уа Руарк тұтқынға алды. Руайдри Тоирдхеалбах Уа Конхобаирға түсті, бұл дін қызметкерлері мен мирян, қасиетті заттар мен қорғауға қарсы болды. Кепілдік бергендер: Мюреадх Уа Дубхтай, Коннахттың дін қызметкерлері мен миряндары; Тадг Уа Бриан, Томмондтың иесі; Тигернан Уа Руарк, Брейфннің иесі; және Мурхад, Гилла на наемх Уа Фейргейлдің ұлы, Мюнтер Анхайлдың иесі. Коннахттың дін қызметкерлері Мюреадх Уа Дубхтаймен бірге Рат Бренайнде кепілдік алу үшін ораза ұстады, бірақ олар үшін ол сақталмады. Бір жыл түрмеде отырғаннан кейін, Армах архиепискобы Гилла Мейк Ляк мак Диармата 1144 жылдың сәуірінде Домнал Уа Флайтбертайг пен Катал Уа Конхобаирмен бірге оның босатылуын сұрады. Алайда, Тайрделбах сол жылдың соңында Мидеде Конхобардың өлтірілуінен кейін ғана келісті.

Танаст

Таирдельбах тағы бір ұлын, Доннел Мор Мидех Уа Кончобаирді тәнасіп етіп таңдады, бірақ Руайдри 1146 жылы Тигернан Уа Руаркқа шабуыл жасап, оның беделін арттырды. 1150 жылы Таирдельбахтың жүрекжары және қарсыласы Домнал Уа Кончобарды тұтқындап, өлтірді. 1147 жылы Доннел Мор Мидехке деген құрмет азайды, ал 1151 жылы тұтқындалғаннан кейін оның тағдыры шешілді, бұл Руайдридің әкесінің мұрагері ретіндегі құқығын бекітті. Сол жылы Руайдри Томмондқа сәтті шабуыл жасады, онда Таирдельбах Мойн-Мор шайқасында үлкен жеңіске жеткен болатын.

Дирбфоргейлдің ұрлануы туралы

1152 жылы Мюрчертач Мак Локлан Мидеге сапар шегіп, Тайрделбахтың кепілдерін талап етті. "Олар осы жолы Мит аймағын екіге бөлді; Осы жолы Муркх Уа Мелеачланның қызы, Тайгернан Уа Руаиктің әйелі Дирбфоргейл Ленстер патшасы (Дермот МакМурроу) тарапынан алып келінді". Бұл оқиға болғаннан кейін 500 жылдан астам уақыт өткен соң жазылған. Көне деректер көрсеткендей, бұл "алып келу" шын мәнінде Дирбфоргейлдің қартайған күйеуін тастап, өзіне жақын жастағы адаммен қашып кетуі болуы мүмкін.

1156 жылға дейінгі қызмет

Руаидри Мюнстердің Уа Бриандарын басып, Крумды өртеп, Мюнстерді екіге бөлді (Томмонд Тадг Уа Брианға, Десмонд Диармайд МакКартайға), Тоиррелдлбах мак Диарматаны Айлехке қуды. Бұл Мак-Лохлайнға 1153 жылы әскерімен оңтүстікке сапар шегуге себеп болды. Тайрделбахты Мак Локлан жеңіске жеткізді, Руари мен оның әскері Фордруимде (қазіргі Вестмитт графтығында) әлсіз қалды: Туардхеалбахтың ұлы Руари, Батыс Коннахт жасағы және Силь Мюреадхаидің сарбаздары Фордруимге келді; бірақ олар лагерь құрып жатқанда, Солтүстік батырлары ескертусіз шабуылдады, Коннахттан көптеген адамдар қаза тапты, соның ішінде Гиллашеалла Уа Идхин, Айне иесі және оның ұлы Аедх; Брайан Уа Дубхда, Солтүстік Уи Фиарахтың иесі; Мюрчеартак, Конхобардың ұлы (Туардхеалбахтың ұлы) Уа Конобхайр; Домхналл Уа Бирн; Домхналл, Каталл Уа Конобхайрдың ұлы; және Ситрик Мак Дубхгайл. Уа Кончобайрлар "Дун Гейлхем, Конмаик мара, Умхалл, Уи Амхалгадха және Уи Фиакрах" флоттарын солтүстікке әкеліп, Инис Эогейнде Мак Локланды жеңді, бірақ ол құрлықта күшті болды, оларды шығыс Коннахт пен Брефнедегі шабуылдарға жауап беруге және 1155 жылы Мидеде бекініс құруға мәжбүр етті. Соңғысы "Руаридің Кулиантрах қамалын өртеп, қиратуына" әкелді.