Кіріспе

Останкино сарайы – Шереметьевтер әулетінің бұрынғы жазғы резиденциясы және жеке опера театры, бастапқыда Мәскеу орталығының солтүстігіне қарай бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Қаланың Солтүстік-Шығыс әкімшілік округінің құрамына кіреді. Сақталған тарихи жерлерге 1792–1798 жылдары театр залы төңірегінде салынған негізгі ағаш сарай, оған жапсарлас Египет және Италия павильондары, 17 ғасырға жататын Троица шіркеуі, сондай-ақ Миловзор сарайының көшірмесімен ескі Останкино паркінің фрагменттері кіреді.

XVI ғасырдан 1787 жылға дейін

Останкиноның алғашқы құжаттық дәлелі – сол кездегі Осташково – 16 ғасырдың ортасына, Ресей патшасы Иван IV бұл жерлерді мемлекет қайраткері Алексей Адашевтің туысы Алексей Сатинге берген кезде саяхаттайды. Алайда Сатин 1560 жылы Иванның бұйрығымен өлімге кесілді, ал жерлері бір Горнға, неміс жалдамалы әскеріне, содан кейін 1585 жылы диак (мемлекет қайраткері) Василий Шелкаловқа өтті. Шелкаловтың тұсында халық тұрмаған Осташково жері тоғандары мен самырсын ағаштары бар егістікке айналды. Бұл усадьба Ұлы қасіретке (Time of Troubles) тонау мен өрт салдарынан қирады. Соғыстардың аяқталуы және Романовтар әулетінің билікке келуімен жаңа иелері келді: Черкасский княздары. Олар парктерін қайта жаңартып, Алексеевское ауылына дейін шығысқа қарай кеңейтіп, аң аулау қорығын құрды. 18 ғасырдың бірінші жартысында Останкино тұрақты елді усадьбадан уақытша демалыс орнына айналды; Ресей патшайымы Елизавета 1742 жылы Останкиноға сапар жасады. Келесі жылы Черкасскийдің байлығының жалғыз мұрагері ханшайым Варвара мен фельдмаршал Шереметьевтің ұлы Петр Шереметьевтің некесі арқылы Останкино Шереметьевтерге өтті және 1917 жылға дейін олардың меншігінде болды.

Сарайдың құрылысы

1787 жылы Николай Шереметьев әкесі қайтыс болғаннан кейін Останкиноны мұраға алды. Николай Шереметьев театрға демеушілік көрсеткен адам болды. Келесі үш жылда Шереметьев Кусково, Китай-город және Марковода үй театрларын ашты. 1790 жылы ол Мәскеуде Өнер сарайы үшін архитектуралық конкурс өткізді, бірақ соңында қаладан алыс, елде салуды жөн көрді. Кусковода жаңа, ірі театр салу бұрыннан аяқталған кешенді бұзып жіберер еді, сондықтан 1790 жылы Шереметьев Останкиноны таңдады. Шереметьев бастапқыда Голицын отбасының қызметінде болған, өзін-өзі архитектор деп жариялаған Казье деген адамды жұмысқа алды. Алайда, бұл жоба іске аспады; 1792 жылға қарай Шереметьев Казьенің жоспарларын ескермей, екі қабатты ағаштан жасалған театр залын ғана салды. Содан кейін, Шереметьев белгілі замандас архитекторларды (әсіресе Франческо Кампорезиді, қараңыз "Авторлық дау" бөлімі) шақырғанда, жұмыс қарқыны артты және ағаш сарай 1793 жылдың соңына қарай павильондық қанаттарымен бірге қазіргі түріне келді. Замандастары Шереметьевтің сарайының өте жақсы болғанына соншалық сенімді болған, ол құрылыс алаңына ешкімді жақындатпады, құрылыс жабылып, архитекторлар бір-бірінің жұмысынан хабарсыз параллель жұмыс істеді. Ішкі жұмыстар тағы алты жылға созылды. Сарайдың негізгі жұмысы 1798 жылдың соңында аяқталды, ал кішкентай безендіру және ландшафтық жұмыстар Шереметьевтің өмірінің соңына дейін жалғасты.

Парк

1761 жылы Шереметевтер бақтың кеңейтілуін және оны коммерциялық кәсіпорынға айналдыруды қадағалаған бақша басқарушысы Иоганн Манштадтты жалдады. Николай Шереметев бастапқыда ландшафттік жұмыстарды өз шаруа архитекторы Мироновқа тапсырды, бірақ көп ұзамай Мироновтың жоспары қолайсыз деп тапты. Жұмыс Петр Аргуновқа берілді, ал оған Царыцыно паркі жобасының басқарушысы Фрэнсис Рид кеңес берді. Рид және оның әріптесі Николай Куверин 1791–1794 жылдары Останкинода жұмыс істеді. 1796 жылы тұрақты бақша басқарушысы Роберт Маннерс жұмысқа алынып, Останкинода отыз жыл қызмет етті. Ридтің үлесі сарайдың жанындағы аумаққа шоғырланған сияқты; сарайдан солтүстікке қарай реттелген ағылшын бағы 1797 жылы Маннерс егіп отырғызды. Дегенмен, қазіргі ғалымдар бұл мәліметтердің дұрыс емес екенін айтады: жоспар болған, бірақ іске аспады.

19 - 21 ғасырлар

Шереметьевтердің мұрагерлері сарайды жақсы күтпеді; 1830 жылдары олар 17 ғасырға дейінгі ескі тұрғын үйлерді бұзып, сондай-ақ бірқатар жеке тұрған шаруашылық ғимараттарын жойды. Останкино паркі 1830 жылдары тоқырап қалды. 19 ғасырдың екінші жартысында парктің бір бөлігі дача салушыларға сатылып, фермерлерге жалға берілді, ал жылыжайлар коммерциялық гүл өсіруге көшті. Кеңес кезеңінде ұлттандырылған сарай шаруалар өнерінің мұражайы ретінде жұмыс істеді. 1935 жылы бұрынғы Останкино паркінің шығыс бөлігі жаңадан құрылған Ауыл шаруашылығы көрмесіне беріліп, 1939 жылға дейін қайта жаңартылды. Останкино паркінің ауданы солтүстікке қарайғы жерлер Мемлекеттік ботаникалық баққа айналғандықтан, бір шаршы километрге дейін азайды. Кеңес кезеңінің барлық жылдарында басты театр залы бір ғана баль залы ретінде пайдаланылды. 2000 жылдардағы күрделі жөндеулер кезінде сахнаны, оркестр алқабын және көрермендер орнын бөліп тұрған қабырғалар қайта орнатылды, соның арқасында театр бастапқы мақсаты бойынша қайта қолданысқа енді.

Тағайындау туралы дау

Николай Шереметьев құрылыс жұмысын өзі басқарды, қажетті сәулетшілерді еркін жалдады; жаңа сәулеттік жұмыстармен қатар, Санкт-Петербург сәулетшілерінің дайын жобаларын да пайдаланды. Қазіргі заманғы ғылыми зерттеулер сарайдың жеке бөліктері мен ерекшеліктерін белгілі бір сәулетшілерге байланыстыруға болатынымен (мүмкіндік дәрежесі әртүрлі), сарайдың жалпы архитектурасы – тіпті негізгі жоспары да – Шереметьевтен басқа ешкімге тиесілі емес екендігін көрсетеді. Игорь Грабар сарайдың жобасын Василий Баженовқа жатқызған, бірақ қазіргі зерттеулер бұл пікірді негізсіз деп санайды.