Кіріспе

Неміс фельдмаршалы (1884–1942)

Вальтер Карл Эрнст Август фон Райхенау (8 қазан 1884 – 17 қаңтар 1942) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германия армиясының генерал-фельдмаршалы. Оны "Бұлқа" деп атады. Рейхенау Бельгия мен Францияға жасалған шабуыл кезінде 6-армияға қолбасшылық етті. "Барбаросса" операциясы барысында, Кеңес Одағына шабуыл жасағанда, ол Украинаны басып алып, КСРО-ға терең енген Оңтүстік армия тобы құрамында 6-армияға басшылық етуді жалғастырды. 1941 жылы "Барбаросса" операциясы кезінде 6-армияның қолбасшысы болып тұрғанда, ол неміс әскерлерін Шығыс майданда еврей азаматтарын өлтіруге үндеген "Қатаңдық бұйрығын" шығарды. Рейхенау әскерлері СС "Айнзацгруппенің" Баби-Ярда 33 000-нан астам еврейді қырғынға ұшыруына көмектесті, сондай-ақ Холокост кезінде оның бағынындағы аумақтарда жасалған адамзатқа қарсы өзге де қылмыстарға қатысты.

Ерте өмір және қызмет

Пруссиялық генерал-лейтенант Эрнст Август фон Райхенаудың (1841–1919) ұлы Вальтер фон Райхенау 1884 жылы Карлсруэде дүниеге келді. Оның бауырларының бірі Эрнст фон Райхенау болды. Вальтер 1903 жылғы 14 наурызда пруссиялық армияға артиллерия офицерінің курсанты ретінде қабылданды. Одан кейін ол пруссиялық соғыс академиясына оқуға түсіп, Бірінші дүниежүзілік соғыста Макс Хоффманның штаб офицері болып қызмет етті. Соғыс басталғанда Райхенау 1-ші гвардиялық далалық артиллерия полкінің адъютанты болды және осы лауазымда 1914 жылғы 28 қарашада капитан шеніне көтеріліп, жыл ішінде 2-ші және 1-ші дәрежелі Темір крестпен марапатталды. Келесі жылы ол неміс бас штабына ауыстырылды және 1915 жылы 47-ші резервтік дивизияның екінші штаб офицері (Ib) қызметін, содан кейін 7-ші кавалерия дивизиясының бірінші штаб офицері (Ia) қызметін атқарды. Райхенаудың ерте жылдары қарама-қайшы пікірлермен сипатталады, оның прогрессивті көзқарастары болғанымен, қатыгездік танытып, тіпті бейбіт уақытта дезертирлік жасаған әскерлерді жазалаған. Өте ерекше болған ол, табиғатты жақсы көретін, үйде ағылшын тілінде сөйлейтін және Ресейдегі кейінгі қызметінен өзгеше, Гитлер билікке келгеннен кейін де Бірінші дүниежүзілік соғысының еврей ардагерлерінің шараларын толық әскери формамен қолдауға талап еткен. 1919 жылғы сәуірде ол Силезия аристократы Александрин Грэфин Малтзан Фрейин цу Вартенберг пен Пензлинге (1895–1984) үйленді, оның қарындасы Мария фон Малтзан неміс қарсыласының құрамында болды.

Соғыс аралық кезең

Соғыстан кейін ол Гренцшуц Ост Фрейкорпсына генерал-штаб офицері ретінде қосылды, Силезия мен Померанияда қызмет етті. 1919 жылы Райхенау Веймар Республикасының жаңа құрылған Рейхсверіне қосылды. Жаңа қарулы күштердің офицерлік корпусы 4000 адаммен шектелді және Бас штаб болмауға тиіс еді. Райхенау Ханс фон Зеект құрған Бас штабтың "жер асты" эквиваленті болған Truppenamt-те қызмет атқарды. 1924 жылы майор, 1929 жылы 1 сәуірде подполковник, 1932 жылы 1 ақпанда полковник болды. 1930 жылы Райхенау Рейхсвер министрлігінде Сигнал инспекторының штаб бастығы болып тағайындалды. 1932 жылы сәуірде Гитлер оны өзінің ағасы, дипломатпен таныстырды. Өте амбициялық, ол нацистік партияны өзінің мансабын алға жылжыта алатын революциялық құрал ретінде қарастырды, сондықтан Пруссия әскери кастасының монархияны қолдау саясатынан бас тартып, адал нацист болды. Гитлер мен нацистік партияның ашық одақтасы және жақтаушысы ретінде Райхенау көп ұзамай министрлік мүшесі және болашақ канцлер Курт фон Шлейхермен келіспей қалды, ол өз билігін пайдаланып, оны Берлиндегі беделді қызметінен шығыс Пруссияның әскери округінің бас штабына ауыстырды. Шығыс Пруссияда Райхенау Шлейхердің жер аударылудағы серігі генерал Вернер фон Бломбергтің қол астында қызмет етті. Райхенау мен Бломберг әскердегі саяси одақтастар болды және Бломбергті Гитлермен таныстырған Райхенау болды. Бломберг, Райхенаудың айлакері ретінде танымал болғандықтан, Гитлерге қызығушылық танытты және екеуі де нацистік партиямен байланыстарын пайдаланып, алға жылжуға ұмтылды. 1933 жылдың қаңтар айында Гитлер билікке келгеннен кейін Бломберг соғыс министрі болды. Оның алғашқы әрекеттерінің бірі Райхенауды күшті Министрлік кеңсесінің басшысы етіп тағайындау болды, ол армия мен нацистік партия арасындағы байланыс офицері ретінде қызмет етті. Ол Гёринг пен Гиммлер сияқты нацистік басшыларды армия нацистік үкіметті қолдау үшін Эрнст Рём мен SA-ның билігін жоюға көндіруде жетекші рөл атқарды. Бұл тікелей 1934 жылдың 30 маусымындағы "Ұзын пышақ түніне" әкелді. 1935 жылы Райхенау генерал-лейтенант (Generalleutnant) болып жоғарылатылды және Мюнхендегі 7-ші армия корпусының қолбасшысы болып тағайындалды. Райхенау Гитлердің сүйікті генералдарының бірі және 1934 жылы Гердің бас қолбасшысы ретінде оның алғашқы таңдауы болды, бірақ президент фон Гинденбург оны генерал Вернер фон Фричке ауыстырды. Райхенаудың саяси мәселелерге қатысты тапсырмаларды артық көретінін көрсете отырып, Бломберг 1934 жылы мамыр айында Райхенауды генерал Александр фон Фалькенхаузеннің әскери көмек миссиясын қолдау үшін Қытайға жіберді. Сыртқы істер министрі Константин фон Нейрат және Германияның Жапониядағы елшісі Герберт фон Дирксен Райхенаудың тағайындалуына қарсылық білдірді, өйткені оның дәрежесіндегі офицердің тағайындалуы Германияның Жапониямен қарым-қатынасына қауіп төндіреді деп қорқыды. 1938 жылы Бломберг-Фрич оқиғасынан кейін Фрич армия командалығынан шығарылды, Райхенау тағы да Гитлердің армия басшысы ретінде бірінші таңдауы болды, бірақ Герд фон Рундштедт және Людвиг Бек сияқты ескі басшылар Райхенаудың астында қызмет етуден бас тартты, ал Гитлер тағы да кері шегінді. Фон Райхенауға Лейпцигтегі топтық командалық берілді, бұл "армиядағы жоғары лауазымдарға көтерілуге мүмкіндік беретін" орын ретінде қарастырылды. Бірақ фон Райхенау 1938 жылдың наурыз айында Австрияны басып алуға қарсылық білдірді және Гитлермен қарым-қатынасына нұқсан келтірді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылдың қыркүйегінде Рейхнау Польшаға неміс шабуылы кезінде 10-армияға қолбасшылық етті және Висла өзенін жүзіп кесіп өткен алғашқы неміс болды, ол киімдерін алдын ала рафта итеріп жіберіп жүзген. Бұл жорықтан кейін 10-шы армияның қолбасшысы болғандығы үшін Темір кресттің рыцарьдық айқасымен марапатталды. 1940 жылы ол Бельгия мен Францияға шабуыл кезінде 6-шы армияға басшылық етті, ал сол жылы Гитлер оны 1940 жылғы фельдмаршал рәсімінде генерал-фельдмаршал (фельдмаршал) шеніне көтерді. Германияның Кеңес Одағына шабуылы кезінде ол 6-армияның қолбасшысы ретінде 1941 жылдың жазында әскерін Ресейдің түбіне бастап барды. 6-армия Оңтүстік армиялар тобының құрамына кірді және Киев, Белгород, Харьков және Курск қалаларын басып алды. Кеңес Одағына жасалған шабуыл кезінде неміс әскері бірнеше жоғары сапалы танк үлгілерімен кездесті. Рейхнау кездескен совет таңктерін тексеріп, әр танктың ішіне кіріп, оның бронялық плиталарын өлшеді. Бас штаб офицері Пол Джорданның сөзіне сүйенсек, Т-34 танкын қарап шыққаннан кейін Рейхнау өзінің офицерлеріне: «Егер ресейліктер оны конвейерде шығара бастаса, біз соғысты ұтырамыз» деді. 1941 жылдың қарашасында Гитлер фельдмаршал фон Рундштедтті Оңтүстік армиялар тобының басшылығынан босатып, оның орнына Рейхнауды тағайындады. Гитлердің жеке ұсынысы бойынша Рейхнаудың қолдауындағы және оның командалық штабының бұрынғы мүшесі Фридрих Паулюс 6-армияның басшылығына көтерілді.

Өлім

Рейхнау кәсіби жол жүгіруші еді және 1942 жылдың 14 қаңтарында суық ауа райындағы әдеттегі жаттығудан кейін инсульт алды. Содан кейін, оны емдеу үшін Лейпцигке қайтарып алып бара жатқан ұшақ Лембергке қонғанда апатқа ұшырап, ол бас жарақатын алды. Оның инсульттан ба, ұшақ апатынан ба қайтыс болғаны белгісіз. Оның Оңтүстік армия тобындағы орнын Федор фон Бок басты, және оған мемлекеттік салтанатты жерлеу рәсімі жасалды.

Нацистердің саяси қызметі және соғыс қылмыстары

Рейхенаудың ағасы жақтас нацист болды және 1932 жылғы сәуірде оны Адольф Гитлермен таныстырды. Рейхенау нацистік партияға қосылды, бірақ бұл Зеектің армияны ұлттық саясаттан оқшаулау үшін белгілеген әскерлік ережелерін бұзу болды. Рейхенау антисемит болды, еврейлерді большевизммен теңестірді және Еуропаға Азия тарапынан төндірілген қауіп деп санады. 1942 жылы қайтыс болған Рейхенау соғыс қылмыстары үшін ешқашан сотталған жоқ, бірақ ол Нюрнбергте жаппай айыптама алған Германияның Бас штабы мен Қарулы Күштердің Жоғарғы Басшылығының құрамында болды. Айыптамада оның 1941 жылғы қазан айындағы «Рейхенау бұйрығы», кеңінен «Қатаңдық бұйрығы» деп танылатын, нацистік геноцидтік саясатты қолдағандығы және еврейлердің «адам емес» саналып, жазалауға лайық екендігін, сондай-ақ Еуропадағы еврей большевизмін жоюды жақтағандығы айтылды. Рейхенау өз секторындағы Einsatzgruppen тобының іс-әрекетіне қарсылық білдірген жалғыз жағдай – олардың тым көп еврейді тым жылдам өлтіруі салдарынан оның операциялық аймағында оқ-дәрі тапшылығы туындады. Ол бұл мәселені шешу үшін СС және СД-ға әрбір еврейге екі оқтан аспауды ұсынды. Рейхенау СС, Einsatzgruppen және украиндық көмекші күштерінің Баби-Ярда 33 000-нан астам еврейді қырғынға ұшыратқан операциялар аймағына жауапты болды. Сол жылдың тамызында Рейхенау Бела Церквадағы қырғын кезінде 90 еврей баласының өлімін қамтамасыз ету үшін тікелей әрекет етті, Гельмут Гроскурт оны өлтіруді болдырмау үшін өтініш жасағаннан кейін.