Кіріспе

Әскери қызмет бағдарламасы, 2002–2018

Ұлттық қызмет оқыту бағдарламасы, немесе Бағдарлама Латихан Хидмат Негара (PLKN), жергілікті жерде Хидмат Негара ("Ұлттық қызмет") деп аталатын, Малайзияның Барисан Насионал (BN) үкіметі кезіндегі ұлттық қызмет бағдарламасы болды. Бағдарламаны Ұлттық қызмет оқыту департаменті, немесе Қорғаныс министрінің (MINDEF) басқаруындағы Джабатан Латихан Хидмат Негара (JLKN) жүзеге асырды. Әскерге шақырылғандар – 18 жастағы жастар, іріктеу арқылы шақырылады. 2003 жылдың желтоқсанында басталған үш айлық бағдарлама, түрлі нәсілдер мен этникалық топтардан белгілі бір жастағы жастар арасында достық қарым-қатынасты ынталандыру және елдің көпұлтты және көпмәдени топтарының "бір-бірінен оқшауланып бара жатқан" деген алаңдаушылықты шешу мақсатында құрылды. 2015 жылы федералды үкімет шығындарды қысқартуға тырысқандықтан бағдарлама бір жылға тоқтатылды. 2016 жылы бағдарлама PLKN 2.0 ретінде қайта жаңғыртылды, ал 2019 жылға дейін қатысу толық ерікті болып жоспарланған. 2018 жылдың 13 тамызында Жастар және спорт министрі Сайед Саддық Сайед Абдул Рахман, Пактан Харапан (PH) үкіметінің жаңа федералды үкіметі атынан PLKN және Ұлттық азаматтық бюро (BTN) бағдарламаларының жойылғанын мәлімдеді, себебі олар нәсілдік идеологияны сіңдіру үшін пайдаланылған деп саналды.

Тарих

Ұлттық қызмет бағдарламасы алғаш рет 2002 жылдың соңында ұсынылып, келесі жылы комитетке түсті және 2004 жылы іске асырылды. Бастапқы ұсыныстарда белгілі бір жастағы барлық жастарды әскери қызметке алу көзделген, бірақ кейіннен қаражаттың жетіспеуі қабылдау санын шектеуге алып келді. Екі жылдық бағдарлама ретінде жоспарланған бағдарлама кейін бір жылға, содан соң алты айға, ал одан кейін үш айға дейін қысқартылды. Малайзияда әскери шақыру елдегі этникалық жіктерге байланысты ұзақ жылдар бойы сезімтал саяси мәселе болып табылады. Ұлттық қызметті қолдаушылар Малайзия жастарын біріктіру және Малайзия ұлтын қалыптастыруды мақсат етті, себебі Малайзияның білім беру жүйесінде нәсілдік поляризацияның кең таралғаны анықталды.

Жеке тұлға

Бағдарламаның өзіне арналған әні мен логотипі бар. Мерзімді қызметке шақырылғандарға үш түрлі формадан екі жұптан беріледі: сабаққа арналған форма, спорттық форма және жауынгерлік форма. Жауынгерлік форманың дизайны ақшыл көк, қою көк, ақ және қара түстердегі көк камуфляж жолақтарынан тұрады. Сабаққа және спорттық формалардың жалпы түс схемасы көк және қара. Оқушылардың формасына қатысты сын-ескертулер бар, себебі көк киімдерді көк аспан мен судан басқа джунглилерде және жасыл өсімдіктер көп жерлерде оңай көруге болады.

Бюджет және шығыстар

Бастапқыда оқушыларға үкімет RM300 жәрдемақысын берді. 2008 жылдың қаңтар айынан бастап бұл сома RM150/айға немесе RM450-ге дейін көтерілді. Оқушыларға берілетін жәрдемақы Bank Simpanan Nasional-тен Sijil Simpanan Premium (Премиум жинақтау сертификаты) немесе Agro Bank Malaysia-дағы есептік шот түрінде беріледі. Agro Bank Malaysia-дағы шоттар әр шоттан RM20 алуы үшін сынға ұшырады, бұл өңдеу және банкомат картасы үшін алынатын ақы. Сол кездегі қорғаныс министрінің орынбасары Датук Вира Абу Семан Юсуптың айтуынша, 2004 жылы енгізілгеннен бері Ұлттық қызмет бағдарламасын қаржыландыру үшін RM2.37 миллиард жұмсалды. 2004 жылы RM608.6 млн, 2005 жылы RM604.8 млн, 2006 жылы RM588.2 млн, 2007 жылы RM565 млн жұмсалды. Бұрынғы қорғаныс министрі Датук Сери Нажиб Тун Разак бұл бағдарламаның құны жылына RM500 миллионнан аспайтынын бұрын хабарлаған болатын.

Жылдық бюджет (RM) Жалпы (2008 жылғы жағдай бойынша)
RM2.37 млрд
2008 ТБА
2007 565.0 млн
2006 588.2 млн
2005 604.8 млн
2004 608.6 млн

Қатысу

Бағдарлама жыл бойы бірнеше топқа (күштің) бөлінді. Бір жылдағы барлық топтар жиынтығы серия деп аталады. Топтар "X-ші топ, Y-ші серия" деп аталады. Мысалы, пилоттық сериядағы алғашқы топ 1-ші серия 1-ші топ деп, ал 2008 жылғы (бесінші жылғы) сериядағы екінші топ 2-ші серия 5-ші топ деп аталады. 2007 жылғы бағдарламаға 1989 жылы туған ел жастарының арасынан 100 мың адам іріктелді. Олар үш топқа бөлініп, 79 оқу лагеріне орналастырылды. Әр топ үш айлық оқудан өтті. Дегенмен, 2007 жылғы топтар өткен жылғыдай үстіне түспеді. Оның орнына үш топ барлығы тоғыз ай бойы оқытылды. Бірінші топтың оқуы 2007 жылдың 1 қаңтарында басталып, 2007 жылдың 11 наурызында аяқталды. Шығыс аймағынан келген оқушылар аймақтағы су тасқыны салдарынан кешікті. 2008 жылды қоса алғанда, 2004 жылдан бері барлығы 339 186 жас ұл-қыз ұлттық қызметке бағытталды. 16 адамның қаза болуына байланысты бағдарламаны тоқтату туралы талаптар күшейген кезде, Нажиб бағдарламаны тоқтату мүмкін емес екенін, себебі "көп тараптар мүдделі" екенін мәлімдеді.

2005 жыл

Тамақтан улану, PDS курорттық лагері, Порт Диксон, Негри Сембилан, 16 мамыр. 60 оқушы және инструктор Pusat Latihan Khidmat Negara, Порт Диксон лагерінде, Негри Сембилан штатында.

2007 жыл

30 сәуірде, Джунглиде жоғалған, Кем Лагенда Гунунг Леданг, Ясин, Малакка. Асахан орман қорығындағы жаяу серуен кезінде 23 адам жолдан адасып қалды. Топ жетекшісінің немқұрайлылығы үшін дереу қызметтен босатылды.

2008 жыл

31 мамыр күні Жохор штатының Кота Тенги қаласындағы Кем Десару Герак Хас лагерінде жоғары температура. 31 мамырда 58 оқушы құсу мен жоғары температураға шалдығып, Кота Тенги ауруханасына жатқызылды. Оқиға 28 мамырда "Вираджая" модулінен (екі күндік жаңғыл саяхаты) оралғаннан кейін оқушылардың ауыруынан басталды. Тамақтан улану, Кем Баракуда, Сетью Агро, Тереңгану, 23 мамыр. Тоғыз оқушы тамақтан уланудан ауырып, төртеуі Сеть ауруханасына жатқызылды. Лагерьдегі асхана жабылды. Тамақтан улану, Кем Баракуда, Сетью Агро, Тереңгану, 29 мамыр. 28 мамырда 67 оқушыда тамақтан улану салдарынан болған құрсақ ауруы пайда болды, бұл осы лагерьдегі тоғыз оқушыдан бір апта бұрын болған оқиға. Он төрт оқушы Сеть ауруханасына жатқызылды, ал 53-і амбулаториялық ем алды. Лагерьдегі азық-түлікпен айналысатын төрт адам да сол ауруханада емделді. Тамақ сырттан тасымалданды, себебі лагерьдің асханасы 23 мамырдағы төрт оқушының тамақтан улануынан кейін жабылды.

2009 жыл

18 жасар этникалық қытай оқушысы 23 маусымда Паханг штатындағы Чини көліндегі Чини курорттық лагерінде түнде лагерь аумағындағы телефон кабинасынан қоңырау шалып тұрғанда 20-дан астам белгісіз ер адамдар тарапынан зорталған деген күдік туды. Оқушы әкесімен бірге полицияға шағымданып, келесі күні медициналық тексеруден өтті және лагерге оралмады. Бір апта өткен соң лагерь әкімшілігі оқушыны жаттығуға қайтаруға басымдық жасап жатыр деген ақпарат тарады. 27 маусымда Паханг штатындағы Чини көлінің курорттық лагерінің асханасында оқушылардың арасында 100-ге жуық адам қатысқан нәсілдік төңкеріс болды. Бұл оқиға оқушылардың орындықтарды жылжыту кезінде "мүшелерді қасақана итеруінен" туындаған ұғысыздан болды. Осы оқиғадан кейін 17 оқушы полицияға ұсталып, екі күн бойы Пекан аудандық полиция бөлімінің уақытша ұстау изоляторында қамауда болды, содан кейін ата-аналарымен кездескеннен кейін босатылды.

2013 жыл

Нашар тамақ пен бұзылған жабдықтарға байланысты, Пэнанг штатының Балик-Плаудағы White Resort лагерінен келген NS оқушыларының бір тобы, төзбес жағдайларға – жеткіліксіз тамаққа, кір жастықтарға, бітелген раковиналар мен унитаздарға, сынған төсек жақтаулары мен унитаз есіктеріне наразылық білдіріп, лагерьден кетуге шамаланып, уәде берді. Лагерьде берілген тамақтан бір NS оқушысы құрттар тапты.

2005 жыл

С. Тереза Паулин, 17 жас, Кеме Каризма, Куала-Пила, Негери Сембилан штатында тұрды. 23 мамырда ауруханаға түскеннен кейін 11 маусымда қайтыс болды, себебі ұстамалар болған. Оның өлімі вирустық менингоэнцефалитке байланысты деп саналады. Оның әкесі С. Саримутхуға 32 000 теңге төленді.

2007 жыл

Іли Амера Азлан, 17 жас, Кеме Айер Керохқа бекітілген, Айер Керох, Мелака. 18 қаңтарда Малака ауруханасында тыныс алу қиындықтарынан қайтыс болды. Әке-шешесіне 35 000 ринггит төленді. Према Эленчелиан, 18 жаста, Келантан штатындағы Пасир Путехтың Кем Кисана Бич курортында тағылымдамадан өтті. Селангор штатының Кажанг қаласынан келген оқушы 1 наурызда сағат 02:30-да Джерам Линангтағы дәретханада есінен танып қалған күйінде табылды. Ол Тенгку Анис ауруханасына жеткізілді, онда қайтыс болды деп жарияланды. Преманың өлімімен 2004 жылдан бері бағдарлама басталғаннан бері қайтыс болған тағылымдамадан өткендердің саны 12-ге жетті. Мохд Рафи Амир, 18 жас, Паханг штатындағы Кемаман қаласында орналасқан Ченех Цемерланг лагерінде тағылымдамадан өтті. 3 қыркүйек күні сағат 22:30-да бір апта бойы қызуы болғаннан кейін қайтыс болды. Рафи бұрын әпкесіне телефон соғып, қызуы көтерілгенін және жаттығу кезінде құлағаннан кейін аяғы шамамен бір апта бойы ісіп кеткенін айтқан.

2008 жыл

То Хуй Мин, 18 жас, Кемегео Космоға тіркелген, Бехранг, Селангор. 7 мамырда Перак штатындағы Слим Ривер ауруханасында қайтыс болды, ішек қозғалысының қиындығына шағымданғаннан үш күн өткен соң. Кейіннен өлімнің себебі токсикалық мегаколон екені анықталды – оның ішегі қабынып, септицемия салдарынан қабырғасы жұқарып кеткен. Оның өлімі Ұлттық қызметтегі 16-шы өлім жағдайы болды, одан кейін бірнеше DAP жетекшілері Ұлттық қызмет бағдарламасын тоқтатуға немесе тіпті жоюға шақырды. Афик Зухари Ахмат Розали, 18 жас, Кеме Сентосаға тіркелген, Чендерианг, Перак. 16 сәуірде Телук Интан ауруханасында қысқа мерзімдік қызбадан қайтыс болды. Ол ауруханаға жеткізілгенге дейін лагерьдегі медициналық қызметкерлермен бірнеше рет емделді, бірақ 24 сағаттан кейін қайтыс болды.

2009 жыл

Абдул Малик Исхақ, 18 жас, Кем Гуар Чендераи, Паданг Бесар, Перлисқа қатысты. 29 маусымда Кем Гуар Чендерайда өз төсегінде қайтыс болған күйде табылды. Өзі толтырған денсаулық декларациясында ешқандай мәселе туралы хабарламаған.

2013 жыл

18 жасар Мұхаммед Сухаими Норхамиди 2013 жылдың 22 қыркүйегінде Паханг штатының Муадзам Шах қаласындағы Ұлттық қызмет лагерінде таңғы ас кезінде кезекке тізілуде кезекті бұзды деген айыппен бірге оқығандардың бірінен күш қолданып, қаза тапты. Полиция 17-ден 21 жасқа дейінгі үш оқушыны ұстады.

Қорытынды

2004 жылы бағдарлама басталғалы бері 22 адам қаза болды. PLKN және BTN кейбір тараптар тарапынан бұрыс идеологиялық бағыт беру үшін пайдаланылғандығына байланысты бұл шешім қабылданды. Ол сонымен қатар, болашақты көре білетін жастарды тәрбиелеуге бағытталған, Федералды Конституция мен Рұқын Негараға сәйкес келетін жаңа бағдарлама әзірлеу жоспарларын жариялады.