Париж клубы: Қарыз проблемаларын шешудегі халықаралық ұйым

Кіріспе

Халықаралық ұйым

Париж клубы – қарызкер елдердің қарыздық мәселелерін тұрақты түрде шешуге бағытталған ірі кредитор елдердің тобы. Париж клубы қарызкер елдердің үкіметтері мен жеке секторға тиесілі, сондай-ақ Париж клубының мүшелеріне мемлекеттік сектор кепілдік берген мемлекеттік талаптарды қарастырады. 1970 жылы Париж клубының үлгісі бойынша коммерциялық банктердің бейресми тобы ретінде құрылған Лондон клубында да осыған ұқсас процесс жүзеге асырылады, онда жеке кредиторлардың иелігіндегі мемлекеттік борыштарды қайта келісу өткізіледі. Кредитор елдер жылына он рет Парижде «Тур д’Оризон» және келіссөздер сессиялары үшін жиналады. Париж клубының жұмысын жеңілдету үшін Франция қазынасы шағын хатшылық қызметін ұсынады, ал Франция қазынасының жоғары лауазымды өкілі төраға болып тағайындалады. Австралия, Австрия, Бельгия, Бразилия, Канада, Дания, Финляндия, Франция, Германия, Ирландия, Израиль, Италия, Жапония, Нидерланды, Норвегия, Ресей Федерациясы, Оңтүстік Африка 2022 жылдан бері болашақ мүше болып табылады. Оңтүстік Корея, Испания, Швеция, Швейцария, Ұлыбритания, Америка Құрама Штаттары. Кредиторлық делегацияларды әдетте Қаржы министрлігінің жоғары лауазымды өкілі басқарады.

Хатшылық

Хатшылық тиімді келіссөздерді дайындау үшін құрылды. Хатшылық Францияның Қаржы министрлігінің Қаржы бас басқармасынан онға жуық адамнан тұрады. Хатшылықтың басты міндеті – Клубқа қатысушы кредитор елдердің ортақ мүдделерін қорғау және келіссөздердің барлық деңгейінде консенсусқа жетуді жеңілдету болып табылады. Осы мақсатқа жету үшін Хатшылық келіссөздерді белгілі бір әдіс бойынша дайындайды. Талқылаудың бастапқы кезеңдерінде Хатшылық борышкер елдің төлем қабілетін талдайды және кредиторларға алғашқы ұсыныс дайындайды. Бұл ұсынысты кредиторлар талқылайды (келіссөздер кезінде олардың ұстанымдары «сиқырлы кесте» деп аталатын кестеге түсіріледі). Хатшылық келіссөздердің хаттамасын жасауға да жауапты. Сондай-ақ, Хатшылық хаттамадағы түрлі шарттардың орындалуын қадағалауға көмектеседі және үшінші мемлекеттердің кредиторларымен және коммерциялық банктермен сыртқы қарым-қатынастарды қолдайды, әсіресе салыстыру принципінің максималды түрде сақталуын қамтамасыз ету үшін.

Париж клубының қағидалары

• Бірлік: Париж клубының барлық мүшелері белгілі бір борышкер елмен өрескелдерді талқылау кезінде біртұтас топ ретінде әрекет етуге және өздерінің жеке талаптарының басқа мүшелердің талаптарына тигізетін әсерін ескеруге келіседі. • Консенсус: Париж клубының шешімдері қатысушы кредитор елдер арасында консенсусқа қол жеткізбей қабылдана алмайды. • Ақпарат алмасу: Париж клубы – бірегей ақпарат алмасу аламы. Париж клубының мүшелері борышкер елдердің жағдайы туралы пікірлер мен ақпаратты үнемі бөліседі, Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) мен Әлемдік банктың қатысуынан пайда көреді және өзара негізде өздерінің талаптары туралы деректермен алмасады. Талқылаулардың өнімді болуы үшін олар құпия сақталады. • Әрбір жағдай бойынша: Париж клубы әрбір борышкер елдің ерекше жағдайына бейімделу үшін әрбір жағдай бойынша шешім қабылдайды. Бұл принцип Эвиан тәсілімен бекітілді. • Шарттылық: Париж клубы тек қана қарызды қайта құру туралы келіссөздерді мынадай қарызкер елдермен жүргізеді: 1) қарызды жеңілдетуге мұқтаж. Қарызкер елдер өздерінің экономикалық және қаржылық жағдайын толық сипаттауға міндетті, 2) экономикалық және қаржылық жағдайын жақсарту үшін реформаларды іске асырған және оларды іске асыруға ұмтылып жатыр, және 3) ХВҚ бағдарламасы аясында реформаларды іске асыруда тәжірибесі бар. Бұл, іс жүзінде, елде ХВҚ-мен тиісті келісім арқылы қолдау көрсетілетін қолданыстағы бағдарлама болуы керек дегенді білдіреді (Stand-By, Extended Fund Facility, Poverty Reduction and Growth Facility, Policy Support Instrument). Қарызды қайта құрудың көлемі ХВҚ бағдарламасында анықталған қаржыландыру тапшылығына байланысты болады. Ағымдағы кезеңде консолидациялау кезеңі ХВҚ келісімінде қарызды жеңілдету қажеттігі көрсетілген кезеңмен сәйкес келеді. Егер ағымдағы кезең ұзаққа созылса (әдетте бір жылдан астам), Париж клубы келісімін кезеңдерге бөледі. Бірінші кезеңдегі төлемдер келісім күшіне енгеннен кейін қарастырылады. Келесі кезеңдер Келісімге қол қойылған хаттамада көрсетілген шарттар орындалғаннан кейін іске асырылады, оның ішінде берешектің қарызын жинақтамау және ХВҚ бағдарламасының шолуларын бекіту. • Теңдестірілген қарастыру: Париж клубының кредиторларымен келісімге қол қойған қарызкер ел, Париж клубымен келісілгеннен нашар шарттармен қарызды қарауды Париж клубына мүше емес коммерциялық және екіжақты кредиторлардан қабылдамауы керек.

• Solidarity: All members of the Paris Club agree to act as a group in their dealings with a given debtor country and be sensitive to the effect that the management of their particular claims may have on the claims of other members. • Consensus: Paris Club decisions cannot be taken without a consensus among the participating creditor countries. • Information sharing: The Paris Club is a unique information sharing forum. Paris Club members regularly share views and information with each other on the situation of debtor countries, benefit from participation by the IMF and World Bank, and share data on their claims on a reciprocal basis. In order for discussions to remain productive, deliberations are kept confidential. • Case by case: The Paris Club makes decisions on a case by case basis in order to tailor its action to each debtor country's individual situation. This principle was consolidated by the Evian Approach. • Conditionality: The Paris Club only negotiates debt restructurings with debtor countries that: 1) need debt relief. Debtor countries are expected to provide a precise description of their economic and financial situation, 2) have implemented and are committed to implementing reforms to restore their economic and financial situation, and 3) have a demonstrated track record of implementing reforms under an IMF program. This means in practice that the country must have a current program supported by an appropriate arrangement with the IMF (Stand By, Extended Fund Facility, Poverty Reduction and Growth Facility, Policy Support Instrument). The level of the debt treatment is based on the financing gap identified in the IMF program. In the case of a flow treatment, the consolidation period coincides with the period when the IMF arrangement shows a need for debt relief. When the flow treatment extends over a long period of time (generally more than one year), the Paris Club agreement is divided into phases. The amounts falling due during the first phase are treated as soon as the agreement enters into force. Subsequent phases are implemented following completion of conditions mentioned in the Agreed Minutes, including non accumulation of arrears and approval of the reviews of the IMF program. • Comparability of treatment: A debtor country that signs an agreement with its Paris Club creditors should not accept from its non Paris Club commercial and bilateral creditors terms of treatment of its debt less favorable to the debtor than those agreed with the Paris Club.

Жиналыстар

Париж клубының кредитор елдері әдетте жылына 10 рет жиналады. Әрбір сессияда "Горизонт айналымы" деп аталатын бір күндік отырыс өтеді, оның барысында Париж клубының кредиторлары борышкер елдердің қарыз жағдайларын немесе қарыз мәселелеріне қатысты әдістемелік мәселелерді кеңінен талқылайды. Париж клубының жиырма екі тұрақты мүшесі шақырылған борышкер елге талаптары болған жағдайда, қатысушы кредиторлар ретінде, болмаған жағдайда бақылаушы ретінде келіссөздерге қатыса алады. Кредитор елдердің өкілдері министрден борышкер елдегі жағдай туралы қосымша ақпарат немесе түсіндіру сұрауы мүмкін.

Париж клубының шарттары

2003 жылдың 8 қазанында Париж клубының мүшелері жаңа тәсіл туралы хабарлады, ол Париж клубына кең ауқымдағы елдерге қарызды жоюға мүмкіндік береді. «Евиан тәсілі» деп аталатын жаңа тәсіл, Париж клубының қарызды жеңілдету деңгейін анықтау үшін жаңа стратегияны енгізеді, бұл бұрынғы Париж клубының ережелерімен салыстырғанда, көбірек елдерге қарызды жою мүмкіндігін ұсынады. Ауыр қарыздық жағдайдағы кедей елдердің қарыз алуға әлеуеттілігі анықталды. HIPC бастамасы басталғаннан бері, 2011 жылдың соңына дейін 36 елге берілген қарызды жеңілдету осы елдердің 2010 жылғы ЖІӨ-сінің шамамен 35 пайызына тең, номиналдық шарттар бойынша шамамен 128 миллиард АҚШ доллары. HIPC бастамасы аясындағы қарызды жеңілдету жөніндегі жалпы күш-жігерді көпжақты кредиторлар (44,5%), Париж клубы (36,3%), Париж клубына кірмейтін екіжақты кредиторлар (13,1%) және жеке кредиторлар (6,1%) бөліседі. Осылайша, HIPC бастамасы Париж клубының мүше елдерінен шынайы және маңызды қаржылық күш-жігерді білдіреді, әсіресе олар көпжақты кредиторлар берген қарызды жеңілдетуге тікелей емес, бірақ үлес қосады, себебі олар осы халықаралық қаржы институттарының ірі акционерлері болып табылады. Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) мен Дүниежүзілік банк мәліметтері бойынша, HIPC бастамасы басталғаннан бері берілген қарызды жеңілдету қарыз алған елдердің қарыздық жүктемесін шешім қабылдауға дейінгі деңгейге қарағанда шамамен 90 пайызға төмендетті. Қарызды жеңілдету сонымен қатар қарыз алған елдерге қарыздық қызмет көрсетуді азайтуға және әлеуметтік шығыстарды арттыруға мүмкіндік берді. ХВҚ мен Дүниежүзілік банк мәліметтері бойынша, 36 елде кедейлікті азайтуға бағытталған шығыстар 2001 мен 2010 жылдар арасында ЖІӨ-нің орташа есебімен 3 проценттік тармаққа асты, ал қарыздық қызмет көрсету төлемдері осыған ұқсас мөлшерде төмендеді. Мұндай прогресс HIPC бастамасының мақсатына сәйкес келеді, атап айтқанда, кедейлікке қарсы күреске жұмсалатын шығыстарды қайта бағыттау және Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) Мыңжылдық даму мақсаттарына жетудегі прогресті үдету. HIPC бастамасынан басқа, Париж клубы 2003 жылы қарызды қайта құрудың жаңа аясын қабылдады, ол – Евиан тәсілі. Евиан аясы арқылы Париж клубының мақсаты қарыздың тұрақтылығын ескере отырып, қарызкор елдердің қаржылық жағдайына бейімделу және экономикалық және қаржылық дағдарыстарды реттелген, уақтылы және болжамды түрде шешуге қатысты ағымдағы күш-жігерге үлес қосу болып табылады. Бұл тәсіл қарызкор елдердің төлем қиындықтарына қатысты жекеленген жауап беруге бағытталған. Тұрақты емес қарызы бар елдерге, егер олар Париж клубы процесінен шығуды қамтамасыз ететін саясатты ұстанса, олардың ХВҚ аясындағы келісімдері шеңберінде жан-жақты қарызтық емдеу шаралары қолданылуы мүмкін.

On 8 October 2003, Paris Club members announced a new approach that would allow the Paris Club to provide debt cancellation to a broader group of countries. The new approach, named the “Evian Approach” introduces a new strategy for determining Paris Club debt relief levels that is more flexible and can provide debt cancellation to a greater number of countries than was available under prior Paris Club rules. were identified as being potentially eligible for the Heavily Indebted Poor Countries HIPCs. Since the start of the HIPC initiative, debt relief granted to the 36 post decision point countries at end 2011 amounts to almost 35 percent of these countries’ 2010 GDP, around US$128 Bn in nominal terms. The total debt relief effort provided under the HIPC initiative is shared by multilateral creditors (44.5%), the Paris Club (36.3%), non Paris Club bilateral creditors (13.1%) and private creditors (6.1%). Hence, the HIPC initiative represents a genuine and significant financial effort from Paris Club member countries, especially considering that they indirectly contribute to debt relief granted by multilateral creditors, as they are major shareholders of these international financial institutions. According to the IMF and the World Bank, debt relief granted since the beginning of the HIPC Initiative reduced beneficiary countries’ debt burden by about 90 percent relative to pre decision point levels. Debt relief has also allowed beneficiary countries to reduce their debt service and to increase social spending. According to the IMF and the World Bank, for the 36 post decision point countries, poverty reducing spending increased by more than 3 percentage points of GDP, on average, between 2001 and 2010, while debt service payments declined by a similar amount. Such progress is consistent with the HIPC initiative’ objective, namely, to reallocate the increased spending capacity towards the fight against poverty and to accelerate progress toward the United Nations Millennium Development Goals. Apart from the HIPC initiative, the Paris Club adopted a new framework for debt restructuring in 2003, the Evian approach. Through the Evian framework, the Paris Club's goal is to take into account debt sustainability considerations, to adapt its response to the financial situation of debtor countries, and to contribute to current efforts to ensure an orderly, timely and predictable resolution of economic and financial crises. The approach aims at providing a tailored response to debtor countries’ payment difficulties. Countries with unsustainable debt may be granted a comprehensive debt treatment, provided that they are committed to policies that will secure an exit from the Paris Club process, in the framework of their IMF arrangements.

Париж клубының сын-пікірлері

Сыншылар Париж клубының ашық еместігін айтады. 2006 жылы көптеген үкіметтік емес ұйымдар Париж клубының ережелерін, әсіресе ашықтық тұрғысынан өзгертуді сұрады. Париж клубы 2009 жылы 90 қарызкор елге көрсетілген барлық жеңілдік шарттарын қайта баяндайтын жаңа веб-сайт құрды. 2008 жылдан бері Париж клубы жылдық есеп жариялап келеді. Есепте оның мүшелерінің шетел мемлекеттеріне қатысты талаптары туралы толық деректер қамтылған. 2013 жылдың соңында Париж клубына жасалған жалпы қарыз, мерзімі өткен сыйлықақыларды есептемегенде, 373,1 миллиард долларды құрады. Бұл соманың ішінде 165,8 миллиард доллар ресми даму көмегі (ОDA) және 207,3 миллиард доллар ОDA емес қарыздар бар. 2022 жылы Париж клубы қарызды қайта құру шарттарын көпшілікке жариялады.