Кіріспе

ХХ ғасырдың басындағы партия. Канаданың Еңбек партиясы (КЕП) – Канадада ұлттық еңбек партиясын құруға жасалған алғашқы, сәтсіз тытыс болды. Ол 1917, 1921, 1925 және 1926 жылдарғы федералды сайлауларға кандидаттарды тікелей ұсынғанымен, Канада еңбек қозғалысы үшін ұлттық платформа құру мақсатына ешқашан жете алмады. Көптеген провинцияларда КЕП 1928–1929 жылдардан кейін таратылды.

Тарих

КПК 1917 жылы Канаданың сауда және еңбек конгресінің (ТКК) бастамасымен құрылды. Ол британдық Лейбористік партиясының канадалық нұсқасы болуы тиіс еді және түрлі реформалық еңбек бастамаларын қолдады. Осы тұрғыдан алғанда, ол идеологиялық жағынан Канаданың революциялық Социалистік партиясына қарағанда А. В. Путтидің алғашқы Виннипег Еңбек партиясына жақын болды. КПК 1917 жылғы сайлауда бірнеше үміткерді қолдады, бірақ ешқайсысы сайланбады. 1918 жылы канадалық ТКК басшылары Америка Еңбек Федерациясы қолдаған «бейтарап» саясатты қабылдады және КПК көбінесе естен шығарылды. Оның жұмысын 1918 жылы құрылған Доминиондық Еңбек партиясы (ДЛП) жалғастырды. ДЛП Манитобада, сондай-ақ Альбертада (әсіресе Калгарида) белсенді болды. Партия 1921 жылы Джеймс Симпсон тарапынан қайта жаңартылды. Ол қайтадан реформалық бағдарламаны жақтады, оның ішінде банктер мен коммуналдық кәсіпорындарды мемлекеттендіру, әлеуметтік және еңбек заңнамасын кеңейту, жұмысшы табына салығын төмендету кірді. КПК Канададағы түрлі аймақтық еңбек партиялары үшін «шатыр» ұйым болуы тиіс еді. Осы бағыттағы ең ірі сәтсіздік – Манитобаның Тәуелсіз Еңбек партиясының басшыларын қосылуға көндіре алмауы болды. Бұл бастапқыда Виннипег еңбек қозғалысындағы жергілікті дауға байланысты болды – аймақтық ДЛП оңшыл элементтердің бақылауына өтті, ал парламенттік еңбек фракциясы жеке ILP ұйымын құру арқылы жауап берді. ДЛП КПК-ға қосылғанда, ILP де солай істеуден бас тартты. Дж. С. Вудсворт және А. А. Хипс сияқты ILP басшылары 1920 жылдар бойына КПК желісінен тыс қалды. Басқа аймақтарда КПК сәттірек болды. Альбертаның ДЛП оңшыл еңбекшілердің қолына түспеді, және бұл партия КПК құрамына кіргенде ешқандай дау болған жоқ, бірақ ДЛП Оңтүстік Альбертада бөлек қалды және кейіннен өздігінен CCF-пен бірікті. Уильям Ирвин және Лайонел Гиббс сияқты Альбертаның еңбекші депутаттары мен парламент мүшелері 1921, 1925, 1926 және 1930 жылдары сайланды және қайта сайланды. Британдық Колумбияның Біріккен Еңбек партиясы да КПК-ға қосылды, ал елдің басқа да аймақтарындағы көптеген реформалық еңбек ұйымдары үлкен ұйыммен байланыстарға ие болды. Осыған қарамастан, КПК ешқашан біртұтас ұлттық партияға айналмады. Көптеген провинциялық еңбек партиялары өздерінің жергілікті мәселелеріне баса назар аударды, ал ұлттық партия ұйымы салыстырмалы түрде әлсіз болды (бірақ ол әдетте өзінің мүшелері арасында дауыс бөлінуін болдырмауда сәтті болды). Ұлттық КПК партия ішіндегі коммунистердің рөліне байланысты туған даулардың салдарынан да әлсіреген еді.

Коммунистермен қарым-қатынас

Канада Коммунистік партиясы алғашқы жылдары капиталистік классқа қарсы біріккен фронтты қолдады. Оның провинциялық ұйымдары 1922-1924 жылдар аралығында әртүрлі кезеңдерде ЕЖП-ға (Еңбекшілердің Біріккен Партиясы) қосылды, ал Коммунистік партия басшылары өздерінің саясатын көрсету үшін ЕЖП саясатын өзгерте алады деп сенді. 1920 жылдардың соңында коммунистік топтар елдің кейбір аймақтарында ЕЖП-ға басымдық танытты. (Коммунистік партия ЕЖП-ның біріккен топтар арасындағы сайлау бәсекесіне тыйым салғандығын қабылдады, тіпті оларға сенімсіздікпен қараған оңшыл еңбекші кандидаттарды қолдады.) Коммунистердің қатысуы әрдайым ішкі дау-жанжалдарға себеп болған жоқ (ЕЖП құрылтайларында бірнеше коммунистік делегаттар ыстық қарсылықпен күшті қабылдаумен қарсы алынды), бірақ бұл кейбір орташа социал-демократтардың партияға қосылуына кедергі келтірді. 1927 жылы Онтарио ЕЖП-дағы социал-демократтар өздерінің Тәуелсіз Еңбек партиясын құру үшін ұйымнан шықты. Сол жылы Дж. С. Вудсворт ЕЖП-ны коммунистік мүдделер бақылап отыр деп айыптап, оның орнын басу үшін Тәуелсіз Еңбек партияларының жаңа ұлттық одағын құруға шақырды. ЕЖП-ның Коммунистік партиямен одағы 1928-1929 жылдары Коминтерн саясатының «біріккен фронт» стратегиясынан алыстауынан кейін аяқталды. Облыстық коммунистік партиялар осы кезеңде ЕЖП-дан шығып кетті немесе қуылды. Елдің көп бөлігінде мүшелік санының азаюы ЕЖП-ның тиімді тарауына жеткізді. Бұл ережеге бір ғана ерекшелік Альберта болды.