Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мунд – Швейцариядағы Вале кантонының Бриг ауданындағы бұрынғы муниципалитет. 2013 жылдың 1 қаңтарында Мунд және Биргиш муниципалитеттері Натерс муниципалитетімен біріктірілді.
Mund is a former municipality in the district of Brig in the canton of Valais in Switzerland. On 1 January 2013 the former municipalities of Mund and Birgisch merged into the municipality of Naters.
Тарих
Мунд алғаш рет 1259 жылы Мунт деп аталады. 1800 жылға дейін ол көбінесе Уайлер деп белгілі болған, ал осы аттың соңғы тізілімі 1850 жылы жазылған.
Mund is first mentioned in 1259 as Munt. Until about 1800 it was normally known as Wyler and the last mention of that name was in 1850.
Демография
Мундтың халқы (2010 жылы) 528 адамды құрады. 2008 жылы халықтың 2,0%-ы шетелдік азаматтар еді. Соңғы 10 жылда (1999–2009 жылдары) халық саны 12,8%-ға өзгерді. Көші-қонның нәтижесінде 13%, ал туыс-өлімнің нәтижесінде 1,3% өзгеріс болды. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) неміс тілінде (571 адам немесе 99,5%) сөйлейді, ал бір адам итальян тілінде және бір адам ағылшын тілінде ана тілі ретінде сөйлейді. Муниципалитеттегі тұрғындардың 447-сі немесе шамамен 77,9%-ы Мундта туып, 2000 жылы сол жерде тұрды. Олардың 98-і немесе 17,1%-ы сол кантонда, 16-сы немесе 2,8%-ы Швейцарияның басқа аймақтарында, ал 6-сы немесе 1,0%-ы Швейцариядан тыс жерде дүниеге келген. 2000 жылы 183 тұрғын ғимараттың ішінде 124-і жеке үй (немесе барлығының 67,8%-ы) болды. 49 көппәтерлі үй (26,8%), 3 көп мақсатты ғимарат негізінен тұрғын үй ретінде пайдаланылды (1,6%), ал 7 басқа мақсаттағы ғимарат (сауда немесе өнеркәсіп) бірқатар тұрғын үйлерді де қамтыды (3,8%). 2000 жылы барлығы 186 пәтер (77,2%) тұрақты түрде, 42 пәтер (17,4%) маусымдық түрде, ал 13 пәтер (5,4%) бос болды.
Mund had a population (as of 2010) of 528. as of 2008, 2.0% of the population are resident foreign nationals. Over the last 10 years (1999–2009 ) the population has changed at a rate of 12.8%. It has changed at a rate of 13% due to migration and at a rate of 1.3% due to births and deaths. Most of the population (as of 2000) speaks German (571 or 99.5%) as their first language, while one person speaks Italian and one speaks English as their first languages. Of the population in the municipality 447 or about 77.9% were born in Mund and lived there in 2000. There were 98 or 17.1% who were born in the same canton, while 16 or 2.8% were born somewhere else in Switzerland, and 6 or 1.0% were born outside of Switzerland. In 2000 there were 124 single family homes (or 67.8% of the total) out of a total of 183 inhabited buildings. There were 49 multi family buildings (26.8%), along with 3 multi purpose buildings that were mostly used for housing (1.6%) and 7 other use buildings (commercial or industrial) that also had some housing (3.8%). In 2000, a total of 186 apartments (77.2% of the total) were permanently occupied, while 42 apartments (17.4%) were seasonally occupied and 13 apartments (5.4%) were empty.
Көрікті жерлер
Бодмен ауылының барлық бөлігі Швейцарияның ұлттық мұралар тізіміне енгізілген.
The entire hamlet of Bodmen is designated as part of the Inventory of Swiss Heritage Sites.
Саясат
2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия CVP болды, ол дауыстардың 76,82% алып, жеңіске жетті. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: SVP (16,8%), SP (3,92%) және FDP (1,18%). Федералды сайлауда барлығы 280 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 61,4% құрады. 2009 жылғы Conseil d'État/Staatsrat сайлауында барлығы 284 дауыс берілді, оның 8-і немесе шамамен 2,8% жарамсыз деп танылды. Сайлауға қатысу 67,8% болды, бұл кантонның 54,67% орташа көрсеткішінен әлдеқайда жоғары. 2007 жылғы Швейцария Мемлекеттік кеңесі сайлауында барлығы 275 дауыс берілді, оның 5-і немесе шамамен 1,8% жарамсыз болды. Сайлауға қатысу көрсеткіші 60,3% құрады, бұл кантондық орташа көрсеткіш 59,88% -ға ұқсас.
In the 2007 federal election the most popular party was the CVP which received 76.82% of the vote. The next three most popular parties were the SVP (16.8%), the SP (3.92%) and the FDP (1.18%). In the federal election, a total of 280 votes were cast, and the voter turnout was 61.4%. In the 2009 Conseil d'État/Staatsrat election a total of 284 votes were cast, of which 8 or about 2.8% were invalid. The voter participation was 67.8%, which is much more than the cantonal average of 54.67%. In the 2007 Swiss Council of States election a total of 275 votes were cast, of which 5 or about 1.8% were invalid. The voter participation was 60.3%, which is similar to the cantonal average of 59.88%.
Экономика
2010 жылы Мундтың жұмыссыздық деңгейі 0,5% құрады. 2008 жылы негізгі экономикалық секторда 60 адам жұмыс істеді және осы секторда 41 кәсіпорын жұмыс істеді. Екінші секторда 4 адам жұмыс істеді және осы секторда 3 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 34 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 11 кәсіпорын жұмыс істеді. 2000 жылы муниципалитетке 11 жұмысшы келді, ал 221 жұмысшы кетті. Муниципалитет жұмыс күшінің таза экспорттаушысы болып табылады, әрбір келген жұмысшыға 20,1 кеткен жұмысшы шалысады. Жұмыс істейтін халықтың 34,7%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 53,9%-ы жеке көлікпен барады. Сол оқу жылында бір балабақша класы (KG1 немесе KG2) және 7 балабақша оқушысы болды. Кантонның мектеп жүйесі студенттерден алты жылдық бастауыш білім алуды талап етеді. Мундта бастауыш мектепте барлығы 3 сынып және 40 оқушы оқыды. Орта мектеп бағдарламасы үш жылдық міндетті төменгі сыныптардан (бағдарлау сыныптарынан) және содан кейін үштен бес жылға дейінгі ерікті, жоғары деңгейлі білім беруден тұрады. Мундтың барлық төменгі орта мектеп оқушылары көрші муниципалитеттегі мектепке барады. Жоғары сынып оқушыларының барлығы басқа муниципалитеттегі мектепке барады. 2000 жылы Мундқа басқа муниципалитеттен 4 оқушы келді, ал 49 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерге барды.
as of 2010, Mund had an unemployment rate of 0.5%. as of 2008, there were 60 people employed in the primary economic sector and about 41 businesses involved in this sector. 4 people were employed in the secondary sector and there were 3 businesses in this sector. 34 people were employed in the tertiary sector, with 11 businesses in this sector. In 2000, there were 11 workers who commuted into the municipality and 221 workers who commuted away. The municipality is a net exporter of workers, with about 20.1 workers leaving the municipality for every one entering. Of the working population, 34.7% used public transportation to get to work, and 53.9% used a private car. During that school year, there was one kindergarten class (KG1 or KG2) and 7 kindergarten students. The canton's school system requires students to attend six years of primary school. In Mund there were a total of 3 classes and 40 students in the primary school. The secondary school program consists of three lower, obligatory years of schooling (orientation classes), followed by three to five years of optional, advanced schools. All the lower secondary students from Mund attend their school in a neighboring municipality. All the upper secondary students attended school in another municipality. as of 2000, there were 4 students in Mund who came from another municipality, while 49 residents attended schools outside the municipality.