Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд ақсүйегі және саясаткері Мэтью Стюарт, 4-ші Леннокс графы (21 қыркүйек 1516 – 4 қыркүйек 1571) – Шотландиядағы католик ақсүйектерінің жетекшісі. Ол Шотландия королі VI Джеймстің әкесі тарапынан бабасы болды. Ол Англияның Йоркшир округындағы Темпл-Ньюсам иелігіне ие болды.
Scottish nobleman and politician
Matthew Stewart, 4th Earl of Lennox (21 September 1516 – 4 September 1571) was a leader of the Catholic nobility in Scotland. He was the paternal grandfather of King James VI of Scotland. He owned Temple Newsam in Yorkshire, England.
Шығу тегі
Ол Джон Стюарт, 3-ші Леннокс графының (1526 жылы қайтыс болған) және оның әйелі, Леди Элизабет Стюарттың, 1-ші Атолл графы Джон Стюарттың қызының ұлы еді.
He was the son of John Stewart, 3rd Earl of Lennox (d.1526) by his wife Lady Elizabeth Stewart, a daughter of John Stewart, 1st Earl of Atholl.
Регент Арранмен қақтығыс (15431547)
1526 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Мэтью Стюарт Леннокс графы атағын мұраға алды. Анасы оны және кіші інісі Джон Стюартты Францияға, олардың әкесінің інісі Роберт Стюарт, Обиньидің 5-графының қамқорлығына жіберді. Ол оларды Garde Écossaise қатарына тіркеді. Шотландия королі Джеймс V 1542 жылы қайтыс болғанда, кардинал Битон Ленноксты Шотландияға оралып, Арранның 2-графы Джеймс Гамильтонмен күресуге шақырды. Леннокс наурыз айында екі кемемен Думбартон замкісіндегі бекінісіне келді, ал парламент Мэри Стюарттың нәсілдік мұрагері Арранды регент деп жариялағаннан кейін бірнеше күн өткен соң осылай болды. Арран мен Леннокс екеуінің де Шотландия королі Джеймс II-нің қызы Мэри Стюарттың ұрпақтары ретінде таққа талап ету құқығы болды, бірақ Арран еркек желісі арқылы немере ретінде, ал Леннокс әйел желісі арқылы шөбере ретінде жақсырақ құқыққа ие болды. Дегенмен Леннокс Арранның заңды емес екенін, себебі оның әкесі Арранның анасына үйленер алдында бірінші әйелімен ажыраспағанын айтты.
Matthew Stewart succeeded as Earl of Lennox on the death of his father in 1526. His mother sent him and his younger brother John Stewart to France into the care of their great uncle Robert Stewart, 5th Lord of Aubigny, who enrolled them in the Garde Écossaise. When King James V of Scotland died in 1542, Cardinal Beaton urged Lennox to return to Scotland to rival James Hamilton, 2nd Earl of Arran. Lennox arrived in March with two ships at his stronghold of Dumbarton Castle just days after Parliament had declared Arran as Regent and heir to the throne after the infant Mary Queen of Scots. Both Arran and Lennox had claims to the throne as descendants of Mary Stewart, a daughter of King James II of Scotland, but Arran had the better claim as a grandson through a male line, while Lennox was a great grandson through a female line. Lennox however claimed that Arran was illegitimate because his father had failed to divorce his first wife before marrying Arran's mother.
Стирлингте таққа отырғызу
1543 жылы 1 шілдеде Арран Англиямен Гринвич шартын жасады, онда Мэри Англия королі Генрих VIII-нің ұлы және мұрагері, ханзада Эдуард Тюдорға күйеуге берілді. Регент Арран Мэридің анасы, Гиз Мэри және Шотландияның жесір ханымымен бірге ұсталған Линлитгоу сарайын нығайта бастады. Леннокс француздық кардинал Бетонмен одақтасты, олардың әскерлері сарайдың сыртында орналасты, бірақ шабуыл үшін артиллериялары болмады. Кардиналдың жақтастары ағылшын неке жоспарына қарсы тұру үшін "Құпия келісім" жасады. Олардың өкілдері Эдинбургқа жақын Кирклистон жерінде Арранның адамдарымен келіссөз жүргізіп, Арран кеңеспен басқаратынына және Мэри Стирлинг қамалына көшірілетініне келісті. Леннокс Мэриді 1543 жылғы 26 шілдеде Стирлингке сүйреп әкелді. Мэри 1543 жылғы 9 қыркүйекте Стирлингте таж кигізілді. Леннокс скипетрді ұстады. Леннокс Гиз Мэридің жесіріне үйлену мүмкіндігімен Шотландияға келгенімен, қыркүйекке дейін оған Шотландия королі Джеймс IV-нің әйелі және Англия королі Генрих VIII-нің қарындасы, сондай-ақ марқұм король Джеймс V-нің жартылай қарындасы болған жесір ханыша Маргарет Тюдордың қызы Леди Маргарет Дугласқа үйлену ұсынылды. Леннокс Мэри Гизге жіберілген француз ақшасы мен артиллериясын басып алғаннан кейін, ол өзінің қызы Мэриге үйленуді ұсынды.
Arran made the Treaty of Greenwich with England on 1 July 1543, which sought to betroth Mary to Prince Edward Tudor, the son and heir of King Henry VIII of England. Regent Arran began to fortify Linlithgow Palace, where Mary was held with her mother, Mary of Guise, the Dowager Queen of Scotland. Lennox allied himself with the pro French Cardinal Beaton, and their forces camped outside the palace, but lacked artillery for an assault. The Cardinal's party signed a "Secret Bond" to resist the English marriage plan. Their representatives parleyed with Arran's men at Kirkliston, near Edinburgh, and agreed that Arran would rule with the advice of a council, and Mary would be moved to Stirling Castle. Lennox escorted Mary to Stirling on 26 July 1543. Mary was crowned at Stirling on 9 September 1543. Lennox held the sceptre. Although Lennox had come to Scotland lured by the prospect of marriage to the widow Mary of Guise, by September he had been offered the chance to marry Lady Margaret Douglas, daughter of the Dowager Queen Margaret Tudor (wife of King James IV of Scotland and sister of King Henry VIII), and half sister of the deceased King James V. After Lennox had seized the French money and artillery that was sent to Mary of Guise, she offered the hand of her daughter Queen Mary in marriage.
Қиындық
Шотландия Парламенті Гринвич шартын қабылдамағанда, Леннокс тарап ауысып, король Генрих VIII-нің королева Мэри мен оның ұлы Эдуард арасында неке жасау үшін жасаған әскери әрекеттерін қолдады. Бұл соғыс кейін "Қатаң күйеу жібі" деп аталды. 1544 жылдың жазында Леннокс Арран аралын тонады және король Генрих VIII берген он сегіз кеме мен 800 сарбаздың көмегімен Бьют аралы мен Ротсей қамалын басып алды. Глазго Мьюр шайқасында оның әскері Арранның көп санды күштерінің алдыңғы қатарын екінші қатарға кері итеріп, олардың артиллериясын тартып алды. Дегенмен, шайқас Аран регенті үшін жақсы аяқталды. Екі тараптан да шамамен 300 адам қаза тапты, ал Леннокс өзі Думбартон қамалына шегінді. 1544 жылдың шілдесінде Генрих VIII оған тұруға рұқсат берген хат берді. Дональд Дуб Ленноксқа қолдау көрсетіп, 5 тамыз 1545 жылы Генрих VIII-ге адалдық серт берді және Ленноксты Шотландияның нағыз регенті деп мойындады (Аран регенті немесе Мэри Гиз емес). Ағылшын қолдауына қарамастан, Дубхтың көтерілісі ұйымдастырылмағандықтан және нашар логистикадан тиімсіз болды. Леннокс 1547 жылдың қыркүйегінде ағылшын басқыншылық күштеріне қосылды. Пинки шайқасына дейін Англияның басты әскері Эдинбургке жақындағанда, алыс батыста Томас Уортон мен Леннокс бірлесіп 5000 сарбаздан тұратын шабуыл жасады. Олар Кастлмилкті басып алып, қамалданған шіркеуін басып алу үшін қызыл тісті күрес өткізгеннен кейін Аннанды өртеп жіберді.
When the Parliament of Scotland rejected the Greenwich treaty, Lennox changed sides, and supported King Henry VIII's military efforts to secure a marriage between Queen Mary and his son Prince Edward, in the war now known as the Rough Wooing. In the summer of 1544 Lennox plundered the Isle of Arran, and made himself master of the Isle of Bute and Rothesay Castle, with the support of eighteen ships and 800 men supplied by King Henry VIII. At the Battle of Glasgow Muir, his army managed to drive the first rank of Arran's more numerous forces back into the second rank, and captured their cannon. However, the battle ended more favourably for the Regent Arran. There were about 300 slain on both sides, and Lennox himself withdrew to Dumbarton Castle. He was granted a letter of denization by Henry VIII in July 1544. Donald Dubh formed an alliance of Highland Isles landowners in support of Lennox, on 5 August 1545 swearing an oath of allegiance to Henry VIII and acknowledging the Lennox as the true regent of Scotland (rather than Regent Arran or Mary of Guise). Despite English support, Dubh's Rebellion was ineffective, due to disorganization and poor logistics. Lennox joined the English invasion force in September 1547. When the main English army approached Edinburgh before the Battle of Pinkie, far to the west, a diversionary invasion of 5,000 men was led jointly by Thomas Wharton and Lennox. They took Castlemilk and burnt Annan, after a bitter struggle to capture its fortified church.
Кейінгі өмірі
Бір кездері Леннокс және оның отбасы Солтүстік Йоркширдегі Ворлтон қамалында тұрды, оны король Генрих VIII оған иелік ретінде берген. Кейін, 16 ғасырдың соңында Леннокс отбасы қамалдың солтүстік-батыс жағындағы қақпа үйіне іргелес үй салды. 1548 жылдың тамызында Леннокс Мария Гизге төрт уәде берді, осылайша ол өзінің қызы Мэридің Франция корольі Франциск II-ге үйленуіне келісім берді. Олар былай болды: ол және оның достары мен адалдары Шотландияда католик дінін сақтайды; олар Ескі Одақты қорғайды; Гиз королеваның қамқоршысы болып қала береді және Англия королінің жақтастарын жазалайды. Леннокс 1564 жылдың қазан айында Шотландия королевасы Мэридің неке келіссөздері кезінде Англия королевасы Елизавета I-нің шақыруымен Шотландияға оралды. Оған Холируд сарайында тұруға орын берілді, ал королеваның тігіншісі Пьер Мартин оған қызыл барқыт төсек қайта жасады. Леннокс Мэриге «тамаша әдемі және бай» зергерлік бұйым, сағат, қымбат тастармен әшекейленген айна, бірнеше сарайлықтарға алмаз жүзіктер және королеваның төрт Марисіне сыйлықтар сыйлады. Леннокс Глазго аймағындағы ең ықпалды лорд ретінде тез бекінді және кейіннен оның үлкен ұлы Лорд Дарнлидің королева Мэриге үйленуіне септігін тигізді. Королева Елизавета I мұны қасақана жасаған ба (континенттік неке қаупін жою үшін), кейде болжанатындай, күмәнді болып қала береді. Англия королевасы бұған наразылық білдіріп, Леннокстың әйелі Маргаретті Лондон мұнарасына қамады. 1565 жылдың тамызында Уильям Сесил оның ұлы Лорд Дарнлидің өршілдігі Ленноксты Шотландия сарайынан қуғандығын естіді. 1567 жылы оның үлкен ұлы Лорд Дарнли өлтірілгеннен кейін Леннокс оны өлтірген лордтарға қарсы әділдік іздеуде ең белсенді болды. Ол сондай-ақ Мэри королевасына қарсы басты куәгер болды, бірақ оның болашақ күйеуі Лорд Ботуэлл жасаған деп саналатын кісі өлтіруге қатысы болуы мүмкін деген мәселе даулы болып қала береді.
For a time Lennox and his family resided at Whorlton Castle in North Yorkshire, which had been granted, with the estate, to him by King Henry VIII. Later, at some point in the late 16th century, a house was built there by the Lennox family adjoining the northwest end of the castle's gatehouse. In August 1548 Lennox gave four promises to Mary of Guise in order for her assent to her daughter Queen Mary's marriage to King Francis II of France. These were as follows: that he and his friends and retainers would preserve the Catholic faith in Scotland; that they would guard the Auld Alliance; that Guise would remain guardian of the Queen and that he would punish all who supported the King of England. Lennox returned to Scotland upon the urging of Queen Elizabeth I of England, during the marriage negotiations of Queen Mary of Scots in October 1564. He was given lodgings in Holyrood Palace, and the queen's tapestry worker Pierre Martin refurbished a crimson velvet bed for him. Lennox gave Mary a "marvellous fair and rich" jewell, a clock, and a looking glass set with precious stones, and diamond rings to several courtiers and presents to the queen's four Maries. Lennox quickly took up his position as the most powerful lord in the Glasgow area and was later instrumental in the marriage of his elder son, Lord Darnley, to Queen Mary. Whether Queen Elizabeth I had intended this (in order to eliminate the threat of a continental marriage), as is sometimes conjectured, remains doubtful. The Queen of England reacted with disapproval and had Lennox's wife Margaret confined in the Tower of London. By August 1565 William Cecil had heard that the insolence of his son Lord Darnley had driven Lennox from the Scottish court. After his elder son Lord Darnley was murdered early in 1567 Lennox was the most ardent pursuant of justice against the lords who had conspired in the murder. He also became the main witness against Queen Mary though her possible involvement in the murder, thought to have been carried out by her later husband, Lord Bothwell, is controversial.
Өлім
1570 жылы Леннокс немересі, Шотландия королі Джеймс VI-ның регенті болды, бірақ Мэридің жақтастары оған қарсы соғыс жариялады. Келесі жылы, патшайымның жақтастары Стирлингке шабуыл жасаған кезде ол қаза тапты. 1571 жылдың 4 қыркүйегінде Стирлингке жасалған шабуылды Хантлидің 5-ші графы Джордж Гордон, Клод Гамильтон және Баклеух пен Фернихерст лордтары басқарды. Алғашқы хабарларға сәйкес, оны өз жақтастары өлтірген. Гранжтан Уильям Кирккалди оқ патшайымның жақтастарынан атылғанын айтты, ал тағы бір мәліметте Дәуіт Бочинант өлтіруші деп көрсетілген. Леннокс Стирлинг қамалындағы «Король капелласы» немесе «Патшалық капелласы» ішінде жерленген деп саналады, бұл ерекше жағдай еді. Оның жерленген орны әлі нақты анықталған жоқ. Археологтар қамалдың ескі капелласының орнында, губернатордың асханасында тапқан жерлеу, радиокөміртектік әдіспен дұрыс кезеңге сәйкес келіп, Ленноксқа тиесілі болуы мүмкін.
In 1570 Lennox became regent for his grandson King James VI of Scotland, but Queen Mary's party declared war against him. He was shot dead next year in a skirmish, when the Queen's party attacked Stirling. The raid on Stirling on 4 September 1571 was led by the George Gordon, 5th Earl of Huntly, Claude Hamilton, and the lairds of Buccleuch and Ferniehurst. Early reports said he was killed by his own party. William Kirkcaldy of Grange said the shot was fired by the Queen's party, and another account names David Bochinant as the assassin. Lennox is thought to have been buried within the "King's Chapel" or "Chapel Royal" at Stirling Castle, which was unusual. The site of the burial has not been conclusively determined. A burial discovered by archaeologists in an old chapel site at the Castle, the Governor's Kitchen, dated by radiocarbon methods to the correct period, could have been Lennox's.