Кіріспе
1497 жылғы Судебник (Судебник 1497 года), сондай-ақ Иван III-нің Судебник (Судебник Ивана III) деп те аталады, 1497 жылы Иван III енгізген заңдар жинағы. Ол Ресей мемлекетін біріктіруге, жалпыресейлік заңнаманың қалыптасуына және феодалдық шашыраңқылықты жоюға зор үлес қосты. Кейіннен ол Иван IV тұсында 1550 жылғы Судебникпен алмастырылды.
The Sudebnik of 1497 (Судебник 1497 года), also known as the Sudebnik of Ivan III (Судебник Ивана III), was a collection of laws introduced by Ivan III in 1497. It played a big part in the centralisation of the Russian state, the creation of all Russian legislation, and the elimination of feudal fragmentation. It was later replaced by the Sudebnik of 1550 under Ivan IV.
Мазмұны
Судебник әртүрлі ресейлік княздіктердің бұрынғы заңдық жарғыларын бүкіл мемлекет үшін кодекс ретінде алмастырды. Ол сот процедуралары мен құқықтық нормаларды орнатты, мемлекеттің барлық бөліктеріне бірдей міндетті болды және Мәскеудегі орталық билікті күшейтті. Судебник өзінің тамырларын бұрынғы заң кодекстерінен алады, соның ішінде «Русская правда», Псков сот хартиясы, князьдік жарлықтар және әдеттегі құқық, оның ережелері әлеуметтік және экономикалық өзгерістерге байланысты жаңартылды. Судебник – заңдық процедуралардың жиынтығы. Ол мемлекеттің сот органдарының әмбебап жүйесін құрды, олардың құзыреті мен бағыныстылығын анықтады және сот төлемдерін реттеді. Судебник қылмыстық сот әділдігі стандарттары бойынша жазаланатын әрекеттердің ауқымын кеңейтті (мысалы, бүлік, қасиетті қорлау, жала жабу). Ол сондай-ақ қылмыстың түрлері туралы түсінікті жаңартты. Судебник сот ісінің тергеу сипатын белгіледі. Онда өлім жазасы және қамшылау сияқты түрлі жазалар қарастырылған. Феодалдық жер иелігін қорғау мақсатында Судебник иеліктерге қатысты заңға белгілі бір шектеулер енгізді, князьдік жерлерге қатысты талаптардың ескіру мерзімін ұзартты, князьдік, боярлық және монастырьлік жерлердің шекараларын бұзғаны үшін қамшылауды енгізді, ал шаруалардың жер шекараларын бұзу айыппұл салуға әкелді. Судебник феодалдық иесінен (Крестьянский выход, немесе Krestiyansky vykhod) кетуге ниеттенген шаруалар үшін ақы (пожилое, немесе pozhiloye) енгізді, сондай-ақ иесін ауыстыруды қалаған шаруалар үшін бүкіл Ресей мемлекетінде жалпы күнді (26 қараша) белгіледі (Юрьев день, немесе Юрий күні).