Солтүстік Еуропа елдеріндегі Әділет Канцлерінің тарихы мен қызметі
Chancellor of Justice
Әділет канцлері – Швецияда мемлекеттік органдардың заңдылығын қадағалайтын лауазым. 1714 ж. пайда болған, заңбұзушылықтарды тексеруші омбудсмен институтының бастауы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әділет канцлері – кейбір солтүстік Еуропа елдеріндегі үкіметтік органдардың заңдылығын қадағалауға жауапты мемлекеттік қызметкер.
The Chancellor of Justice is a government official found in some northern European countries, broadly responsible for supervising the lawfulness of government actions.
Тарих
1713 жылы Ұлы Солтүстік соғысымен айналысқан Швеция королі Карл XII Бендерде тұрып, он жылдан астам уақыт Швецияға қадам баспаған еді. Ішкі басқару жүйесінің бұзылуын қалпына келтіру үшін ол Ұлы Патшаның Жоғарғы Омбудсмені лауазымын құрды, ол көп ұзамай Әділет канцлері атағын алды. Лауазым 1714 жылғы 23 қазанда жұмысын бастады. Омбудсменнің міндеті судьялар мен мемлекеттік қызметкерлердің заңдарға сәйкес әрекет етуін, өздеріне жүктелген міндеттерді тиімді орындауын қадағалау болды, және егер олар міндеттерін орындамаса, оларға қарсы сот процесін бастау құқығына ие болды. Осылайша Швецияда омбудсмен институтының бастауы салынды. Қазіргі атауы сол жылғы Үкімет актісімен 1719 жылы бекітілді. Канцлер тек патшалық үкімет атынан ғана әрекет етті. 1809 жылғы Үкімет актісінде Парламент атынан әрекет ететін Парламенттік Омбудсмен лауазымы құрылды.
In 1713, the Swedish King Charles XII, preoccupied with fighting the Great Northern War, was residing in Bendery and had not set foot in Sweden in over a decade. In order to re establish the domestic administration, which had fallen into disarray, he instituted the office of His Majesty's Supreme Ombudsman, which soon became the Chancellor of Justice. The office commenced operation on October 23, 1714, and the role of the official was to ensure that judges and public officials acted in accordance with the laws, proficiently discharged their tasks, and if not he could initiate legal proceedings for dereliction of duty. This was the origin of the ombudsman institution in Sweden. The current name was adopted in 1719, by the Instrument of Government of the same year. The Chancellor acted only on behalf of the royal government. In the Instrument of Government of 1809, a counterpart to act on the behalf of Parliament was instituted as the Parliamentary Ombudsman.
Швеция
Швецияда Әділет канцлері (Justitiekanslern) – түрлі құқықтық мәселелерде Швеция үкіметін өкілдік ететін, үкіметтік омбудсмен қызметін атқаратын мемлекеттік лауазым иесі. Канцлер Швеция Үкіметі тағайындайды және кабинеттің қалауымен қызмет етеді, олжа жүйесіне қатыспайды. Осы уақытқа дейін канцлерлік тақтадағы ең ұзақ мерзім 22 жылды құрайды. Қазіргі Әділет канцлері – Анна Скархед, ол 2009 жылдың 9 желтоқсанында қызметке кірді.
In Sweden, the Chancellor of Justice (Justitiekanslern) is a government official charged with representing the Swedish government in various legal matters as the government's ombudsman. The Chancellor is appointed by the Government of Sweden and serves at the pleasure of the cabinet without belonging to the spoils system, the longest term in office thus far having been 22 years. The present Chancellor of Justice is Anna Skarhed, who entered office on December 9, 2009.
Финляндия
Финляндияның Әділет канцлері (фин. Justitiekanslern) – Финляндия үкіметінің лауазым иесі. Ол билік органдарының (мысалы, министрлер кабинеті және басқа да мемлекеттік қызметкерлердің) заңға сәйкестігін қадағалайды және фин азаматтарының құқықтық қорғалуын қамтамасыз етеді. Канцлер билік органдарының әрекеттеріне қатысты шағымдарды қарастырады және өз бастамасымен де тергеу жүргізе алады. Канцлер заңдық процедуралар мен ережелердің орындалуын қамтамасыз ету үшін дауыс беру құқығы жоқ мүше ретінде үкімет отырыстарына қатысады. Канцлердің бақылау, тергеу және қудалау саласында кең өкілеттіктері бар. Канцлер (және оның орынбасары) Финляндия Президенті тағайындайды. Канцлер өмір бойына тағайындалады, бірақ Финляндияның барлық басқа мемлекеттік қызметкерлері сияқты 68 жасқа келгенде зейнетке шығуға міндетті. 2018 жылдан бастап Әділет канцлері лауазымына Туомас Пойсти, құқық ғылымдарының докторы (LL. D.), Jaakko Jonkka, құқық ғылымдарының докторы (LL. D.) орнына тағайындалды.
The Chancellor of Justice of Finland (, Justitiekanslern) is a Finnish government official who supervises authorities' (such as cabinet ministers and other public officials) compliance with the law and advances legal protection for Finnish citizens. The Chancellor investigates complaints against authorities' activities and may also start an investigation on his own initiative. The Chancellor attends cabinet meetings as a non voting member to ensure that legal procedures and regulations are followed. The Chancellor has wide ranging powers of oversight, investigation and prosecution. The Chancellor (and Deputy) is appointed by the President of Finland. The Chancellor is appointed for life, but is required to retire at the age of 68, in line with all other Finnish civil servants. The Chancellor of Justice from 2018 will be Tuomas Pöysti, LL. D., replacing Jaakko Jonkka, LL. D.
Эстония
Эстонияның Әділет канцлері – Эстония Конституциясының негізгі принциптерін тәуелсіз бақылаушы және жеке құқықтардың қорғаушысы. Бұл институт мемлекеттік органдардың құқықтық мемлекет принципінен, адам және әлеуметтік құқықтарды қорғаудан, адамның қадір-қасиетінен, бостандықтан, теңдіктен және демократиядан туындайтын міндеттерін орындауын қамтамасыз етуге ұмтылады. Әділет канцлері Президенттің ұсынысы бойынша жеті жылға Рийгикогу (парламент) тағайындайды. Қазіргі Әділет канцлері – 2015 жылдан бері қызмет ететін Үлле Мадизе.
The Estonian Chancellor of Justice is an independent supervisor of the basic principles of the Constitution of Estonia and the protector of individual rights. The institution seeks to ensure that authorities fulfil the obligations deriving from the principles of the rule of law and protection of human and social rights, human dignity, freedom, equality and democracy. The Chancellor of Justice is appointed to office by the Riigikogu (parliament) on the proposal of the President for a seven year term. The Current Chancellor of Justice is Ülle Madise, who has been in office since 2015.