Кіріспе

Адам денесінің өнердегі пропорциялары

Дене пропорциялары – көркемдік анатомияны зерттеу, ол адам денесінің мүшелерінің бір-бірімен және бүкіл денемен байланысын анықтауға бағытталған. Бұл пропорциялар адам бейнесін бейнелеуде қолданылады және мәдениеттегі дене пропорциясының көркемдік канонының бір бөлігі болуы мүмкін. Тоғызыншы ғасырдағы академиялық өнер осы шамаларға қатаң ұстануды талап етті, ал жиырмасыншы ғасырдың басындағы кейбір суретшілер бұл шектеулерден бас тартып, оларды әдейі өзгертті.

Өлшемдер

Суретші өлшейтін және байқайтын анықтамалық нүктелер арасындағы бірнеше маңызды қашықтықтар бар: еденнен тізеқапқа дейінгі қашықтық; тізеқаптан алдыңғы иық сүйегіне дейінгі қашықтық; екі иық сүйегі арасындағы қарын арқылы өлшенген қашықтық; (позаға қарай өзгеріп отыруы мүмкін) екі иық сүйегінен кіндік ойысына дейінгі қашықтық; және кіндік ойысынан құлақтың төменгі бөлігіне дейінгі қашықтық (бұл да позаға қарай өзгеріп отыруы мүмкін). Кейбір оқытушылар механикалық өлшемдерді ұнатпайды және суретшіге пропорцияны көзбен ғана бағалауды үйренуге кеңес береді.

Қалыптастыру

"Пропорция" екі шаманы қамтитын қатынаспен шатастырылмауы керек. Қазіргі заманғы қолданыста "пропорция" екі шаманы қамтитын салыстыруға ауысады (мысалы, ұзындығы мен ені), сондықтан толық пропорция жүйесі үшін қарапайым қатынастарды топтастыруды қате қабылдайды, көбінесе грек геометриясының аймақтық тәсілімен келіспейтін сызықтық негізге ие болады. Орташа адам 7½ бас биіктікке ие болса да, Классикалық Грецияда (Лизипптен бастап) және Ренессанс өнерінде бұл санды сегіз бас биіктікке қою әдет болды: "сегіз бас биіктігі ең жақсы көрінеді; бұл санға абырой береді және сонымен қатар ең ыңғайлы болып көрінеді". Аяқ (еденнен белге дейінгі аралық, әдетте үш жарымнан төрт басқа дейін; қолдар шамамен үш басқа дейін; қолдар бетке тең). Аяқ пен дене арақатынасы физикалық тартымдылықтың көрсеткіші ретінде қарастырылады, бірақ аяқ ұзындығының қабылданған анықтамасы жоқ сияқты: "перінеум мен еден" өлшемі ең көп қолданылады, бірақ тобық сүйегінен сырт жамбас сүйегіне дейінгі қашықтық қатаңрақ. Бұл (соңғы) өлшем бойынша, американдық әйелдердің пікірінше, ерлер үшін аяқ пен дене арақатынасының ең тартымды көрсеткіші 1:1. Орташадан тым көп ауытқулар аурудың белгісі ретінде қарастырылады. Бел мен бой арақатынасы: АҚШ колледждерінің жүзушілерінің орташа көрсеткіші 0,424 (әйелдер) және 0,428 (ерлер); (АҚШ) әдеттегідей сау адамдардың арақатынасы тиісінше 0,46–0,53 және 0,45–0,49; семіздікке шалдыққан адамдарда бұл көрсеткіш 0,63-тен асып кетеді. Бел-жамбас арақатынасы: суретшілердің белдің идеалды арақатынасы туралы түсінігі әртүрлі дәуірлерде өзгерген, бірақ әйелдер үшін "2500 жылдық кезеңде орташа WHR ешқашан "өнімді диапазоннан" (0,67-ден 0,80-ге дейін) шыққан емес". Мило Венерасының (б.з.д. 130–100) WHR көрсеткіші 0,76-ға тең. Адам басының мүсіндері (мысалы, Брассемпуй Венерасы) палеолит өнерінде сирек кездеседі: көбінесе Вилендорф Венерасы сияқты, басы мен аяқ-қолы жетілмеген денелер, олардың бел-жамбас арақатынасы 1:1 немесе одан да көп. Канон грек геометриясының негізгі математикалық ұғымдарын қолданады, мысалы, қатынас, пропорция және симметрия ("гармониялық пропорциялар" деген грекше), адам денесін үздіксіз геометриялық прогрессиялар арқылы сипаттауға мүмкіндік беретін жүйе құрайды. Поликлет кішкентай саусақтың дистальді фалангсын адам денесінің пропорцияларын анықтау үшін негізгі модуль ретінде қолданған болуы мүмкін, осы ұзындықты басқа фалангтардың, қолдың, алқызылдың және жоғарғы қолдың идеалды өлшемдерін алу үшін бірнеше рет көбейтіп отырды. Леонардо да Винчи идеалды адам пропорциялары ғаламды басқаратын үйлесімді пропорциялармен анықталады деп сенді, сондықтан идеалды адам оның әйгілі "Витрувий адамы" суретіндегідей шеңберге сыйып отыруы керек (1492 ж.), Витрувийдің кітабында сипатталғандай. Леонардоның түсініктемесі дене пропорцияларына қатысты, қол, аяқ және басқа да ерекшеліктердің ұзындығын нақты өлшемдерге қарағанда, дененің басқа бөліктерімен салыстырады.

Алтын қатынас

Адамның идеалдық бейнесінің кіндігі алтын қатынаста (шамамен 1,618) орналасқан деп ұсынылған, бұл денені 0,618:0,382 пропорциясында бөледі (аяқ табандарынан кіндікке: кіндіктен басқа дейін) (1/ – 1, шамамен 0,618), ал Леонардо да Винчидің «Витрувий адамы» осыған дәлел ретінде келтіріледі. Бірақ шындығында, «Витрувий адамы» бейнесіндегі кіндік 0,604 пропорциясында бөлінеді және ілеспе мәтінде алтын қатынас туралы ештеңе айтылмаған.