Кіріспе

Франко-фламанд Ренессансының композиторы Лойсет Компер (шамамен 1445 – 16 тамыз 1518) – Ренессанс дәуірінің франко-фламанд композиторы. Жоскин де Преспен бірге өмір сүрген, ол сол заманғы мотеттер мен шансондардың ең ірі композиторларының бірі және Италияның жаңа Ренессанс стилін Францияға әкелген алғашқы музыканттардың бірі болды.

Өмір

Оның нақты туған жері белгісіз, бірақ сол кездегі құжаттар оны Артуа провинциясынан (қазіргі Францияда) шыққан отбасыға жатқызады және ол Хенаутта (қазіргі Бельгияда) туған болуы мүмкін деп болжайды. Кем дегенде бір миландық дереккөз оның өзін Аррас қаласынан, сондай-ақ Артуадан келген деп айтқанын көрсетеді. Туған күні мен болжамды туған жері Жоскен Депреге өте жақын; шын мәнінде, қазіргі француз-бельгия шекарасы маңында XV және XVI ғасырларда көптеген талантты композиторлар өмір сүрді, олардың даңқы бүкіл Еуропаға тарады. Көбінесе бұл композиторлар Франко-фламанд немесе Нидерланд мектебінің өкілдері деп аталады. 1470 жылдары Компер Миланда герцог Галеаццо Мария Сфорцаның капелласында әнші болып жұмыс істеді, сол кезде Иоганнес Мартини мен Гаспар ван Вербеке сияқты композиторлар да ән шырқады. 1470-ші жылдардың басындағы капелла хоры Еуропадағы ең ірі және ең әйгілі әншілер ансамблінің біріне айналды. 1476 жылы герцог өлтірілгеннен кейін Компер капелладан "қызметтен босатылған" сияқты, және ол осы уақытта Францияға оралған болуы мүмкін. Келесі он жылдың ішінде ол француз сарайында жұмыс істей бастады және 1494 жылы Италияға жорық жасаған VIII Карлға ілесіп жүрді (қандай қызмет атқарғаны белгісіз). Ол 1495 жылдың басында Карл мен оның әскері Римді басып алған кезде Римде болды. Содан кейін ол бірнеше шіркеуде лауазымдар атқарды. 1498 жылы Компер Камбреде болды, ал 1500 жылдан 1504 жылға дейін Дуайде болды; оның соңғы қызметі Сент-Квентиннің колледж шіркеуінде болды. Осы кезеңде ол француз сарайының жартылай штатты қызметкері болған сияқты, бұл оның ресми және салтанатты шаралар үшін жазған көптеген шығармаларынан көрінеді. Ол Сент-Квентинде қайтыс болды.

Шығармалары

Замандастарынан өзгеше, Компер аз ғана масса жазған сияқты (кем дегенде, өте аз сақталған). Мінезімен ол миниатюрашы болғанға ұқсайды, ал оның ең танымал және көптеген туындылары сол кездегі қысқа формаларда болды – көбінесе шансон мен мотеттер. Оның музыкасында екі стильдік бағыт байқалады: Бургундия мектебінің стилі, оны Италияға келгенге дейін карьерасының басында меңгерген сияқты, және сол кездегі итальяндық композиторлардың жеңіл стилі, олар фроттолалар (мадригалдың жеңіл және танымал ізашары) жазған. Компердің әуенге қабілеті зор еді, оның көптеген шансондары танымал болды; кейінгі композиторлар олардың бірнешеуін массалар үшін кантус фирмус ретінде пайдаланды. Кейде ол өзіне қиын міндет қойып, оны шешуге тырысқандай, мысалы, квадлибеттер жазған (мысалы, «Au travail suis» – әртүрлі авторлардың бір мәтінге жазған алты әртүрлі мелодиясын біріктіреді). Компер бірегей формада бірнеше шығарма жазды, олар кейде «еркін мотет» деп аталады, ол сол кездегі итальяндық халық әнінің жеңіл әсемдігін Нидерланд мектебінің контрапунктік шеберлігімен үйлестіреді. Кейбір шығармалары әртүрлі көздерден алынған мәтіндерді біріктіреді, мысалы, «Sile fragor» – Марияға тілек тілеу мен Бакхусқа арналған той әнін парадоксалды түрде үйлестіреді. Оның секулярлық мәтіндерді таңдауы көбінесе құрметсіздік пен ишаратқа толы болған. Оның шансондары ең ерекше туындылары болып табылады, және Ренессанс музыкасын зерттеушілердің көптегені оларды оның ең жақсы жұмысы деп санайды. Олар үш немесе төрт дауысқа арналған, және үш негізгі санатқа бөлінеді: итальяндық стильдегі шығармалар, төрт дауысты капеллаға арналған жеңіл туындылар, фроттолаларға ұқсас, мәтіні слогтық және көбінесе гомофониялық түрде жазылған, жиі каденциялар кездеседі; Бургундия стиліндегі үш дауыстық шығармалар, Дуфайдың музыкасына ұқсас; және ортағасырлық мотеттерге жақын үш дауысты мотет-шансондар. Бұл шығармалардағы ең төменгі дауыс әдетте латын тіліндегі, әдетте әннен алынған, баяу қозғалатын кантус фирмусты орындайды, ал жоғарғы дауыстар француз тілінде, секулярлық мәтінмен, көбірек сергектікпен ойнайды. Компердің көптеген шығармаларын Оттавиано Петруччи Венецияда басып шығарды және кеңінен таратты; олардың қолжетімділігі олардың танымалдылығына септігін тигізді. Компер баспа технологиясының арқасында пайда тапқан алғашқы композиторлардың бірі болды, ол Франко-Фламанд музыкалық стилінің Еуропаға таралуына зор әсер етті. Компер Магнификаттың (Лука Евангелиесінің бірінші тарауынан Қасиетті Марияға арналған мадақтау гимні) бірнеше нұсқасын, сондай-ақ көптеген қысқа мотеттерді де жазды.

Мотет циклдері (алмастыру массалары)

Бұл мотеттер циклы, онда әрбір мотет жалпы массаның бір бөлігі немесе Дұрыс әндердің бірінің орнына орындалады. Тізімде мотет, тиісті әннің немесе жалпы масса бөлімінің атауымен бірге келтірілген:

1. Ave Domine Jesu Christe (Missa de D. N. J. C). Ave Domine Jesu Christe (Интройт); Ave Domine Jesu Christe (Глория); Ave Domine Jesu Christe (Кредо); Ave Domine Jesu Christe (Оферторий); Salve, salvator mundi (Санктс); Adoramus te, Christe (Жоғарлау); Parce, Domine (Agnus Dei); Da pacem, Domine (Deo Gratias). 2. Hodie nobis de virgine (Missa in Nativitate Deus Noster Jesu Christe). Hodie nobis de Virgine (Интройт); Beata Dei Genitrix Maria (Глория); Hodie nobis Christus natus est (Кредо); Genuit puerpera Regem (Оферторий); Verbum caro factum est (Санктс); Memento, salutis auctor (Жоғарлау); Quem vidistis, pastores (Agnus Dei); O admirabile commercium (Deo Gratias). 3. Missa Galeazescha (Missa de Beata Maria Virgine); Ave virgo gloriosa (Интройт); Ave, salus infirmorum (Глория); Ave, decus Virginale (Кредо); Ave, sponsa verbi summi (Оферторий); O Maria (Санктс); Adoramus te, Christe (Жоғарлау); Salve, mater salvatoris (Agnus Dei); Virginis Mariae laudes (Deo Gratias).

Жазу

1993 "Орландо Консорт", "Луазе Компер", "Метроном". 1997 "Вирелай". "Ренессанс кезеңінің махаббат әндері". BBC Музыка журналы, 5-том, № 6, 1997 жылғы ақпан (қосымша аудио CD). "Le grant desir" әнінің "Вирелай" және Кэтрин Ботт орындауындағы жазбасын қамтиды. 2002 "Приорис: Реквием". Eufoda 1349. "O vos omnes" жазбасын қамтиды. 2017 "Одекатон", "Missa Galeazescha. Милан герцогіне арналған музыка", Out There Music.