Иоганн Михаэль Хайдн: Австриялық композитор және оның өмірі

Кіріспе

Австрия композиторы (1737–1806)
сол сияқты есімді басқа адамдар

Иоганн Михаэль Хайдн (14 қыркүйек 1737 – 10 тамыз 1806) – классикалық кезеңдегі австриялық композитор, Жозеф Хайднның кіші інісі.

Өмір

Майкл Хайдн 1737 жылы Мажарстан шекарасына жақын орналасқан Австрияның Рохрау ауылында дүниеге келді. Оның әкесі Матиас Хайдн, дөңгелек жасаушы, сонымен қатар "Marktrichter" лауазымын атқарды, ол ауыл әкіміне ұқсас қызмет еді. Хайднның анасы Мария Коллер бұрын Рохраудың аристократы граф Харраштың сарайында аспазшы болып жұмыс істеген. Матиас халық музыкасына құмар болды, саяхатшы кезеңінде арфада ойнауды өзі үйренді, сондай-ақ балаларының ән айтуды үйренгенін қадағалады. Майкл сегіз жасында Венаға келді, оның алғашқы кәсіби жолын ағасы Иосиф ашты. Оның шебер әншілігінің арқасында Георг Рейтер басқаратын Венаның Санкт-Стефан соборының хорында бала сопрано ретінде жұмысқа орналасты, сондай-ақ Иоганн Георг Альбрехтсбергер мен Франц Иосиф Ауман да осы хорда болды, кейін Хайдн олармен қолжазбалармен алмасып тұрды. Майкл 12 жасқа толғанда соборда қосымша органшы болып жұмыс істеп, ақы төледі және өзінің прелюдиялары мен фантазияларын орындады. 19 ғасырдың басындағы жазушы Альберт Кристоф Дис Иосифтің естеліктеріне сүйене отырып былай деп жазды:
Рейтер Иосифтің талантына қатты таңғалып, оның әкесіне егер он екі ұлы болса да, олардың барлығына қамқорлық жасайтынын айтты. Әкесі бұл ұсынысты үлкен жүк жеңілдегендей сезіп, оған келісті, ал бес жылдан кейін Иосифтің ағалары Михаил мен одан кейін Иоганнды музыкалық өнерге бағыштады. Екеуі де хорға қабылданды және Иосифтің қуанышына орай, екеуі де оның тәрбиесіне берілді. Сол деректерде Михаилдың Иосипке қарағанда жақсы оқығаны және (әсіресе Иосиптің сопрано дауысы жоғалған кезде) Михаилдың ән айтуы жоғары бағаланғаны айтылады. 1753 жылы дауысы өзгергендіктен хор мектебінен кетіп қалды. 1760 жылы Михаил Гросвардейнде (қазіргі Орадея) капельмейстер болып тағайындалды, ал 1762 жылы Зальцбургте концертмейстер болып тағайындалды, онда ол 44 жыл бойы жұмыс істеді, осы кезеңде шіркеу және аспаптық музыкадан тұратын 360-тан астам шығарма жазды. Зальцбургте Хайдн Моцартпен танысты, ол оның шығармаларын жоғары бағалады. 1768 жылдың 17 тамызында ол әнші Мария Магдалена Липпке (1745–1827) үйленді; олардың жалғыз баласы, қызы (Алоизия Иозефа, 1770 жылдың 31 қаңтарында туған) 1771 жылдың 27 қаңтарында, бірінші туған күніне жетпей қайтыс болды. Моцарт отбасы Липпті қандай да бір себеппен ұнатпаса да, ол Моцарттың алғашқы музыкалық пьесасында Бармхерзигкейт ([Құдай] мейірімі) рөлін орындады, "Бірінші өсиеттің міндеті", 1767 жыл, содан кейін 1775 жылы оның қысқа пасторальдық операсында Тамири рөлін ойнады. Леопольд Моцарт Хайднның көп ішетінін сынады. Зальцбургте Хайдн жас Карл Мария фон Вебер мен Антон Диабеллиге сабақ берді. Михаил өмір бойы Иосипке жақын болды. Иосип ағасының музыкасын жоғары бағалады, тіпті Михаилдың діни шығармалары өзінікінен жақсырақ деп санады (мүмкін, олардың рухани жақындығы үшін, ал Иосиптің симфониялық стилі монументалды және салтанатты болғандықтан). 1802 жылы Михаилға "Эстерхази мен Тоскананың ұлы герцогы" "құрметті және жоғары жалақылы лауазымдар ұсынғанда", ол Венадағы Иосипке олардың бірін қабылдауға кеңес сұрап хат жазды, бірақ соңында Зальцбургте қалуды шешті. Михаил мен Мария Магдалена Хайдн қыздарына Алоизия Иозефа деген есімді ағасы Михаилдың құрметіне емес, крест кезінде крест анасы болған Жозефа Даубрава фон Даубравайк есімімен қойды. Ол 68 жасында Зальцбургте қайтыс болды.

Michael Haydn was born in 1737 in the Austrian village of Rohrau, near the Hungarian border. His father was Mathias Haydn, a wheelwright who also served as "Marktrichter", an office akin to village mayor. Haydn's mother Maria, Koller, had previously worked as a cook in the palace of Count Harrach, the presiding aristocrat of Rohrau. Mathias was an enthusiastic folk musician, who during the journeyman period of his career had taught himself to play the harp, and he also made sure that his children learned to sing. Michael went to Vienna at the age of eight, his early professional career path being paved by his older brother Joseph, whose skillful singing had landed him a position as a boy soprano in the St. Stephen's Cathedral, Vienna choir under the direction of Georg Reutter, as were Johann Georg Albrechtsberger and Franz Joseph Aumann, both composers with whom Haydn later traded manuscripts. By Michael's 12th birthday he was earning extra money as a substitute organist at the cathedral and had, reportedly, performed preludes and fantasies of his own composition. The early 19th century author Albert Christoph Dies, based on Joseph's late life reminiscences, wrote:
Reutter was so captivated by [Joseph]'s talents that he declared to his father that even if he had twelve sons he would take care of them all. The father saw himself freed of a great burden by this offer, consented to it, and some five years after dedicated Joseph's brothers Michael, and still later Johann to the musical muse. Both were taken on as choirboys, and, to Joseph's unending joy, both brothers were turned over to him to be trained. The same source indicates that Michael was a brighter student than Joseph, and that (particularly when Joseph had grown enough to have trouble keeping his soprano voice) it was Michael's singing that was the more admired. About 1753, he left the choir school because of the breaking of his voice. In 1760 Michael was appointed Kapellmeister at Großwardein (today Oradea) and later, in 1762, was appointed concertmaster at Salzburg, where he remained for 44 years, during which he wrote over 360 compositions comprising both church and instrumental music. From their mutual sojourn in Salzburg, Haydn was acquainted with Mozart, who held his work in high esteem. On 17 August 1768 he married singer Maria Magdalena Lipp (1745–1827); their only child, a daughter (Aloisia Josepha, born 31 January 1770) died just short of her first birthday, on 27 January 1771. Although Lipp was disliked by the women in Mozart's family for some reason, she still created the role of Barmherzigkeit ([Divine] Mercy) in Mozart's first musical play, Die Schuldigkeit des ersten Gebots ("The Obligation of the First Commandment"), 1767, and later the role of Tamiri in his short pastoral opera Il re pastore of 1775. Leopold Mozart criticized Haydn's heavy drinking. In Salzburg Haydn taught young Carl Maria von Weber and Anton Diabelli. Michael remained close to Joseph all of his life. Joseph regarded his brother's music highly, to the point of feeling Michael's religious works were superior to his own (possibly for their devotional intimacy, as opposed to Joseph's monumental and majestic, more secularized, symphonic style). In 1802, when Michael was "offered lucrative and honourable positions" by "both Esterházy and the Grand Duke of Tuscany," he wrote to Joseph in Vienna asking for advice on whether or not to accept either of them, but in the end chose to stay in Salzburg. Michael and Maria Magdalena Haydn named their daughter Aloisia Josepha not in honor of Michael's brother, but after Josepha Daubrawa von Daubrawaick, who substituted as godmother at the baptism for Countess de Firmian. He died in Salzburg at the age of 68.

Шығармалары

Музыктанушы Карл Герингер Майкл Хайдн өзінің шіркеу музыкасы, ерлер дауысына арналған хорлары және көптеген аспаптық шығармалары лайықты деңгейде және қайта жаңғыртуға тұрарлық деп есептей отырып, кейінгі ұрпақтан лайықты танылуды алмады деп мәлімдеді. Майкл Хайдн ешқашан өзінің шығармаларының тақырыптық каталогын жасаған жоқ, сондай-ақ оның жасалуын қадағалаған да емес. Ең алғашқы каталогты 1808 жылы Николаус Ланг өзінің "Biographische Skizze" (биографиялық эскиз) үшін құрастырған. 1907 жылы Лотар Пергер өзінің оркестрлік шығармаларының каталогын жасады, ол Австриядағы Denkmäler der Tonkunst үшін Perger Verzeichnis деп аталды. Бұл каталог Ланг каталогынан сенімдірек және Гайднның көптеген аспаптық шығармаларына P. (Пергер үшін) нөмірлерін қосады. 1915 жылы Антон Мария Клафский Михаилдың қасиетті вокалды музыкасы үшін ұқсас жұмыс жасады. 1982 жылы Доблингер баспасы үшін оның көптеген симфонияларының партитураларын редакциялаған Чарльз Х. Шерман олардың хронологиялық каталогын жариялады, оны кейбір жазу компаниялары қабылдады. Кейін, 1991 жылы Шерман Т. Донли Томаспен бірлесіп, Людвиг Риттер фон Кёхельдің Моцарттың барлық шығармаларының каталогынан және Отто Эрих Дойчтың Шуберт шығармаларының толық жинағынан кейін Михаилдың толық шығармаларының хронологиялық каталогын жариялады. Шерман/Томас каталогына Дуайт Блезин маңызды түзетулер енгізді. Майклдың музыкасын каталогтастыру міндеті оның қолжазбаларына аяқталу күнін әрдайым енгізгендігімен жеңілдетіледі. Автографты қолжазбалар сақталмаған жағдайларда ғана күнін болжау қажет болды. Гайднның қасиетті хорлық шығармалары оның ең маңызды туындылары саналады; оның музыкалық талғамы мен шеберлігі шіркеу композицияларында ең жақсы көрінді, олар тірі кезінде ескірген деп есептелді. Осы туындылардың арасында Моцарттың реквиеміне үлкен әсер еткен C минорындағы Requiem pro defuncto Archiepiscopo Sigismundo (Архиепископ Зигмундтың қайтысына арналған реквием), Missa Hispanica (оның орнына Стокгольмде диплом алған), оның керемет соңғы D минорындағы Қасиетті Франциск мессасы, ол өзінің жерлеу рәсімінде орындалуын тілеген Lauda Sion мотеті және Антон Диабеллидің Ecclesiasticon-да қайта басылған қырық екі градуалдар жиынтығы бар. Ол Франц Сераф фон Кольбреннердің неміс тілінде жазылған бірнеше мессалық мәтіндерді жазды, олар Deutsches Hochamt деп аталды. Гайдн сондай-ақ 41 симфония, желді аспаптарға арналған партиталар, көптеген концерттер мен камералық музыка, соның ішінде С мажордағы скрипкалық квинтеттің жемісті композиторы болды, бұл бір кезде оның ағасы Йозефтің туындысы деп есептелген. Майкл Хайднның туындыларын дұрыс тануда қателіктер болды: көптеген жылдар бойы G мажор симфониясы, қазір Майкл Хайднның No. 25 симфониясы деп танылған, Моцарттың No. 37 симфониясы деп саналды және K. 444 ретінде тіркелді. Бұл түсініспеушілік Моцарттың қолымен жазылған симфонияның алғашқы бөлігі бар автограф табылуына байланысты туындады, ал қалған бөлігі басқа біреудің қолымен жазылған. Қазіргі таңда Моцарттың бірінші бөлімнің баяу кіріспесін жазғаны белгілі, бірақ туындының қалған бөлігі Майклдің туындысы. Майкл Хайднның бірнеше шығармалары Моцартқа әсер еткен. Үш мысал келтіруге болады: біріншісі, Те-Деум, "Вольфганг кейінірек K. 141-де оған өте жақын болды"; екіншісі, No. 23 симфониясының финалы, ол G мажор квартетінің финалына әсер етті, K. 387; және үшіншісі, Майклдың No. 28 (1784) және Моцарттың соңғы симфониясы No. 41 (Юпитер) (1788) симфонияларының финалдарының G мажордағы екінші тақырыптарының (фугалық) өтуі және (фугалық емес) жабылу тақырыбы, екеуі де C мажорда.

Musicologist Karl Geiringer has claimed that Michael Haydn has not received the recognition he deserves from posterity, taking the view that his church music, his choruses for male voices, and many of his instrumental works are on a respectable level and ought to be revived. Michael Haydn never compiled a thematic catalog of his works, nor did he ever supervise the making of one. The earliest catalog was compiled in 1808 by Nikolaus Lang for his 'Biographische Skizze' (Biographical Sketch). In 1907 Lothar Perger compiled a catalogue of his orchestral works, the Perger Verzeichnis, for Denkmäler der Tonkunst in Österreich, which is somewhat more reliable than Lang's catalog and attaches P. (for Perger) numbers to many of Haydn's instrumental works. And in 1915 Anton Maria Klafsky undertook a similar work for Michael's sacred vocal music. In 1982, Charles H. Sherman, who has edited scores of many of his symphonies for Doblinger, published a chronological catalog of them which some recording companies have adopted. Later, in 1991, Sherman joined forces with T. Donley Thomas to publish a chronological catalog of Michael's complete works using a single continuous range of numbers after Ludwig Ritter von Köchel's pioneering catalog of all Mozart's works and Otto Erich Deutsch's similar comprehensive compendium for all Schubert's works. Further important amendments to the Sherman/Thomas catalogue have been made by Dwight Blazin. The task of cataloging Michael's music is made easier by the fact that he almost always entered the date of completion on his manuscripts. Guesswork as to date was necessary only where autograph manuscripts did not survive. Haydn's sacred choral works are generally regarded as his most important; his musical taste and skill showed themselves best in his church compositions, which were already in his lifetime regarded as old fashioned. Some of these works include the Requiem pro defuncto Archiepiscopo Sigismundo (Requiem for the death of Archbishop Siegmund) in C minor, which greatly influenced the Requiem by Mozart; Missa Hispanica (which he exchanged for a diploma at Stockholm); his magnificent last St. Francis Mass in D minor; the motet Lauda Sion which he wished to have sung at his funeral; and a set of graduals, forty two of which are reprinted in Anton Diabelli's Ecclesiasticon. He wrote several settings of the mass ordinary in German by Franz Seraph von Kohlbrenner, named Deutsches Hochamt. Haydn was also a prolific composer of secular music, including 41 symphonies and wind partitas, and multiple concertos and chamber music including a string quintet in C major once thought to have been by his brother Joseph. There was another case of posthumous mistaken identity involving Michael Haydn: for many years, the G major symphony now known to be Michael Haydn's Symphony No. 25 was thought to be Mozart's Symphony No. 37 and assigned as K. 444. The confusion arose because an autograph was discovered with the opening movement of the symphony in Mozart's hand and the rest in another's hand. It is now known that Mozart composed the slow introduction to the first movement but the rest of the work is by Michael. Several of Michael Haydn's works influenced Mozart. Three examples are first, the Te Deum "which Wolfgang was later to follow very closely in K. 141"; secondly the finale of the Symphony No. 23 which influenced the finale of the G major Quartet, K. 387; and lastly the (fugal) transition and (non fugal) closing theme of the G major second subject expositions of the finales of both Michael's Symphony No. 28 (1784) and Mozart's monumental last Symphony No. 41 (Jupiter) (1788), both in C major.

Инструментальдық музыка

1.1 Симфониялар (43 симфония + симфониялардың жеке бөлімдері)
1.2 Концерттер (12 концерттер + 1 жеке бөлім)
1.3 Серенадалар (21 серенада, кассация, нотурно және дивертименттер)
1.4 Сценилік музыка (1)
1.5 Балеттер (3)
1.6 Билер (15 Менуэт жинағы, 3 Менуэттино, 1 ағылшын биі, 1 неміс биі)
1.7 Марштар (15 марш және марштардың бөліктері)
1.8 Квинтеттер (6)
1.9 Квартеттер (19; MH 308–313 квартеттерінің нақтылығы күмәнді.)
1.10 Трио сонаталары (10)
1.11 Дуэт сонаталары (4)
1.12 Соло сонаталары (2)
1.13 Фортепиано туындылары (19 композиция)
1.14 Белгісіз құрамы (1)

Қасиетті вокалды музыка

2.1 Антифондар (47)
2.2 Кантаталар (5)
2.3 Ән тілектері (65)
2.4 Градуалдар (130)
2.5 Гимндер (16)
2.6 Массалар (47), оның ішінде Missa Sancti Francisci Seraphici және Missa tempore Quadragesimae
2.7 Мотеттер (7)
2.8 Оферторийлер (65)
2.9 Ораторийлер (7)
2.10 Псалмдық әуендемелер (19)
2.11 Реквием (2, 1 тек Кириге дейін аяқталған, 1839 жылы Пол Гюнтер Кронекер OSB (1803–1847) толықтырған)
2.12 Басқа (42)

Дүниежүзілік вокалды музыка

3.1 Ариялар (8)
3.2 Канондар (65)
3.3 Кантаталар (14)
3.4 Хоровты әндер (97)
3.5 Опералар (1)
3.6 Серенадалар (1)
3.7 Зингшпильдер (11)
3.8 Әндер (46)