Кіріспе

Германиядағы бұрынғы әуежай. Корольдік әуе күштерінің Гатов базасы, немесе көбінесе RAF Гатов деп аталатын, британдық Корольдік әуе күштерінің (әскери әуе базасы) Берлиннің оңтүстік-батыс бөлігіндегі Гатов ауданында, Хавель өзенінің батысында, Шпандау ауданында орналасқан. Бұл база Орталық Еуропадағы ұшу қайықтарының операциялық қолданылуының жалғыз белгілі мысалы болды, ал кейін Шығыс Германиядағы де Гавиленд Канада DHC 1 Чипмунк ұшақтарымен фотоэлектрлік барлау миссиялары үшін пайдаланылды. Бұрынғы әуеайлақтың бір бөлігі қазір Генерал Штайнхофф казармасы деп аталады, онда Германия Әуе күштерінің мұражайы орналасқан. Бұрынғы Корольдік әуе күштері базасының аумағында, бірақ Генерал Штайнхофф казармасының құрамына кірмейтін, Ханс Каросса гимназиясы мектебі және Германия Федеративтік Республикасының мемлекеттік қызметкерлеріне арналған үйлер де бар. Бұрынғы әуеайлақтың бұл бөлігі 2003 жылдан бері Берлиннің Кладов ауданының құрамына кіреді.

Луфтваффе пайдалануы, 1934-1945

Әуеайлақ 1934 және 1935 жылдары Люфтваффе штаб және техникалық колледжі ретінде салынды, Luftkriegsschule 2 Berlin Gatow, RAF Cranwell-дегі Royal Air Force College-ді үлгі етіп. Бастапқы құрамның бір бөлігі Мюрвик әскери-теңіз академиясынан келді. 1936 жылдың 1 сәуірінде ашылған әуе күштерінің колледжі 1940 жылдың 15 қаңтарында Luftkriegsschule 2 деп қайта аталды. Оның серік әуеайлақтары Гютерфельде және Рейнсдорф болды. Отын жетіспеуіне байланысты 1944 жылдың қазан айында ұшу оқулары тоқтатылды. 1945 жылдың 5 наурызынан бастап, әуе экипажы офицерлері курсанттары жоғары шығындарға ұшыраған жердегі операциялар үшін десантшылар ретінде қайта даярланды. Әуеайлақтың бастапқы мақсатына қатысты белгілер казарма блогында сақталған, олардың әрқайсысы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы танымал неміс авиаторының атымен аталып, кіреберіс есігінің үстінде оның бюсті орналасқан. Архитекторы – Люфтваффеде толық уақыт жұмыс істеген және Темпельхоф әуежайын да жобалаған Эрнст Сагебиел. RAF Gatow ретінде әуеайлақтың пайдаланылған барлық кезеңінде (1945–1994) сақталған басқа да ерекшеліктерге негізгі ангарлардағы 1930 жылдарға дейінгі шамдар кірді.

1945-1948 жылдар

1945 жылдың сәуір айының соңында, Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталуға жақын тұрғанда, әуежайды алға жылжып келе жатқан Қызыл Армия басып алды. Берлиннің төрт секторға бөлінуінен кейін, Кеңес әскерлері 1945 жылдың 30 тамызында Батыс Стаакенге алмасу шартымен, Потсдам конференциясынан кейін британдықтарға әуежайдың бір бөлігі мен кіру жолдарын, «Зеебургер Ципфель» деп аталатын аймақты берді. 1945 жылдың 25 маусымында 284-ші далалық эскадрилья, RAF полкі, Магдебург арқылы құрлықпен Гатовқа келді. Кеңес әскерлері оларды өте жаушылықпен қарсы алды, эскадрильяның «әлдеқайда ертерек» келгеніне байланысты, 284-ші далалық эскадрильяны тікенді сыммен қоршауға тырысты. Осы оқиға қарым-қатынастардың қалыптасуына себеп болды, әуежайдың жанында толық қаруланған және достық емес әскерлермен жабдықталған Кеңес бақылау бекеттері орнатылды. RAF полкінің офицерлері Avro Anson ұшақтарынан әуеден Кеңес позицияларын бақылап отырды, ал RAF полкінің Гатовтағы жасақтарының қызмет мерзімі Кеңес присутствиесі мен Берлиннің әуе көпіріне байланысты алты аймен шектелді. Корольдік әуе күштері ұшағының алғашқы қонуы 1945 жылдың 2 шілдесінде сағат 11.55-те PW698 сериялық нөмірімен Avro Anson ұшағы арқылы жасалды. Бастапқыда Гатов «Аралық қону орны №19» деп аталды, бірақ 1945 жылдың 19 тамызында «Корольдік әуе күштері Гатов» немесе қысқаша «RAF Гатов» деп өзгертілді. Станцияға латын тілінде «Pons Heri Pons Hodie» деген ұран берілді, оны «Кешегі көпір, бүгінгі көпір» деп аударуға болады. RAF Gatow әуежайына ұшқан экипаж құрамында сол кездегі RAF навигаторы Эррол Барроу да болды. RAF-тағы көрнекті мансабы барысында Барроу Германиядағы британдық оккупациялық аймақтың бас қолбасшысы сэр Шолто Дугластың жеке рейсіне навигатор ретінде тағайындалды. Дуглас пен Барроу дос болып, Дуглас Барроуды жалғыз баласының куәгері етті. Барроу Барбадостың тәуелсіздігіне қол жеткізуде маңызды рөл атқарды және Барбадостың бірінші және үшінші премьер-министрі болды. RAF Gatow қысқа мерзімге азаматтық әуежай ретінде де пайдаланылды. 1946 жылы British European Airways (BEA) RAF Northolt – Гамбург – Гатов бағытында аптасына алты рет рейстерді іске қосты, олар Douglas DC 3 («Пионер» BEA терминологиясында) және Vickers VC.1 Viking поршеньді қозғалтқышты ұшақтарын пайдаланды.

Берлин әуе көпірі, 1948-1949

Станция 1947 жылғы наурыз айында 794 неміс жұмысшысын жұмылдырып, ұзын бетонды ұшу-қону жолағымен жаңғыртылды. RAF Гатов 1948 жылғы Берлин әуе көпірінде Американың Темпельхоф әуежайы және Тегельдегі француз әуежайымен бірге маңызды рөл атқарды. Бастапқыда 150 Дуглас Дакота және 40 Авро Йорк ұшақтары Gatow-қа жабдықтама жеткізу үшін пайдаланылды. 1948 жылдың 18 шілдесіне дейін RAF әуеайлаққа күніне 995 тонна жүк жеткізіп отырды. Корольдік әуе күштері мен түрлі британдық азаматтық авиация компанияларымен қатар, АҚШ Әуе күштері, Австралия Корольдік әуе күштері (RAAF), Канада Корольдік әуе күштері (RCAF), Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштері (RNZAF) және Оңтүстік Африка Әуе күштері де әуе көпірі кезінде RAF Gatow-қа жабдықтама жеткізді. 1980 жылдың 20 маусымында Австралия Корольдік әуе күштері RAF Гатовқа оның атқарған рөлін еске алу үшін Дуглас Дакота ұшағын сыйға берді. Ұшақ экипажында Австралия авиациясының ардагері, әуе маршалы Дэвид Эванс болды. Халықаралық құқып бойынша тек британдық, француздық және американдық ұшақтарға ғана одақтас әуе дәліздерінде ұшуға рұқсат берілгендіктен, "Дакота" RAF сериялық нөмірі ZD215-ті алды. "Дакота" әлі де Гаттауда, неміс әуе күштерінің казармасы ішінде сақтаулы тұр. 1948 жылдың қарашасында RAF-тің соңғы көліктік ұшағы – Хэндли Пейдж Хейстингс RAF Гатовқа ұшып келетін эскадрильяларға қосылды, ал кейбір ұшақ экипаждары мен ұшақтар ауыстырушы экипаждарды оқыту үшін қайта орналастырылды. Олардың көп бөлігі Ягельге жақын Шлезвигленд әуе базасында орналасқан, қазіргі уақытта неміс әуе күштері мен Marineflieger оны пайдаланады. Әуе көпірінде қызмет еткен және кейін әуе база жабылғанға дейін RAF Gatow-тың "қақпа күзетшісі" болған Хейстингс ұшағы қазір Alliierten мұражайында сақталған. Желтоқсанның ортасына қарай RAF 100 000 тонна жүк жеткізген. 1949 жылдың сәуір айында әуе көпіріне қатысқан коммерциялық авиакомпаниялар RAF бақылауында жұмыс істеу үшін Азаматтық әуе көпірі бөліміне (British European Airways координациясымен) біріктірілді. BEA-дан басқа, олардың ішінде Ұлыбританияның бірқатар жаңа тәуелсіз авиакомпаниялары да болды, мысалы марқұм сэр Фредди Лейкердің Air Charter, Гарольд Бэмбергтің Eagle Aviation және Skyways. Сәуірдің ортасына қарай барлық елдердің бірлескен әуе көпірі 24 сағат ішінде 1398 рейс жасап, 12 940 тонна (13 160 т) тауар, көмір және жабдық тасымалдады, бұл олардың бірнеше күн бұрын жасаған 8 246 (8 385 т) рекордын арттырды. RAF Gatow Берлин блокадасы кезінде, жақын маңдағы Ванзее көлінде (Хавел өзеніндегі көл) орталық Еуропадағы ұшақтарды пайдаланудың жалғыз белгілі базасы болып табылады. 1948 жылдың 6 шілдесінде RAF 10 Short Sunderland және 2 Short Hythe ұшақтарын пайдалана бастады, олар Гамбургқа жақын Эльба өзеніндегі Финкенвердерден Берлинге ұшып келді. Бұларға британдық авиациялық қызметтің операциялық бөлімшесі болған соғыстан кейінгі тәуелсіз британдық авиакомпания Aquila Airways ұшақтары да қосылды. Ұшақтардың ерекшелігі – басқа ұшақтарға өте коррозиялық әсер ететін тұзды көп көлемде тасымалдау, бірақ олардың анодталған қаптамасы болғандықтан ұшақтарға осылай әсер етпеді. Хаммонд Иннестің "Әуе көпірі" романы Берлин әуе көпірі кезінде RAF Гатовта өтеді және станцияның, оның ішінде дәліздер мен бөлмелердің дәл сипаттамаларымен ерекшеленеді. Кейбір сипаттамалары кітап жарық көргеннен кейін 40 жыл өткен соң да дәл болды.

1949-1994 жылдар

Берлин блокадасынан кейін RAF Gatow британдық армияның Берлин жаяу әскер бригадасының әуежайы ретінде қызмет етті және егер Батыс Берлинге тағы бір Берлин әуе көпірі қажет болса, жабдықтау базасы ретіндегі қызметін қайта бастауға дайын болды. BEA 1951 жылы Темпельхоф әуежайына көшті, содан бастап Батыс Берлиннің көптеген коммерциялық әуе тасымалдау операциялары осы жерде шоғырланды. Britannia Airways және Autair/Court Line компаниялары Қорғаныс министрлігімен келісімшарт бойынша жұмыс істеді. RAF Gatow Station Flight екі de Havilland Canada DHC 1 Chipmunk T.10 ұшағын пайдаланды, олардың бірі қазір Alliiertenmuseum мұражайына тиесілі. Бұл ұшақтар Потсдам келісіміне сәйкес, британдық заңды құқықты сақтау үшін Батыс және Шығыс Берлиннің әуе кеңістігін, сондай-ақ Батыс Германиядан қалаға және кері бағыттағы әуе дәліздерін пайдалануға мүмкіндік берді. 1950 жылдары база Корольдік әуе күштерінің лингвистері үшін де маңызды орталық болды, олар Шығыс Еуропадағы базалардан тәулік бойы совет әуе қозғалысы хабарларын бақылады. Бұл ұшақтар Германиядағы Кеңес оккупациялық күштеріне арналған британдық бас қолбасшы миссиясымен (BRIXMIS деп белгілі) бірлесіп барлау миссияларында да қолданылды. 1956 жылдан бастап "Schooner" операциясы, кейін "Nylon" операциясы деп аталған олар, жоғары деңгейдегі рұқсат алу арқылы жасырын фотосуреттік барлау ұшуларын жүргізді. Барлық рейстер үш әуе дәлізінде және Берлин бақылау аймағында (BCZ) рейстерді мақұлдауға жауапты төрт тарапты ұйым – Берлин әуе қауіпсіздігі орталығына (BASC) хабарлануы тиіс болды. BASC-дегі барлық Chipmunk ұшу туралы хабарламалар кеңестік тараптан "Ұшу қауіпсіздігі кепілдендірілмейді" деп мөрленді, себебі олар 1946 жылғы келісімді Батыс Берлиннен тыс жердегі рейстерді қамтымайды деп түсіндірді. BCZ-де көптеген советтік және Шығыс Германия әскери әуежайлары мен басқа да нысандар орналасқан. Берлин қабырғасы құлағаннан кейін Chipmunk ұшақтарындағы барлау ұшулары тоқтатылды, екі Chipmunk ұшағы Батыс Германиядағы RAF Laarbruch әуежайына жіберілді. Chipmunk WG466 1994 жылдың 30 шілдесінде RAF Laarbruch-тан Берлинге қайтарылып, Берлиндегі Alliiertenmuseum мұражайына тапсырылды. Қазір ол Гатовтағы Bundeswehr әскери-әуе күштері мұражайына жалға берілген. WG486 әлі де RAF қызметінде, Ұлыбритания шайқасы естелік ұшуларында қолданылуда. RAF Gatow 1970 жылдан бастап Ұлыбритания Армиялық Әуе корпусының 7 Aviation Flight AAC бөлімшесіне де тиесілі болды, кейін No. 7 Flight AAC деп аталды. Бөлімше бастапқыда төрт Westland Sioux (Ұлыбританияда жасалған Bell 47) және кейін үш Westland Gazelle AH.1 тікұшағымен ұшты. RAF Gatow және Grunewald-тегі Teufelsberg тауында 26SU Сигналдық бөлімшесі де орналасқан. 26SU – GCHQ Cheltenham атынан Шығыс Германия мен Польшадағы Варшава шартының әскери байланыстарын бақылауға арналған RAF-қа қарасты арнайы Сигналдық барлау бөлімшесі.

Шығыс Германиядан Гатовқа қашу

Кем дегенде үш рет Шығыс Германиядан RAF Gatow-қа қашып құтылды. 1978 жылдың 9 сәуірінде Шығыс Германияның екі бауыры Лотар мен Дитер Вебер Gesellschaft für Sport und Technik (Шығыс Германияның жартылай әскери оқу ұйымы) ұйымына тиесілі Zlin Z 42M жеңіл ұшағымен, DM WNX шақыру таңбасымен RAF Gatow-қа қашып кетті. Бұл қашу үш жыл бойы жоспарланған болатын. Ұшақ бөлшектелді және "Сіздердің осында болуыңызды тілейміз" сияқты жазулармен боялған күйінде Глиниккер көпірі арқылы Шығыс Германияға қайтарылды. 1979 жылдың 24 маусымында Шығыс Германияға тиесілі жолсерпек RAF Gatow-қа қонды, оның пилоты саяси пана сұрады. Жолсерпек төрт күннен кейін Глиенике көпірінде Шығыс Германияға қайтарылды. Рульді басқару құрылғысының құлпында "келесі қашудан бұрын алып тастаңыз" деген хабар жазылған. 1987 жылдың 15 шілдесінде жас шығыс немiсi Томас Крюгер Gesellschaft für Sport und Technik ұйымына тиесілі Zlin Z 42M жеңіл ұшағымен қашып кетті. RAF полициясына айтқан алғашқы сөздері саяси пана сұрауы болды. Ол азаматтық билікке тапсырылды және Батыс Германияның азаматтығын алды. Оның DDR WOH тіркелгі нөмірі бар ұшағы RAF станциясының ұшқыштарымен бөлшектелді және "Сіздердің осында болуыңызды тілейміз", "Қайта оралыңыз" сияқты әзілді жазулармен боялған күйінде Шығыс Германияға (жолмен) қайтарылды. DDR WOH әлі күнге дейін ұшып жүр, бірақ 1991 жылдан бері D EWOH тіркелгі нөмірімен.

Шығыс Германияның шабуыл жоспарлары

RAF Gatow-тың ең жақын әскери көршісі – Шығыс Германияның Ұлттық халық армиясының (NVA) танк бөлімшесі болды. Ол әуежайдың батыс жағындағы Берлин қабырғасының бөлігінің артында, әуежайдың тікелей қарсысында орналасқан және RAF Gatow бақылау мұнарасынан анық көрінетін. Гатовқа қарама-қарсы Берлин қабырғасының бөлігі іс жүзінде қабырға емес, сым тор болды. Шығыс Германия мұны "әскери әдеп" деп мәлімдеді, бірақ RAF Gatow-дағы ешкім мұған сенбеді, оның орнына бұл әскери шабуылды жеңілдету үшін жасалған деп ойлады. Германияның қайта бірігуінен кейін, "Орталық операциясы" (Operation CENTRE) кодосымен Батыс Берлинге шабуыл жоспарлары табылды, бұл болжам расталды. ГДР Шекара әскерлерінің 34-ші "Ханно Гюнтер" полкі RAF Gatow-қа шабуыл жасау және оны басып алу міндетіне бекітілді. Шығыс Германияның жақын арада таратылатыны белгілі болған 1990 жылға дейін де шабуыл жоспарлары үнемі жаңартылып отырды.

Жабылу

Германияның қайта бірігуінен кейін британдықтар 1994 жылғы 18 маусымда станцияны басқару құқығын тапсырды. Station Flight және оның екі Chipmunk T.10 ұшағы 1994 жылғы 30 маусымда таратылды. 1994 жылғы 7 қыркүйекте станция Германия Әуе күштеріне қайтарылды. Аэродром қысқа мерзімге ғана жұмыс істеді, содан кейін 1995 жылы әуе трафигі үшін жабылды. Екі ұшу-қону жолағының батыс бөліктері кейіннен тұрғын үйлер салу үшін алынып тасталды, ал шығыс бөліктері ғана қалды, олар алаңның ортасынан диагональ бойынша кесілген. Қалған бөліктері ашық аудандағы ұшақтар көрмесі үшін пайдаланылады. RAF Gatow және 1945 жылдан 1994 жылға дейін Берлиндегі батыс күштерінің тарихы Достасқан елдер мұражайында баяндалады.

Қазіргі уақытта Германияның Әуе күштері мен Ханс-Каросса-гимназиясы пайдаланады

Әуеайлақ қазір Генерал Штайнхофф Казерне деп аталады. Қазіргі уақытта онда Бв Фахшшлю Берлин Гатов, Фернмельдеауфклюнгсабсек 921, Люфтваффенүнтершютцунгскомпания Гатов, 3-Люфтваффендивизия Командасы, 4-Люфтвафенмузиккорп және Truppenambulanz Berlin Gatow орналасқан. Бұрынғы RAF станциясының орнында, бірақ Генерал Штайнхофф Казернесіне кірмейтін, мектеп – Ханс Каросса гимназиясы және Германия Федеративтік Республикасының мемлекеттік қызметкерлеріне арналған үйлер бар. 2003 жылдан бері бұл Берлин Кладов ауданының бөлігі болып табылады. Генерал Штайнхофф Казернеде Бундесвер Әуе күштері мұражайы (Luftwaffenmuseum der Bundeswehr) орналасқан, онда көптеген экспонаттар (соның ішінде тарихи ұшақтар) және неміс әскери авиациясы мен әуеайлақтың тарихы туралы көптеген ақпараттар бар. Музейге кіру тегін. Неміс Әуе күштері басқаратын мұражай, Әскери тарихты зерттеу институтының (Милитергешишлихес Форшунгсамт немесе MGFA) техникалық және әкімшілік басқаруында.

Апаттар мен оқиғалар

1947 жылғы 18 наурызда No. 16 эскадрилья RAF (ұшқышы W/O Angus Mackay) Берлиндегі Кладоу әуежайына апаттық қонды жасады, RAF Gatow әуежайынан бір шақырымдай қашықтықта. Ұшқыш аман қалды. 1948 жылғы 5 сәуірде сол күні Нортхольттан Гамбург арқылы Берлинге жоспарланған рейсін орындап ұшып келе жатқан BEA Vickers 610 Viking 1B (тіркеу нөмірі: G AIVP) ұшағы, RAF Gatow әуежайына жақындағанда, сол кезде аймақта әуе көрсетілімдерін жасап жатқан Кеңес Әуе күштерінің Яковлев 3 истребителімен бетпе-бет соқтығысты. Соқтығысу салдарынан "Викинг" ұшағы бақылаудан шығып, әуежайдан 1,9 миль қашықтықтағы Шығыс Германия аумағында құлады, ұшақтағы барлық 14 адам (төрт экипаж мүшесі, он жолаушы) қаза тапты. Кеңес истребителінің ұшқышы да апатта мерт болды. Кешіктірілген тергеу нәтижесінде, Кеңес ұшқышының барлық қабылданған ұшу ережелерін және Кеңес үкіметтері қатысушы болған төртжақты ұшу ережелерін бұзған әрекеті апаттың себебі болып анықталды. 1949 жылғы 15 наурызда Skyways Avro 685 York I жүк ұшағы (тіркеу нөмірі: G AHFI) RAF Gatow әуежайына жақындағанда құлады, себебі сол қанатын жоғалтты. Бұл ұшақтың жерге құлауына және үш экипаж мүшесінің қаза болуына әкеп соқты.