Кіріспе

Үндістандық урду ақыны Мир Бабар Әли Анис (1800-1874), сондай-ақ Мир Анис ретінде де танымал. Ол поэзиясында «Анис» (ұрду: آؔنس, Анис – «жақын дос, серік») атты өлеңдік псевдонимін (тахалус) қолданған. Анис өлеңдерінде парсы, урду, араб және санскрит сөздерін пайдаланған. Анис сол заманның дәстүрі бойынша ұзақ марсиялар жазған, бірақ қазіргі күні тіпті діни рәсімдерде де тек таңдалған бөлімдері ғана оқылады. Ол 1291 хижри жылы, яғни 1874 жылға сәйкес қайтыс болды.

Отбасы

Мир Бабар Әли Анис 1803 жылы Файзабадта дүниеге келген. Замир Нақви өзінің "Хандаан-и Мир Анеес ке Намуар Шо’ара" (Мир Анис отбасындағы танымал ақындар) атты кітабында Мир Анис отбасындағы 22 ақын мен олардың өлеңдерін тізімдеген. Урду әдебиетін зерттеуші Сайед Таки Абеди Мир Анистің отбасы үш ғасыр бойы поэзиялық әдебиет жазғанын, бастапқыда парсы тілінде, кейін урду тілінде жазғанын көрсеткен. Мир Анис – бесінші буын ақын, ол бұл туралы "Намақ е Хваан е Такаллум хай Фасахат мери" өлеңінің бірінші шумағында айтқан.

Білім

Анистің анасы оның ең басты шабыты болғанға ұқсайды. Ол дәстүрлі шиит дінінде білім алған.

Өмір

Анис Лакхнауға шақырылып, сол жерде танымалдылығының шыңына жетті. Ол Лакхнауда қалды, өйткені оның өнері басқа жерде бағаланбайды деп сенді. Бірақ, Оудты британдықтар басып алғаннан кейін, оны Азимабадқа (Патна), Дулипурға (Варанаси), Хайдарабад пен Аллахабадқа баруға көндірді. 1870 жылы Наваб Тахвар Жұң Анисті Хайдарабадқа шақырды, бірақ ол Хайдарабад мемлекетінің сол кездегі низамы Мир Махбуб Әли ханның сарайына келуден бас тартты. Низам өзі ақынның сөз сөйлейтін мәжіліске барды. Хайдарабадтан қайтып келе жатып, ол 1871 жылы Аллахабадта тоқтады және имам Хусейннің жақтасы, марқұм Лала Бени Прасад Шриваставаның Вакил Имамбарасында марсиясын оқыды. "Икбалды қалай оқу керек?" атты мақаласында Шәмсүр Рахман Фаруки былай деп жазды: "Икбал жақсы жағдайда болды, өйткені оның ішінде Bedil (1644–1720) парсы тілінде және Mir Anis (1802–1874) урду тілінде болды". Ол одан әрі былай мәлімдеді: "Мир Анис туралы айту кейбіреулерімізге таңқаларлық болуы мүмкін, бірақ Мир Анис марсияларының урду тіліндегі тарихи, лирикалық және ауызша драмалық поэзияның ең жақсы үлгісі екенін түсінгенше. Икбал поэзиясы Анис жасаған мүмкіндіктерді кеңейтеді және пайдаланады". Мир Анис діни сезімдерге ойнап, поэзиялық сұлулық есебінен шығармаларына вертикальдық сипат бергені үшін сынға ілікті. Фархат Надир Ризви зерттеуінде Анис жазбадағы тарихты баяндағанын және осылайша таза қиял мен фантазияны қолдануда шектелгенін айтса да, ол әңгіме айту өнерін шеберлікпен пайдаланды және оның тек марсия жазушысы ғана емес, сонымен қатар табысты әңгімеші болғанын мойындаудан бас тарта алмаймыз. Анис Шекспирмен салыстырылды. Шекспир оқырманға шынайы көрінетін әдемі ойдан шығарылған сюжеттер мен кейіпкерлер жасайды; Анис тарихта мұздаған оқиғалар мен кейіпкерлерді оқырманның көзінде тірілтетіндей тірілтеді. Анис сондай-ақ урду поэзиясының саласы – рубаидегі пионер ретінде танымал және Мирза Сауда, Хожа Мир Дард және Дабир сияқты мәртебеге ие. Марсияда шебер болғаннан басқа, Анис урду тіліндегі ең қысқа толық поэма – рубаиде де маман болды, ол тек төрт жолдан тұрады. Ол рубаидің мазмұнын байытып, оны одан да түрлі және көп өлшемді етті. Анис Кербеланың трагедиялық оқиғаларын және олардың рубаиге моральдық әсерін енгізді. Осылайша ол рубаидің ауқымын шексіз кеңейтті. Кербеланың қосылуы урду рубаиінің гүлденуіне әкелді. Осылайша, өміріміздің көптеген ішкі және сыртқы аспектілері урду рубаиісінде өздерінің көрінісін тапты.

Семинарлар мен симпозиумдар

Лондондағы "Дабир академиясы" Мир Анис пен Мирза Дабирдің туғанына 200 жыл толуына арналған шара аясында "Урду әдебиетіндегі Анис пен Дабирдің орны" тақырыбында халықаралық семинар ұйымдастырды. 2001 жылдың 19 сәуірінде Пәкістанның өнер кеңесі (Карачи) және Пәкістан-Араб әдеби қоғамы бірлесіп "Мир Анис және жоғары әдебиет" (Mir Anis our Adab i Aalia) тақырыбында семинар өткізді, төрағалықты Фарман Фатепури, ал бас қонақ – Мехди Масуд жасады. Сондай-ақ, 2002 жылдың сәуір айында Қарачидегі өнер кеңесі Мир Анистің туғанына 200 жыл толуына арналған кеш ұйымдастырды. 2003 жылдың тамызында Хайдарабад орталық университетінің урду кафедрасы "Мир Анистің марсияларындағы соғыс элементтері" (Mir Anis Ke Marsia Mein Jang ke Anasir) тақырыбында ұлттық семинар өткізді.