Кіріспе

Пуэрто-Риколық ұлтшыл Лолита Леброн (19 қараша 1919 жыл – 1 тамыз 2010 жыл) – 1954 жылы АҚШ Капитолийіне қарулы шабуыл жасағаннан кейін, ауыр дене жарақаттары келтіргені және басқа да қылмыстар жасағаны үшін сотталған пуэрто-риколық ұлтшыл. Ол 1979 жылы президент Джимми Картердің рақымшылығымен түрмеден босатылды. Леброн Пуэрто-Риконың Ларес қаласында туып өскен, онда ол Пуэрто-Рико либералдық партиясына қосылды. Жастық шағында ол пуэрто-риколық ақын Франсиско Матос Паолимен танысып, онымен қарым-қатынаста болды. 1941 жылы Леброн Нью-Йорк қаласына көшіп барды, онда ол Пуэрто-Рико ұлттық партиясына қосылып, партия жетекшілігінде ықпалды болды. 1950 жылдардың басында Ұлттық партия бірқатар революциялық әрекеттерді бастады, соның ішінде 1950 жылғы Жаюя көтерілісі, ол аралдағы американдық үстемдікке қарсы бағытталған болатын. Олар бұл шабуылдарды АҚШ үкіметі мен Луис Муньос Мариннің Пуэрто-Рико енді АҚШ-тың бақылауында болмайды деген жалған және сенімсіз мәлімдемелеріне наразылық ретінде жасады. Осы бастаманың аясында Педро Альбису Кампос Лебронға АҚШ-та шабуылдар ұйымдастыруды тапсырды, бұл ретте "душман үшін ең стратегиялық" мақсаттарға назар аударуды сұрады. Леброн 1954 жылы АҚШ Өкілдер палатасына шабуыл жасаған ұлтшылдар тобын жетекшілік етті. Ол кінәлі деп танылып, сотталды және түрмеге қамалды. Леброн 25 жыл бойы, 1979 жылға дейін түрмеде отырды, сол кезде Джимми Картер шабуылға қатысқан топқа жазасын жеңілдетті. 1979 жылы босатылғаннан кейін топ Пуэрто-Рикоға оралды, онда Пуэрто-Рико тәуелсіздігін қолдаушылар оларды жылы күшпен қарсы алды. Келесі жылдары Леброн тәуелсіздік қозғалысына қатысуын жалғастырды, соның ішінде Виекстегі АҚШ Әскери-теңіз базасының болуына қарсы наразылық акцияларына қатысты. Оның өмірі кейіннен кітаптарда және деректі фильмдерде толыққанды сипатталды. 2010 жылдың 1 тамызында Леброн жүрек-қан тамырлары инфекциясының асқынуынан қайтыс болды.

Ерте өмір

Леброн (туған аты: Долорес Леброн Сотомайор) Пуэрто-Риконың Ларес қаласында Гонсало Леброн Бернал мен Рафаэла Сото Лучаноның бес баласының бірі болды; қалған төрт баласы – Ауреа, Аугусто, кіші Гонсало және Хулио. Леброн Ларес ауданындағы Пезуэла ауылында өсті. Гонсало Леброн ферманың бригадирі болып айына 30 доллар жалақы алды. Ол отбасына «кішкентай үйде» тұруға және егін егуге рұқсат берді. Пезуэлада Леброн шағын ауылдық мектепте білімін бастады. Кішкентай кезінде Леброн пневмониямен ауырып қалды, суға толы арыққа түсіп кеткендіктен. Осы аурудың салдарынан денесі әлсіз болып өсті және ағаларының белсенділігіне шыдамай, тез шаршады. Ол іштен тымсық және ойлы мінезді дамытты, көбінесе хосиенданың төңірегіндегі табиғатты тамашалап уақыт өткізді. Леброн алтыншы сыныпты бітірген соң, Bartolo ауылындағы Сегунда Юнидад Рурал мектебіне, яғни орта мектепке оқуға түсті. Ол мемлекеттік мектепте сегізінші сыныпты бітірді. Леброн өте әдемі болған және жасөспірім кезінде Ларесте өткен «Мамыр гүлдерінің патшайымы» сұлулық конкурсында бірінші орынды жеңіп алды. Әкесі дінге сенбесе де, Леброн он төрт жасында, бауырлары сияқты, католик дініне крещениеден өтті. Крещение кезінде ол Франсиско Матос Паолимен танысты, ол оның алғашқы сүйікті адамы болды. Паоли мен Леброн бір-біріне хат жазысып, өлеңдермен алмасты. Жосианна Арройоның айтуынша, Лолита «көбінесе мистикалық өлеңдер жазды, олардың тақырыбы – діни символизмге толы ‘көріністер’ болатын». Паолидің отбасы олардың қарым-қатынасына қарсы болды, себебі Лебронды «хибара» (ауылдық қыз) деп есептеді. Әкесі де осы қарым-қатынасқа қарсы болды және оған Паолиге хат жазуды тоқтатуды бұйырды. Бірақ Паоли қаладан кеткенге дейін олар хат алмасып жүрді. Леброн ақырында Сан-Хуанға көшіп, тігіншілікке оқуға түсті және Паолимен хат алмасуын жалғастырды. Ол әкесі туберкулезге ауырғандықтан Лареске қайтуға міндетті екенін сезінді. Отбасы хосиендадағы үйді тастап кетуге мәжбүр болды, бірақ Рамон Сантьяго кейін оларға жаңа үй берді. Леброн әкесіне күтім жасау жауапкершілігін өз мойнына алды. Ол жақын қалаға барып, әкесіне дәрі-дәрмек сатып алып, оған әр жеті минут сайын беріп тұрды. Жеті күн бойы ол ұйықтамай, тамақ ішпей, әкесіне күтім жасады. Ол қайтыс болғаннан кейін, Леброн киім тоқу арқылы өмір сүре бастады.

Саяси белсенділік

Леброн жас кезінен бастап Либералдық партияның мүшесі болғанмен, саясатқа қызығушылық танытпады. Алайда, оның ұстанымы 1937 жылдың 21 наурызынан кейін өзгерді, Пуэрто-Рико Ұлттық партиясының бір топ белсенділері бейбіт наразылық акциясы кезінде қаза тапты, ол Понсе қырғыны деп аталды. Ол кезде он сегіз жастағы Леброн осы оқиғадан кейін ұлтшылдық идеологияны дамытты. Осы уақыт аралығында Леброн отбасының кеңесіне сәйкес жергілікті инженермен қарым-қатынаста болды. Ол жиырма бір жасында өзінің тұңғыш қызы Глэдисті дүниеге әкелді, ол Леброн күйеуінен бөлініп, Нью-Йоркке көшіп кеткеннен кейін Рафаэла Лучаноның қамқорлығына қалдырылды. Нью-Йоркке келгеннен кейін ол жұмыс табуда қиындықтар көретін болды, себебі ағылшын тілін толық түсінбеді. Леброн бірнеше фабрикада тігінші болып жұмыс істеді. Ол Пуэрто-Рико жұмысшыларына қатысты дискриминацияға наразылық білдіргеннен кейін, оны "басшылары бүлікші" деп санағандықтан, кейбір жұмыстан босатылды. Леброн күйеуін аяусыз ұстағанын сезінгендіктен, онымен ажырасуға шешім қабылдады. 1943 жылы Пуэрто-Рикодан Нью-Йоркке жұмыс іздеген жибаролардан тұратын Пуэрто-Риколықтардың жаппай көшіп кетуі болды. Леброн олардың кедейлікте, әлеуметтік құлдырау мен бейбітшілікте өмір сүруге мәжбүр болуын байқағанда, көңілі түсіп, ұлтшыл топтардағы жұмысын арттырды. 1946 жылы ол досының кеңесіне сай Пуэрто-Рико Ұлттық партиясының мүшесі болды. Осы уақыт ішінде ол партияның президенті Педро Альбису Кампосқа құлшылық ете бастады, оның өмірбаянын және идеалдарын зерттеді және жаттады. Партияға кіргеннен кейін Леброн өз бастамаларын ұйымның идеалдарына енгізді, оларға социалистік және феминисттік идеалдар әсер етті. Әйелдер мен балаларды қорғауға бағытталған жаңа экономикалық жүйелер мен әлеуметтік реформалар. Партияның істеріне үнемі араласып, бірнеше жоғары лауазымға ие болды, олардың ішінде хатшы, вице-президент және Нью-Йорктегі делегацияның атқарушы өкілі болды. 1948 жылы 21 мамырда Пуэрто-Рико Сенатына архипелагтағы тәуелсіздік және ұлтшылдық қозғалыстардың құқықтарын шектейтін заң жобасы енгізілді. Сенатта бұл заң жобасы сол күні қабылданды. Бұл заң жобасы 1940 жылы АҚШ-та қабылданған антикоммунистік Смит заңына ұқсас болды, ол АҚШ-тың Пуэрто-Риконың губернаторы болып тағайындалған Хесус Т. Пиньеро 1948 жылы 10 маусымда қол қойған кезде Ley de la Mordaza (Gag Law) деп аталды. Бұл заңға сәйкес, аралдық үкіметті құлдырату немесе жоюға бағытталған кез келген материалды басып шығару, жариялау, сату немесе көрсету қылмыс болып саналады; немесе осындай қирату ниеті бар кез келген қоғамды, топты немесе адамдар жиналысын ұйымдастыру. Ол патриоттық ән айтуды заңсыз етті және 1898 жылғы заңды күшейтті, бұл заңға сәйкес Пуэрто-Риконың Туын көрсету заңсыз болды, кез келген заңға мойынсұнбаған кінәлі деп табылған адам он жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасына тартылады, 1948 жылы 10 000 АҚШ долларына дейін айыппұл салынады (қазіргі жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең), немесе екеуі де. Пуэрто-Риконың Өкілдер палатасының PPD емес мүшесі доктор Леопольдо Фигероаның айтуынша, заң репрессивті және сөз бостандығын кепілдендіретін АҚШ Конституциясының бірінші түзетуін бұзады. Ол бұл заңның Пуэрто-Рико халқының азаматтық құқықтарын бұзу екенін атап өтті. 1950 жылы 1 қарашада Пуэрто-Рикодағы Jayuya көтерілісі мен Utuado көтерілісін қоса алғандағы көтерілістерден кейін Оскар Колазо мен Гриселио Торрезола Гарри С. Трумэннің резиденциясына шабуыл жасап, Альбису Кампостың хаттарын алып, Трумэнге жолдады. Екі адам мен күзетші арасында атыс болып, Торресола қаза тапты. Колазо ауыр жарақат алды, бірақ аман қалды және американдық қазылар алқасы оны өлім жазасына кесті. Пуэрто-Риконың Ұлттық партиясы олардың мақсаты "Пуэрто-Риконың отаршылдық мәртебесіне назар аудару" екенін мәлімдеген, ал американдық үкімет пен БАҚ оны кісі өлтіру әрекеті ретінде қарастырды. Үкімнен кейін Леброн тез арада "Оскар Коллазоның қорғанысы жөніндегі комитетке" қосылды, көптеген қоғамдық демонстрацияларға қатысып, ақырында президенттің ауыстырылуына әкелді. 1952 жылдың 25 шілдесінде Пуэрто-Риконың ресми атауы Estado Libre Associado (АҚШ-тың одақтастығы) деп өзгертілді, өйткені аралдардың алғашқы сайланған губернаторы Луис Муньос Маринь конституцияны жариялады. 1954 жылы Леброн Альбису Кампостан хат алды, онда ол "душманға ең стратегиялық үш жерге" шабуыл жасауды тапсыруға ниетті екенін мәлімдеді.

Шабуылға дайындық

Албизу Кампос 34 жастағы Лебронмен түрмеден хат алмасып, Рафаэль Кансел Миранда, Ирвин Флорес және Андрес Фигероа Кордеродан құралған ұлтшылдар тобын Вашингтон қаласына шабуыл жасау үшін таңдады. Бұйрық алғаннан кейін ол оны Нью-Йорктегі Ұлтшыл партия жетекшілігіне жеткізді және екі мүше күтпеген жерден қарсылық білдіргеніне қарамастан, жоспар орындалды. Леброн: «Мен жалғызмын» деп жауап беріп, ғимараттың ішіне қарай басты. Топ бұл шабуылды мемлекеттік төңкеріс деп санады, ол Пуэрто-Рико тәуелсіздік қозғалысы тарихындағы ең маңызды революциялық акт, Грито де Ларес, Интентона де Яуко және Хаюя көтерілісінен кейінгі төртінші көтеріліс болды. Топ жартылай автоматты тапаншалармен атыс ашты. Леброн өзі төбеге оқ атқандарын айтты, ал Фигероаның тапаншасы істемей қалды. Шамамен 30 оқ атылды (Канселдің сөзіне сүйенсек, көбінесе ол атты), бес заң шығарушы жараланды; Мичиганнан келген өкіл Элвин Морелл Бентли кеудесінен ауыр жарақат алды. Қамауға алынғаннан кейін Леброн: «Мен ешкімді өлтіру үшін келмедім, Пуэрто-Рико үшін өлу үшін келдім!» деп айғайлады.

Сот және түрмеге қамау

Леброн мен оның тобы кісі өлтіруге талпыну және басқа да қылмыстармен айыпталды. Ол Батыс Вирджиния штатының Альдерсон қаласындағы әйелдерге арналған федералдық түзету мекемесінде түрмеге жабылды. Сот 1954 жылдың 4 маусымында басталды, қатаң қауіпсіздік шараларымен және судья Александр Холтцофф төрағалығымен өтті. Жеті ер және бес әйелден құралған қазылар алқасы құрылды, олардың кімдігі бұқаралық ақпарат құралдарынан жасырылды. Прокуратураны Лео А. Ровер басқарды, бұл процесте 33 куәгер куәлік берді. Рут Мэри Рейнольдс, «америкалық/пуэрто-риколық ұлтшыл» және ол құрған «Пуэрто-Риконың тәуелсіздігі үшін американдық лигасы» Лебронды және басқа үш ұлтшылды қорғауға келді. Леброн мен топтың басқа мүшелері қорғаныс куәгерлері болды, куәлігінде олар «туған жерінің азаттығы үшін өлуге келгендерін» қайта растады. Сот барысында Леброн қазылар алдында 20 минут сөйлегенде, өзінің «елінің азаттығы үшін айқышқа шегеленіп жатқанын» мәлімдеді. Соттың басында ол тыныш болды, адвокаттары арқылы туы дәлел ретінде ұсынылғанда оған көрсетілген құрметсіздікке шағымданып, туға қатысты наразылық білдірді. Қорғаныс тарапы топтың қылмысты жасағанда психикалық тұрақсыздықтан зардап шеккен болуы мүмкін деген пікірді айтқанда, ол қарсылық білдірді. 1954 жылдың 16 маусымында қазылар алқасы төртеуін де кінәлі деп тапты. 1954 жылдың 8 шілдесі күні Леброн үкім жарияланбас бұрын ұлының қайтыс болғанын білді. Ол сот отырысының басында тыныш болды, бірақ бір кезде өзін ұстай алмай, гистерияға ұшырады. Холтцофф оларды мүмкіндігінше ұзақ мерзімге түрмеге жабуға шешім қабылдады. Леброн жағдайында бұл оның мінез-құлқына байланысты он алтыдан елу жылға дейін болды. Түрмеге қайтқаннан кейін, ол ұлының қайтысы туралы ресми хабарлама алғаннан кейін шокқа түсіп, үш күн бойы сөйлемеді. Прокуратура тарапынан куәлік бергендердің бірі Гонсало Леброн кіші болды, ол өз әпкесіне қарсы куәлік берді. 1954 жылдың 26 қазанында судья Лоуренс Уолш барлық айыпталушыларды сөз байласуда кінәлі деп танып, оларды тағы алты жылға түрмеге жапты. Леброн елу жылға бас бостандығынан айырылды. Леброн түрмедегі алғашқы екі жылды ең қиын деп еске алды, ол ұлы мен анасының қайтысымен күресуге мәжбүр болды. Туыстарымен байланыс болған жоқ. Леброн әпкесінен келген хаттарды қабылдамайтын, себебі түрмеде тек ағылшын тілінде жазылған хаттарға ғана рұқсат берілді. Сол кезде сыртқы әлеммен байланысқа рұқсат берілмеді. Кейін бірнеше тұтқын үш жарым күнге созылған аштық әрекетін ұйымдастырғаннан кейін байланысқа рұқсат берілді. Оның қатысуына байланысты Лебронға біраз уақыт бойы камерадан тыс жұмыс істеуге рұқсат берілмеді, бірақ ақырында медпунктте жұмыс істеуге рұқсат алды. Түрмеде отырғанда, судьялар тобы оған қоғамдық түрде кешірім сұрауы үшін шартты түрде босатуды ұсынды, бірақ ол ашуланып, оны қабылдамады. Жазаның алғашқы 15 жылын өтегеннен кейін Лебронның әлеуметтік жұмыскері оған шартты түрде босатуды сұрай алатынын айтты, бірақ ол ұсынысқа қызығушылық танытпады және қажетті құжаттарға ешқашан қол қоймады. Осы қызығушылықтың болмауына байланысты ол жазалау комитетінің алдындағы отырысқа қатысуға міндеттелді, онда ол шартты түрде босату туралы ұсынысқа қатысты өзінің позициясын, сондай-ақ терроризм, саясат және АҚШ-тың атом бомбасын пайдалануы сияқты басқа да мәселелерді көрсететін жазбаша мәлімдеме жасады. Осыдан кейін басқа тұтқындар оның ұсыныстан бас тарту ниетіне күмәнмен қарады, бұл оны олардан алыстатып, оның назарын оқуға және өлең жазуға аударды. Осы кезеңде Лебронның дінге деген қызығушылығы арта түсті. Лебронның қызы Глэдис 1977 жылы, анасы түрмеде жатқанда қайтыс болды.

Кейінгі жылдары, өлімі және мұрасы

1979 жылы президент Джимми Картер 25 жыл түрмеде отырған Лолита Леброн, Ирвин Флорес және Рафаэль Кансел Миранданың жазаларын жеңілдетті. Андрес Фигероа Кордеро өлім ауруына байланысты түрмеден ертерек босатылды. Пуэрто-Рико губернаторы Карлос Ромеро Барсело Картердің берген жеңілдетуіне қарсы шығып, бұл терроризмді ынталандырады және қоғамдық қауіпсіздікке нұқсан келтіреді деп мәлімдеді. Леброн туған жеріне оралғанда, оның жақтастары оны құрметпен қарсы алды. 1979 жылы Лолита Леброн, Ирвин Флорес, Рафаэль Кансел Миранда және Оскар Колазо Мексика қаласында өткен Пуэрто-Рико тәуелсіздігін қолдау жөніндегі халықаралық конференцияда, 51 елдің өкілдері алдында олардың ұстазы Альбису Кампостың батырлық пен құрбандыққа шақыруын іске асырғандары ретінде танылды. Сол жылы Леброн мен оның тобы Кубада Плая-Жирон орденімен марапатталды. Плая-Жирон ордені – Куба мемлекеттік кеңесінің кубалықтарға немесе шетелдіктерге табыс ететін ұлттық ордені. 2000 жылдың 22 мамырында ол Нивеа Эрнандеске қатысты сөзді шабуыл жасады деген жалған айып тақты, ол сол кездегі Пуэрто-Рико сенаторы Кеннет Макклинтоктың анасы болды, кейіннен ол Пуэрто-Рико Сенатының азшылық көшбасшысы, содан кейін президенті қызметін атқарды және қазір Мемлекеттік хатшы болып жұмыс істейді. Бұл оқиға Сан-Хуан қаласындағы дәріханада оның және белгісіз әйелдің арасындағы пікір алмасудан кейін болды. Оқиға туралы хабар дәріхана қызметкері Эрнандестің бастамашы екенін анықтағаннан кейін тарады, ол сол кезде операциядан кейін жазылып жатқан және екі айдан кейін қайтыс болды. 2001 жылдың 26 маусымында Леброн Виэкестегі шектеулі аймаққа заңсыз кіргені үшін ұсталған наразылық білдірушілердің бірі болды. 2001 жылдың 19 шілдесінде ол әскери-теңіз күштерінің меншігіне заңсыз кіргені үшін 60 күнге түрмеге жабылды. Леброн маусым айында ұсталғаннан бері 23 күн түрмеде отырды, оған тағы 37 күн қалды. Лебронның Викестегі наразылығынан екі жыл өткен соң, 2003 жылдың 1 мамырында АҚШ әскери-теңіз күштері Викестен шығып, оның базаларын Пуэрто-Рико үкіметіне тапсырды. Осыдан кейін ол тәуелсіздік идеясын қолдайтын басқа да шараларға қатысуын жалғастырды. 2005 жылдың 5 қыркүйегінде от өртеніп, 14 000 долларлық материалдық шығын келтіргеннен кейін олар ауруханаға жатқызылды. Леброн 2008 жылдың 1 маусымында өткен Демократиялық партияның алғашқы сайлауына қарсы болған саяси лидерлердің бірі болды. Топ сайлауға қатысушылардың азаятынын күтті, сонымен қатар Пуэрто-Риконың "суверенитетке лайық" екенін мәлімдеді. 2008 жылдың 10 маусымында Леброн үйінде құлап, жамбасын және білегін сындырып алды. Ол Сан-Хуан ауруханасында операция жасады. 2009 жылы Лебронның өміріне негізделген фильмді түсіруді жоспарлаған, актриса Ева Лонгория қатысқан жоба қарастырылды, бірақ ол ешқашан іске аспады. 2008 және 2010 жылдар аралығында Леброн бірнеше рет ауруханаға жатқызылды, алғашқысы құлау салдарынан жамбасы мен қолының сынуынан болды, оған операция жасау қажет болды. 2009 жылдың 18 қыркүйегінде ол кардиореспираторлық инфекциядан күрт нашарлап қалды. Леброн жақсы жағдайда жазылып, жұртшылықтың қолдауына алғыс айтып баспасөз хабарламасын жариялады. Алайда, бронхиттен туындаған асқынулар 2010 жыл бойына жалғасып, ол 2010 жылдың 1 тамызында қайтыс болды. Пуэрто-Риконың тәуелсіздігін немесе еркін қауымдастығын қолдайтын көптеген қоғам қайраткерлері Лебронның өліміне тез өкініш білдіріп, оның белсенділігін жоғары бағалады. Оның өмірі кейбір еуропалық газеттерде мақтаумен еске алынды.

Мұра

Леброн алған құрметтердің арасында суреттер, кітаптар және деректі фильм бар. Мексикалық суретші Октавио Окампо Лебронның плакатын жасады, ол Калифорния штатының Сан-Франциско қаласындағы Galería de la Raza галереясында көрмеге қойылды. Чикаго қаласының Гумбольдт саябағында Лебронның суреті басқа да танымал пуэрторикалықтармен бірге бейнеленген. Бұл туындылардан өзге, Леброн ебек экран өнерінде кең таралған тақырыпқа айналды. Осындай көп назар аударған туындылардың бірі – Линда Лусероның «Лолита Леброн: ¡Viva Puerto Rico Libre!» туындысы. Суретші АҚШ-та саяси тұтқындардың жағдайы туралы білуге қызығушылық танытты, ал Леброн оған қоғамдық бірлестік құруға қатысты плакат үшін ықтимал тақырып ретінде көрінді. Сонымен қатар, Сан-Францисконың Миссия ауданында тұратын, латын американдықтарының арасында пуэрторикалықтардың үлесі шамалы болған аймақта, Лусероның Лебронды бейнелеуі күтпеген болып келді және бұл, мүмкін, «ішкі колония» тезисін көрсетеді. Туындының ең көп талқыланатын элементтерінің бірі – пуэрторикалықтар Лебронды әдетте ақ нәсілді әйел деп есептейтін болса, оның қоңыр терісін ерекшелеу үшін күйдірілген сиенмен бейнеленгендігі. Лебронның бұл көркем бейнесі АҚШ баспасөздерінің оны femme fatale ретінде көрсетуімен қарама-қайшы келеді. Лебронның тағы бір ебек экран туындысы, Смитсоновтың американдық өнер мұражайында да сақталған, – Маркос Димас салған «Лолита Леброн, Пуэрто-Рико азаттық күрескері». Лусероның азап шеккен Леброн бейнесінен немесе БАҚ-тың оны террорист ретінде сипаттауынан («Террор иірімшік киген кезде» сияқты тақырыптармен») өзгеше, Димас Лебронды ғалымдар «қаһармандық» деп бағалайтын бейнеде көрсеткен – үш төрттен бір бөлігін көрсететін, көздері тік қарап, нық қадаммен алға бағытталған, бір түс палитрасында төрт рет қайталанған және оны «Пуэрто-Рико азаттық күрескері» деп жариялаған. Федерико Рибес Товар «Лолита ла Призионера» атты кітап жариялаған. Маягуэс қаласындағы (Пуэрто-Рико) Jayuya көтерілісіне қатысушылардың ескерткішінде Пуэрто-Рико Ұлттық партиясының әйелдеріне арналған тақта орнатылған. Лебронның аты үшінші тақтаның бірінші жолында жазылған. Лебронның өмірін қамтитын кітаптардың арасында Айрин Вилардың (Лебронның немересі) «Әйелдер галереясы: отбасылық құпиялар туралы естеліктер» кітабы бар, оны Грегори Рабасса аударған (бұрын «Атом дәуірінде Құдайдың хабары» деп жарияланған). Автор әжесін алыс, қару ұстаған, өмірден үлкен тұлға ретінде сынға алады, ол отбасына ауырсыну мен құпиялылықтың қалың пардасын тастаған, сондықтан Вилар әлі де одан арылуда. Сондай-ақ, Лебронның жалғыз қызының (Вилардың анасы) өлімі өзіне-өзі қол жұмсау ретінде тіркелген. Айрин Вилар романды Нью-Йорк штатының Сиракуза қаласындағы психиатриялық ауруханада жазуды бастаған. Лебронның немересі Вилар Мария деп аталатын дауыл Пуэрто-Риконы қиратып жібергеннен кейін, оның көзқарасы біршама өзгерген болуы мүмкін. Ол әжесінің даналығын еске алды, ол жиі пуэрторикалықтар өздерін азықтандыра алса, өз еліне ие болатынын айтқан. Вилар фермерлердің барлығын жоғалтқандықтан тұқымдарды жинауға шақырды және «біз олармен не істеу керектігін білмейтіндей көп» тұқымдарды алды, сондықтан ол Тара Родригес Бесосамен бірге «Тәуелділік қорын» құрды. Ол фермаларды және фермерлердің күнкөрісін сақтау үшін жылдам әрекет ету керек деп ойлады.