Кіріспе
Балықтардың реті
Автоматты таксобокс
| қазба қалдықтары =
| сурет = Karper 59326.jpg
| сурет тік = 1.2
| сурет сипаттамасы = Жабайы типтегі кәдімгі карп (Cyprinus carpio, Cyprinidae: Cyprininae)
| ата-аналарын көрсету = 2
| таксон = Cypriniformes
| автор = Bleeker, 1859
| бөлініс деңгейлері = Отбасылар
| бөлініс сілтемесі =
| бөлініс = Acheilognathidae
Balitoridae
Barbuccidae 400-ден астам туыс және 4250-ден астам белгілі түрлер; жаңа түрлер үнемі сипатталады және жаңа туыстар жиі танылады. Кипринидтер Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда ең көп кездеседі, бірақ Австралия мен Оңтүстік Америкада кездеспейді. 112 жасқа толған ең ұзақ өмір сүрген циприниформ балығы – үлкен ауызды бифал. Олардың ең жақын туыстары – Characiformes (харациндер, тетралар және олардың туыстары), Gymnotiformes (электр шамы және американдық пышақ балықтары) және Siluriformes (қаз балықтары).
Automatic taxobox
| fossil range =
| image = Karper 59326. jpg
| image upright = 1.2
| image caption = A wild type common carp (Cyprinus carpio, Cyprinidae: Cyprininae)
| display parents = 2
| taxon = Cypriniformes
| authority = Bleeker, 1859
| subdivision ranks = Families
| subdivision ref =
| subdivision = Acheilognathidae
Balitoridae
Barbuccidae over 400 genera, and more than 4,250 named species; new species are regularly described, and new genera are recognized frequently. Cyprinids are most diverse in South and Southeast Asia, but are entirely absent from Australia and South America. At 112 years old, the longest lived cypriniform fish documented is the bigmouth buffalo. Their closest living relatives are the Characiformes (characins, tetras and their kin), the Gymnotiformes (electric eel and American knifefishes), and the Siluriformes (catfishes).
Сипаттама
Ostariophysi-дің басқа да топтары сияқты, Cypriniformes балықтарында Вебер аппараты болады. Олар туысқандарының көпшілігінен тек арқасында арқа қанатының ғана болуымен ерекшеленеді; Ostariophysi-ге жататын көптеген басқа балықтардың арқа қанатының артында кішкентай, ет тәрізді майлы қанаты болады. Cypriniformes-тің тағы бір ерекшелігі – мұрындың орталық бөлігіндегі кішкентай сүйек – ерекше кинетмоид, сондай-ақ ауыздағы тістердің жоқтығы. Олардың орнына, жұтқыншақта фарингеялық тістер деп аталатын ұқсас құрылымдар кездеседі. Цихлидтер сияқты балықтардың басқа топтары да фарингеялық тістерге ие, бірақ циприниформдардың тістері жоғарғы жұтқыншақ жақшаның орнына бас сүйегінің негізіндегі кеуекті төсенішке тиеді. Тұзды және теңіз ципринидтері әрқашан анадромалық болып келеді, яғни шағылысу үшін өзендерге қарсаң жүзеді. Кейде Psilorhynchidae тұқымдасына бөлінетін олар, Cyprinidae балықтарының арнайы бейімделген түрлері болып көрінеді. Balitoridae және Gyrinocheilidae – балдырлар мен ұсақ жәндіктермен қоректенетін тау өзендерінің балықтары. Олар тек тропикалық және субтропикалық Азияда ғана кездеседі. Алғашқысы түрлердің көптігімен ерекшеленсе, екіншісінде санаулы ғана түр бар. Сусақтар (Catostomidae) Солтүстік Америка мен Шығыс Азияда таралған. Бұл ірі балықтар сыртқы түрі мен экологиясы жағынан карптарға ұқсас. Cobitidae тұқымдасына жататын балықтар Еуразия және Солтүстік Африканың кейбір аймақтарында кең таралған. Сусақтар сияқты орташа өлшемді топ, олар сыртқы түрі мен мінез-құлқы бойынша сомға ұқсас, негізінен түбіндегі қоректі жейді және түнде немесе лайлы суда тамақ табуға көмектесетін сезімтал мұрттықтары (барбельдері) бар. Cobitidae, Balitoridae, Botiidae және Gyrinocheilidae тұқымдасына жататын балықтар лоуч деп аталады, бірақ соңғылары "нағыз" лоучтардың туысына жатпайды, бірақ сусақтарға жақын туыс.
Эволюция
Cypriniformes тар мағынадағы Ostariophysi-дің ең алғашқы түрлерін қамтиды (яғни Gonorynchiformes-ты есептемегенде). Бұл физиологиялық ерекшеліктермен ғана емес, сонымен қатар олардың кең таралуымен дәлелденеді, бұл олардың таралу үшін ең көп уақыт болғанын көрсетеді. Cypriniformes-тың Characiphysi (Characiformes және туыстары) -нан бөлініп шығуы шамамен 250 миллион жыл бұрын (м.ж.б.), яғни Триас кезеңінің басында болған болуы мүмкін. Алайда, олардың нақты айырмашылығы, Пангеяның Юра кезеңінде, шамамен 160 миллион жыл бұрын (м.ж.б.) бөлінуімен байланысты болуы ықтимал. 110 миллион жыл бұрынғы тектоникалық плиталардың қозғалысы Laurasian Cypriniformes-ының Gondwan туыстарынан ерекшеленгенін көрсетеді. Cypriniformes Оңтүстік-Шығыс Азияда пайда болған деп саналады, және осы топтың ең көп түрлілігі бүгін де осы аймақта кездеседі. Балама гипотеза бойынша, олар басқа otophysan-дар сияқты Оңтүстік Америкада пайда болған. Егер осылай болса, континенттер бөлінуге дейін олар Африка немесе Солтүстік Америка арқылы Азияға тараған болар еді, себебі бұл балықтар тек тұщы суларда ғана тіршілік етеді. Characiformes әртараптана бастап тарала бастаған кезде, олар Африкадағы Оңтүстік Американың алғашқы циприниформдарын ығыстырып тастаған болуы мүмкін, онда одан дамыған циприниформдар Characiformes-пен бірге тіршілік етеді. Ең ерте циприниформ қазбалары қазірдің өзінде тірі Catostomidae тұқымдасына жатады; Альбертаның палеоценінен табылған олардың жасы шамамен 60 миллион жыл. Эоцен кезеңінде (55-35 м.ж.б.) катастомидтер мен ципринидтер Азияға кеңінен тарады; ципринидтердің Barbinae және Danioninae кішітұқымдарының ең ерте өкілдері Индонезияның Эоцендік Сангареванг формациясынан, сондай-ақ Smilogastrinae және Labeoninae тұқымдарынан белгілі. Қытайдың эоцен кезеңінен жойылған Jianghanichthyidae тұқымы табылған. Cypriniformes-тың ғылымдағы ең танымал өкілдерінің бірі - зебра балығы (Danio rerio). Зебра балығы биология және биохимия ғылымдарында көптеген тәжірибелерде қолданылатын маңызды омыртқалы модельді организмдердің бірі болып табылады. Зебра балығының ерте даму кезіндегі денесі дерлік мөлдір болады, сондықтан ол даму биологиясын зерттеу үшін өте қолайлы. Ол сондай-ақ биохимиялық сигналдық жолдарды анықтау үшін де қолданылады. Олар жақсы үй жануарлары, бірақ жарық және тығыз аквариумдарда ұялшақ мінез танытуы мүмкін.