Қос байланыс: Психологиялық тұңғыш қиындық

Кіріспе

Психологиялық дилемма

Қос байланыс – қарым-қатынаста жеке адам (немесе топ) өзара қайшы келетін екі немесе одан көп хабарды қабылдайтын дилемма. Кейбір жағдайларда (мысалы, отбасылық немесе романтикалық қарым-қатынастарда) бұл эмоционалды түрде ауыр болуы мүмкін, бір хабарламаға сәтті жауап беру екіншісіне сәтсіз жауап беруге алып келетін жағдай тудырады (және керісінше), нәтижесінде жауап беруші адам қалай жауап берсе де, автоматты түрде қате деп есептеледі. Осы қос байланыс адамға негізгі дилемманы шешуге немесе жағдайдан бас тартуға мүмкіндік бермейді. Қос байланыс теориясын алғаш рет Грегори Бейтсон және оның әріптестері 1950 жылдары шизофрения мен посттравматикалық стресс бұзылысының пайда болуы туралы теорияда ұсынған. Қос байланыс көбінесе ашық мәжбүрлеусіз бақылау құралы ретінде қолданылады – шатасуды пайдалану оған жауап беруді де, қарсы тұруды да қиындатады. Қос байланыс әдетте хабарламалардың реті бойынша әртүрлі деңгейдегі абстракцияны қамтиды, ал бұл хабарламалар жағдайдың контекстіне сәйкес ашық немесе жасырын түрде айтылуы мүмкін, немесе дауыс немесе дене тілі арқылы жеткізілуі мүмкін. Егер жиі қос байланыстар адам немесе топтың үнемі жалғасып жатқан қарым-қатынасының бөлігі болса, қосымша қиындықтар туындайды.

Тарих

Қос байлау терминін алғаш рет антрополог Грегори Бейтсон және оның әріптестері (оның ішінде Дон Д. Джексон, Джей Хейли және Джон Х. Вейкленд) 1950 жылдардың ортасында шизофрениямен байланысты коммуникацияның күрделілігін талқылағанда қолданды. Бейтсон мұндай күрделіліктердің қалыпты жағдайларда, әсіресе "ойындарда, әзілдерде, поэзияда, ритуалдарда және көркем әдебиетте" жиі кездесетінін нақтылады (төмендегі "Логикалық типтер" бөлімін қараңыз). Олардың зерттеулері көрсеткендей, коммуникациядағы шизофрения диагнозы қойылған түйіндер міндетті түрде мидың органикалық дисфункциясының нәтижесі емес. Керісінше, олардың анықтауынша, зиянды қос байлаулар науқастардың отбасылары арасындағы коммуникацияның жиі кездесетін үлгісі болып табылады, және олар мұндай мәңгілік қос байлаулар ортасында өсудің шатасуға бейімделген ойлау және коммуникация үлгілеріне әкелуі мүмкін екенін ұсынды.

Байланыстың күрделілігі

Адамдардың қарым-қатынасы күрделі, ал контекст оның маңызды бөлігі болып табылады. Қарым-қатынас – айтылған сөздер, дауыс ырғағы және дене тілінен тұрады. Оған сонымен қатар бұрын айтылғандармен байланысы, айтылмаған, бірақ меңзеген нәрселер, басқа сөзсіз белгілер, мысалы, айтылған орта және тағы басқалары да кіреді. Мысалы, егер біреу "Мен сені жақсы көремін" десе, кім айтып отырғаны, дауыс ырғағы, дене тілі және оның қай жағдайда айтылғаны ескеріледі. Бұл құмарлықтың жарлығауы немесе тыныш қайталау, шындықтан алыс немесе манипуляциялық болуы, жауап күту, әзіл, оның жеке немесе қоғамдық контексі мағынасына әсер етуі мүмкін және т.б. Қарым-қатынастағы келіспеушіліктер жиі кездеседі, сондықтан адамдар көбінесе "Негізі не айтасың?" деп сұрайды немесе басқа жолдармен түсіндіру іздейді. Бұл мета-коммуникация деп аталады: қарым-қатынас туралы қарым-қатынас. Кейде түсініктеме сұрау мүмкін болмайды. Күнделікті өмірде қарым-қатынас қиындықтары көбінесе мета-қарым-қатынас және кері байланыс жүйелерінің жетіспеуінен немесе толық еместігінен немесе түсіндіруге жеткілікті уақыт болмағаннан туындайды. Қос байланыстар өте қиын жағдай тудыруы мүмкін және адам дилеммаға түсіп, одан шығу жолын тапқаны үшін жазаланса, бұл жағдай қиынға соғады; алайда, осы тұзақтан шығуға тырысу эмоционалдық өсуге алып келуі мүмкін.

Мысалдар

Классикалық мысал ретінде анасы баласына өзінің оны жақсы көретінін айтып, сонымен бірге жиренішпен бұрылып кетіп, немесе тәртіп үшін дене жазасын қолдануын қарастыруға болады: сөздер әлеуметтік жағынан қабылданбалы, бірақ дене тілі оған қайшы келеді. Бала сөздер мен дене тілі арасындағы қайшылыққа қалай ден қою керектігін білмейді және баланың негізгі қажеттіліктері анасына байланысты болғандықтан, ол қиын жағдайда қалады. Кішкентай балалардың сөзбен қайшылықты айтуда қиындықтары бар және оны елемеуге де, қарым-қатынастан шығуға да мүмкіндігі жоқ. Тағы бір мысал, егер біреуге "табиғи бол" деп бұйрық берілсе. Бұйрықтың өзі табиғилыққа қайшы, бірақ бұл екі жақты байланысқа айналады, егер адам бұйрықты елемеуге немесе қайшылық туралы пікір білдіруге шамасы келмесе. Көбінесе, қарым-қатынастағы қайшылық бұрынғы хабарласумен таныс емес сыртқы адамдарға көрінбейді.

Сөз үлгілері

Отбасылық емес жағдайда Джеральд М. Вайнбергтің мысалы: "Мен сізге осы рөлге қабілеттірек адамды табуды ұсынамын". Бұл алушыдан ағымдағы лауазымдағы адамның жеткілікті қабілетті екенін растауын немесе өзінің сезімдеріне сүйене отырып, басқа біреуді таңдауын қабылдауын талап етеді. Ересек баласына: "Сен мені жақсы көруің керек" дейді. Мұндағы басты бұйрық – бұл бұйрықтың өзі: "сен міндеттісің"; ал екінші бұйрық – махаббаттың спонтанды болуы, бала ата-анасын шын сүйе алуы үшін, ол тек өз еркімен болуы керек. Бала зорлаушы балаға: "Менен ертерек қашып кетуің керек еді, енді кеш болды, себебі енді ешкім сенің мен жасағанды қаламағаныңа сенбейді", – деп айтады, сонымен бірге баланың қашу әрекеттерінің барлығын тоқтатады. Бала зорлаушылар екі жақты қарым-қатынасты көбінесе балаларды "дайындау" арқылы бастайды, оларға шағын жеңілдіктер, сыйлықтар немесе артықшылықтар береді, сондықтан негізгі бұйрық: "Сен менен алғаныңды ұнатуың керек!". Бала осы ұсынысқа келіскенде (яғни, адамнан алған нәрсесін ұната бастағанда), өзара әрекеттесу келесі деңгейге көшеді және ұсақ зорлық-зомбылық орын алады, ал екінші бұйрық: "Мен сені жазалаймын! (бала зорлаушының қандай да бір себебіне байланысты, мысалы: "сен жаман/тәрбиесіз/салақтысың", немесе "сен оған лайықсың", немесе "сен мені солай істеуге мәжбүр еттің" және т.б.). Егер бала зорлаушыға қарсылық көрсетсе (немесе қашып кетпек болса), онда: "Сен менен ертерек қашып кетуің керек еді [ ]" деген сөздер үшінші деңгейдегі немесе қосымша бұйрық ретінде танылады. Содан кейін цикл өзін-өзі күшейте бастайды, одан да ауыр зорлық-зомбылыққа жол ашады. Анасы ұлына: "Қарындасыңды таста!" дейді, ал ұлы қарындасы оны қиын жағдайға түсіру үшін оған жақындасып, оны мазалайтынын біледі. Басты бұйрық – бұйрық, оны бұзғаны үшін жазаланады. Екінші бұйрық – оның қарындасы онымен қақтығысқа түсетінін білу, бірақ анасы айырмашылықты білмейді және оны жазалауға бейім болады. Ол анасымен пікір келістіруге тырысса, жазаланамын деп ойлауы мүмкін. Осы екі жақты қарым-қатынастан құтылудың бір жолы – оның қарындасы оны тек уайымдату үшін мазалайтынын түсіну (егер бұл шын мәнінде оның қарындасының мінез-құлқының себебі болса). Егер ол жазадан қорықпаса, қарындасы оны мазаламауы мүмкін. Ол анасы мен қарындасынан мүлдем қашып, жағдайдан шығып кетуі мүмкін. Қарындасы жоқ ағасын мазалауға болмайды, ал анасы жоқ ұлын жазалай алмайды (немесе кінәлі деп таба алмайды). Логика мен ойлаудың шығармашылық қолданылуына негізделген басқа да шешімдер бар. Орынды жауап: "Осыны қарындасыма да айтыңыз". Егер анасы оны кінәлі етуді қаласа, оның жауабы жағымсыз болады. Бұйрықтың ұлына қатысты жағымсыз мәні бар.

An example from Gerald M. Weinberg in a non family situation: "I suggest you find someone who you feel is more capable in this role". This requires the recipient to either confirm that the current incumbent in the role is sufficiently capable, or accept that they choose someone else based on their feelings – not an objective assessment of whether the incumbent is capable. Adult telling their child: "You must love me". The primary injunction here is the command itself: "you must"; the secondary injunction is the unspoken reality that love is spontaneous, that for the child to love the parent genuinely, it can only be of their own accord. Child abuser to child: "You should have escaped from me earlier, now it's too late—because now, nobody will believe that you didn't want what I have done", while at the same time blocking all of the child's attempts to escape. Child abusers often start the double bind relationship by "grooming" the child, giving little concessions, or gifts or privileges to them, thus the primary injunction is: "You should like what you are getting from me!" When the child begins to go along (i. e. begins to like what they are receiving from the person), then the interaction goes to the next level and small victimization occurs, with the secondary injunction being: "I am punishing you! (for whatever reason the child abuser is coming up with, e. g. "because you were bad/naughty/messy", or "because you deserve it", or "because you made me do it", etc.). If child shows any resistance (or tries to escape) from the abuser, then the words: "You should have escaped from me earlier [ ]" serve as the third level or tertiary injunction. The loop then starts to feed on itself, allowing for ever worse victimization to occur. Mother to son: "Leave your sister alone! ", while the son knows his sister will approach and antagonize him to get him into trouble. The primary injunction is the command, which he will be punished for breaking. The secondary injunction is the knowledge that his sister will get into conflict with him, but his mother will not know the difference and will default to punishing him. He may be under the impression that if he argues with his mother, he may be punished. One possibility for the son to escape this double bind is to realize that his sister only antagonizes him to make him feel anxious (if indeed it is the reason behind his sister's behavior). If he were not bothered about punishment, his sister might not bother him. He could also leave the situation entirely, avoiding both the mother and the sister. The sister cannot claim to be bothered by a non present brother, and the mother cannot punish (or scapegoat) a non present son. Other solutions exist too, which are based on the creative application of logic and reasoning. An apt reply would be: "Please tell my sister the same". If mother wants to 'scapegoat' him, her response will be negative. The command has a negative undertone towards the son.

Оң қос байланыстар

Бейтсон рухани өсу жолын ұстанатын Дзен буддизмімен қатар, психиатрлардың пациенттерін өміріндегі қайшылықтармен беттестіріп, оларды емдеуге көмектесетін терапиялық қос байланыстарды да сипаттады. Бейтсонның кеңесшілерінің бірі Милтон Эриксон (Росси редакциялаған 5 томдық жинақ) өзінің өмірі арқылы қос байланыстардың тиімді мүмкіндіктерін көрнекті түрде көрсетті, осы әдісті жаңаша жарыққа шығарды.

Ғылым

Қос байланыстың бір себебі – кері байланыс жүйелерінің жоғалуы. Грегори Бейтсон мен Лоуренс С. Бейл ғылымда туындаған қос байланыстарды сипаттады, олар ғылымдағы прогрестің ондаған жылдарға созылған тоқтап қалуына әкелді, себебі ғылыми қауымдастық бір нәрсені өз саласынан тыс (немесе "ғылым емес") деп белгіледі. Бейтсонның "Ақылдың экологиясына қадамдар" кітабына (1972, 2000) жазған кіріспесін (xv–xxvi беттер) және Бейлдің "Грегори Бейтсон, кибернетика және әлеуметтік/мінез-құлық ғылымдары" мақаласын (оның ішінде 1–8 беттер) қараңыз, онда классикалық ғылым парадигмасы мен жүйелер теориясы/кибернетика парадигмасы салыстырылады. (Бейтсонның алғы сөзінде қос байланыс гипотезасының қалай қалыптасқаны туралы сипаттамасын да қараңыз).

Шизофрения

Қос байланыстар теориясы алғаш рет шизофрениямен байланысты айтылды, Бэйтсон және оның әріптестері шизофрениялық ойлау міндетті түрде туа біткен психикалық бұзылыс емес, сырттан таңылған когнитивтік қос байланыстарға жауап ретінде қалыптасқан әрекетсіздік үлгісі деп болжады. Бұл идеялардың қалыптасқан контекстін еске түсіру пайдалы. Бэйтсон және оның әріптестері Екінші дүниежүзілік соғыстың ардагерлерімен Ветерандық әкімшілік ауруханасында (1949–1962) жұмыс істеді. Олар әскер қызметінде жақсы жұмыс істеген, бірақ өмірге қауіп төндіретін стресс оларға әсер еткен еді. Сол кезде, Посттравматикалық стресс синдромы (ПТСС) ресми түрде мойындалғанға дейін 18 жыл өткен, ардагерлерге шизофрения диагнозы қойылған. Бэйтсон диагнозбен келіспеді, бірақ пациенттердің кейде айтқандарының ақылға сыймағандыққа қарамастан, жағдайға байланысты түсінікті болатынын айтты және "Адамның психикалық экологиясына қадамдар" кітабының III бөлімінде, "Қатынастардағы патология" тақырыбында көптеген мысалдар келтірді. Бэйтсон сондай-ақ бала кезінде қос байланыстарға түсіп қалған адамдардың үлкен қиындықтарға тап болатынын болжады – шизофрениямен ауыратын адамда қос байланыс нәресте кезінен бастап отбасылық ортада үнемі және тұрақты түрде ұсынылады. Бала қос байланыс жағдайын анықтаған кезде, ол бұрыннан іштей сіңіріліп қойған болады және онымен бетпе-бет кездесе алмайды. Осы жағдайдағы шешім – қос байланыстың қайшы логикалық талаптарынан құтылу, иллюзиялық жүйеде (қараңыз, "Шизофрения теориясына қарай – Клиникалық деректерден мысалдар"). Қос байланысқа бір шешім – мәселені кеңірек контекстке орналастыру, Бэйтсон бұл жағдайды III оқу деді, ол II оқудан (сыйақы/салдар жағдайларына үйренген жауаптарды ғана қажет етеді) бір қадам жоғары. III оқуда қос байланыс контексте түсіндіріліп, жеңіліссіз жағдай ретінде қарастырылады, соның салдарынан оны айналып өтудің жолдары табылады. Бэйтсонның қос байланыс теориясы әлі күнге дейін жүйелі қос байланыстарды таңған отбасы жүйелері шизофренияның себебі болуы мүмкін бе деген сұраққа жауап беретін жарияланған зерттеулермен толықтырылмаған. Шизофренияның қазіргі түсінігі бұл ауруға генетикалық бейімділіктің мықты ғылыми дәлелдерін көрсетеді. Психоәлеуметтік стресс факторлары, соның ішінде дисфункционалды отбасылық қарым-қатынас, кейбір жағдайларда қосымша себепші факторлар болып табылады.

The Double Bind Theory was first articulated in relationship to schizophrenia when Bateson and his colleagues hypothesized that schizophrenic thinking was not necessarily an inborn mental disorder but a pattern of learned helplessness in response to cognitive double binds externally imposed. It is helpful to remember the context in which these ideas were developed. Bateson and his colleagues were working in the Veteran's Administration Hospital (1949–1962) with World War II veterans. As soldiers they'd been able to function well in combat, but the effects of life threatening stress had affected them. At that time, 18 years before Post Traumatic Stress Disorder was officially recognized, the veterans had been saddled with the catch all diagnosis of schizophrenia. Bateson didn't challenge the diagnosis but he did maintain that the seeming nonsense the patients said at times did make sense within context, and he gives numerous examples in section III of Steps to an Ecology of Mind, "Pathology in Relationship". Bateson also surmised that people habitually caught in double binds in childhood would have greater problems—that in the case of the person with schizophrenia, the double bind is presented continually and habitually within the family context from infancy on. By the time the child is old enough to have identified the double bind situation, it has already been internalized, and the child is unable to confront it. The solution then is to create an escape from the conflicting logical demands of the double bind, in the world of the delusional system (see in Towards a Theory of Schizophrenia – Illustrations from Clinical Data). One solution to a double bind is to place the problem in a larger context, a state Bateson identified as Learning III, a step up from Learning II (which requires only learned responses to reward/consequence situations). In Learning III, the double bind is contextualized and understood as an impossible no win scenario so that ways around it can be found. Bateson's double bind theory has not yet been followed up with any known published research, as to whether family systems imposing systematic double binds might be a cause of schizophrenia. The current understanding of schizophrenia emphasizes the robust scientific evidence for a genetic predisposition to the disorder. Psychosocial stressors, including dysfunctional family interaction, are secondary causative factors in some instances.

Эволюция

Шизофренияны зерттеудің көп жылдық тәжірибесінен кейін Бейтсон коммуникация және оқу мәселелерін зерттеуді жалғастырды, бастапқыда дельфиндермен, содан кейін эволюцияның көбірек абстрактілі процестерімен айналысты. Бейтсон әртүрлі логикалық деңгейлермен сипатталатын кез келген коммуникациялық жүйе екі жақты қақтығыс проблемаларына ұшырауы мүмкін екенін атап өтті. Әсіресе, бір буыннан екінші буынға қасиеттердің берілуі (генетика және эволюция) жағдайында. "Эволюция әрқашан тіршілікке жарамдылық жолын ұстанады. Льюис Кэрролл көрсеткендей, [табиғи іріктеу] теориясы бүгінгі күні нан мен майға ұшатын көбелектердің неге жоқ екенін толыққанды түсіндіреді". Бейтсон ойдан шығарылған Нан мен Май көбелегін (Көзілдір арқылы және Алиса тапқан нәрселер арқылы) табиғи іріктеу тұрғысынан екі жақты қақтығысты көрсету үшін пайдаланды. Өркеш атап көрсеткендей, егер жәндік тамағын тапса, ол құрылысы қанттан жасалған басы еритін және жалғыз тамағы шай болғандықтан, қырық қабат болады, ал тамақ таппаса, ашады. Алиса мұның жиі болатынын айтады, ал маса: "Бұл әрқашан болады" деп жауап береді. Эволюцияны қозғаушы күштер осылайша нағыз екі жақты қақтығысты білдіреді. "Бұл әрқашан болады" деген сөздің шын мәнісі бар. Ешбір түр табиғи іріктеуден қашып құтыла алмайды, соның ішінде біздің түріміз де. Бейтсон барлық эволюция екі жақты қақтығыспен қозғалады деп санайды, жағдайлар өзгеретін кезде: егер қандай да бір орта кез келген түрге зиянды болса, ол түр басқа түрге айналмаса, қырық қабат болады, ал түр өзгерсе, түр де жоғалады. Бұл жерде Бейтсоннің кейінірек "байланыстыратын үлгі" деп атаған зерттеуі маңызды: бір деңгейден жоғары (мысалы, жеке тұлға мен отбасы арасындағы қарым-қатынас) коммуникация мәселелері иерархиядағы басқа деңгейлер арасында да кездеседі деп күтуге болады (мысалы, генотип пен фенотип арасындағы қарым-қатынас). "Олай болса, біз генетикке нақты сұрақтар қоюға тым алыспыз; бірақ мен айтқандардың кең мағынасы генетика философиясын біршама өзгертеді деп сенемін. Сызбалық немесе логикалық типтер теориясы арқылы шизофрения мәселелеріне біздің көзқарасымыз алдымен бейімделу және оқу мәселелері мен олардың патологияларын иерархиялық жүйе тұрғысынан қарастыру қажеттігін көрсетті, онда иерархияның сегменттері арасындағы шекаралық нүктелерде стохастикалық өзгерістер орын алады. Біз үш аймақты қарастырдық: генетикалық мутация деңгейі, оқу деңгейі және отбасылық құрылымдағы өзгерістер деңгейі. Біз осы деңгейлердің ортодоксалды генетика жоққа шығаратын қарым-қатынасының мүмкіндігін аштық және кем дегенде адам қоғамында эволюциялық жүйе тек қолайлы ортаны таңдаған адамдардың селективті тіршілік етуінен ғана емес, сонымен қатар отбасылық ортаны жеке мүшелерінің фенотиптік және генотиптік қасиеттерін арттыратын бағытта өзгертуден тұрады деп анықтадық."

After many years of research into schizophrenia, Bateson continued to explore problems of communication and learning, first with dolphins, and then with the more abstract processes of evolution. Bateson emphasized that any communicative system characterized by different logical levels might be subject to double bind problems. Especially including the communication of characteristics from one generation to another (genetics and evolution).

" evolution always followed the pathways of viability. As Lewis Carroll has pointed out, the theory [of natural selection] explains quite satisfactorily why there are no bread and butter flies today." Bateson used the fictional Bread and Butter Fly (from Through the Looking Glass, and What Alice Found There) to illustrate the double bind in terms of natural selection. The gnat points out that the insect would be doomed if he found his food (which would dissolve his own head, since this insect's head is made of sugar, and his only food is tea), and starve if he did not. Alice suggests that this must happen quite often, to which the gnat replies: "It always happens." The pressures that drive evolution therefore represent a genuine double bind. And there is truly no escape: "It always happens." No species can escape natural selection, including our own. Bateson suggested that all evolution is driven by the double bind, whenever circumstances change: If any environment becomes toxic to any species, that species will die out unless it transforms into another species, in which case, the species becomes extinct anyway. Most significant here is Bateson's exploration of what he later came to call "the pattern that connects"—that problems of communication which span more than one level (e. g., the relationship between the individual and the family) should also be expected to be found spanning other pairs of levels in the hierarchy (e. g. the relationship between the genotype and the phenotype):

"We are very far, then, from being able to pose specific questions for the geneticist; but I believe that the wider implications of what I have been saying modify somewhat the philosophy of genetics. Our approach to the problems of schizophrenia by way of a theory of levels or logical types has disclosed first that the problems of adaptation and learning and their pathologies must be considered in terms of a hierarchic system in which stochastic change occurs at the boundary points between the segments of the hierarchy. We have considered three such regions of stochastic change—the level of genetic mutation, the level of learning, and the level of change in family organization. We have disclosed the possibility of a relationship of these levels which orthodox genetics would deny, and we have disclosed that at least in human societies the evolutionary system consists not merely in the selective survival of those persons who happen to select appropriate environments but also in the modification of family environment in a direction which might enhance the phenotypic and genotypic characteristics of the individual members."

Жирардтың мимикалық қос байланысы

Рене Жирар өзінің миметикалық құштарлық туралы әдеби теориясында «үлгі кедергісі» деп аталатын ұғымды ұсынады, яғни құштарлық тудыратын нысанды көрсетіп, сонымен бірге осы нысанға қол жеткізу арқылы құштарлықты қанағаттандыруға кедергі келтіретін бәсекелес болып табылатын рөлдік үлгі. Жирардың сөзіне сәйкес, осы миметикалық динамиканың «ішкі медиациясы» Грегори Бейтсон «қос байланыс» деп атаған нәрсемен ұқсас қағидалар бойынша жұмыс істейді. Жирар Зигмунд Фрейдтің психоаналитикалық теориясында миметикалық құштарлықтың алғы күші табылды. «Белгілі бір деңгейде бейімделген адам екі қайшы нұсқаудың – «еліктеу» және «еліктемеу» – екі бөлек салаға жатқызылуын қамтамасыз етеді. Яғни, ол шындықты осылай бөліп, қос байланысты бейтараптандырады». Фрейдтің санасыздық туралы доктринасын сынға алғанмен, Жирар ежелгі грек трагедиясы «Эдип патша» мен Фрейдтің Эдип кешенінің негізгі элементтері – әке өлтіру және инцестуалды құштарлықты өзінің миметикалық қос байланыс талдауының прототипі ретінде қарастырады. Бұл сату және терапия салаларында да қолданылуы мүмкін. Терапияда маман клиентті шектейтін зиянды қос байланыстарды жоюға тырысуы, сондай-ақ екі таңдаудың да емдік салдары бар қос байланыстарды құруы мүмкін. Сату контекстінде спикер жауап берушіге екі мүмкіндік арасында таңдау жасау туралы иллюзияны ұсынуы мүмкін. Мысалы, сатушы: «Сілтемесіз ақшамен төлейсіз бе, әлде кредиттік картамен бе?», екі жағдайда да сатып алушының сатып алуға ниеттенгені болжалады, ал үшінші нұсқа (сатып алмау) сөздік таңдаудан мұқият алынып тасталады. НЛП контекстінде «қос байланыс» терминінің қолданылуы екі қайшы хабардың негізгі анықтамасын білдірмейді; ол көзделген нәтижеге байланыстыратын жалған таңдау сезімін жасау туралы. «Ақшамен немесе картамен?» мысалында, бұл «Бейтсонның қос байланысы» емес, себебі ешқандай қайшылық жоқ, бірақ ол әлі де «НЛП қос байланысы» болып табылады. Сол сияқты, егер сатушы сауданың зияны туралы кітап сатса, сатып алушы сауданың зиянды екеніне сенсе, бірақ кітапты сатып алуға мәжбүр немесе міндетті сезінсе, бұл «Бейтсонның қос байланысы» болуы мүмкін.

René Girard, in his literary theory of mimetic desire, proposes what he calls a "model obstacle", a role model who demonstrates an object of desire and yet, in possessing that object, becomes a rival who obstructs fulfillment of the desire. According to Girard, the "internal mediation" of this mimetic dynamic "operates along the same lines as what Gregory Bateson called the 'double bind'." Girard found in Sigmund Freud's psychoanalytic theory, a precursor to mimetic desire. "The individual who 'adjusts' has managed to relegate the two contradictory injunctions of the double bind—to imitate and not to imitate—to two different domains of application. This is, he divides reality in such a way as to neutralize the double bind." While critical of Freud's doctrine of the unconscious mind, Girard sees the ancient Greek tragedy, Oedipus Rex, and key elements of Freud's Oedipus complex, patricidal and incestuous desire, to serve as prototypes for his own analysis of the mimetic double bind. and has applications in both sales and therapy. In therapy, the practitioner may seek to challenge destructive double binds that limit the client in some way and may also construct double binds in which both options have therapeutic consequences. In a sales context, the speaker may give the respondent the illusion of choice between two possibilities. For example, a salesperson might ask: "Would you like to pay cash or by credit card? ", with both outcomes presupposing that the person will make the purchase; whereas the third option (that of not buying) is intentionally excluded from the spoken choices. Note that in the NLP context, the use of the phrase "double bind" does not carry the primary definition of two conflicting messages; it is about creating a false sense of choice which ultimately binds to the intended outcome. In the "cash or credit card?" example, this is not a "Bateson double bind" since there is no contradiction, although it still is an "NLP double bind". Similarly if a salesman were selling a book about the evils of commerce, it could perhaps be a "Bateson double bind" if the buyer happened to believe that commerce was evil, yet felt compelled or obliged to buy the book.