Кіріспе

Пластмассаның түрін анықтайтын белгі

ASTM International Resin Identification Coding System, көбінесе RIC деп қысқартылатын, – бұл пластик өнімдерде кездесетін және өнім қандай пластик шайырдан жасалғанын анықтайтын белгілер жиынтығы. Ол 1988 жылы АҚШ-тағы Пластмасса өнеркәсібі қоғамы (қазіргі Пластмасса өнеркәсібі қауымдастығы) тарапынан әзірленген, бірақ 2008 жылдан бері оны халықаралық стандарттау ұйымы ASTM International басқарып келеді. RIC-тің кейінгі редакцияларында жебелер қатты үшбұрышпен алмастырылды, бірақ ескі белгілер әлі де жиі қолданылады.

Тарих

АҚШ Пластик индустриясы қоғамы (SPI) 1988 жылы жүйені алғаш рет «Достастық пластикалық контейнерлерді кодтау жүйесі» деп атап енгізді. SPI бастапқы SPI кодының мақсатының бірі – «пайдаланылған пластикті қайта өңдеуді жеңілдету үшін біртұтас ұлттық жүйе құру» болды. Бұл жүйе пластикті сұрыптауға көмектесетін құрал ретінде, қайта өңдеу бағдарламаларын іске асыратын көптеген қауымдастықтар тарапынан қабылданып келеді. АҚШ-тағы қайта өңдеушілердің алаңдаушылығын жою мақсатында RIC жүйесі материалдарды қалпына келтіру және қайта өңдеу орталықтарындағы қызметкерлерге шайыр түріне қарай материалдарды сұрыптап бөлуді жеңілдету үшін жасалды. Пластмассаның қайта өңделген құндылығын сақтау және қайта өңделгеннен кейін оны басқа өнімдерде қайта пайдалану мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін, оны басқа ұқсас материалдармен бірге бөлек қайта өңдеу қажет. RIC жүйесінің бастапқы нұсқасында қолданылған белгілер сағат тілімен айналатын үшбұрыш түрінде бейнеленген, олардың ішінде сан орналасқан. 1: полиэтилентерефталат (ПЭТ) (сусын бөтелкелері, кеселер, басқа да қаптамалар және т.б.) 2: жоғары тығыздықты полиэтилен (ЖТПЭ) (бөтелкелер, кеселер, сүт ыдыстары және т.б.) 3: поливинилхлорид (ПВХ) (құбырлар, сайдинг, еден жабындары және т.б.) 4: төмен тығыздықты полиэтилен (ТПЭ) (пластик қаптар, алты бөтелкелік сақиналар, шлангтар және т.б.) 5: полипропилен (ПП) (автокөлік бөлшектері, өнеркәсіптік талшықтар, тағамдық контейнерлер және т.б.) 6: полистирол (ПС) (пластик құралдар, пенопласт, асханадағы табақтар және т.б.) 7: (БАСҚА)/(PLA) акрил, нейлон, поликарбонат және полилактивтік қышқыл сияқты басқа пластиктер. Сандар сонымен қатар қайта өңдеудің оңайлығын (және тиімділігін) көрсетеді, 1 – ең оңайы, ал 6 және 7 – өте қиыны. Сандар жоқ болған жағдайда, үшбұрышта орналасқан жебелер жалпы қайта өңдеу белгісіне ұқсайды, яғни қайта өңдеуге болатындығын көрсетеді. RIC жүйесіне кейінгі түзетулер енгізілгенде, жебелер тұтынушылардың шатасуын болдырмау және RIC белгісінің өнімде болуы міндетті түрде қайта өңдеуге болатындығын білдірмейтінін ескере отырып, қатты үшбұрышпен ауыстырылды. 2008 жылы ASTM International RIC жүйесін басқаруды өз міндетіне алды және ақырында шайырды анықтау үшін пластмассадан жасалған өнімдерді кодтау бойынша ASTM D7611 стандартты тәжірибесін жариялады. 2013 жылы бұл стандарт қайта өңдеу символының «айналма жебелері» графикалық белгісін қатты үшбұрышпен алмастыру үшін қайта қарастырылды. RIC енгізілгеннен бері жиі қайта өңдеуге жарамдылықты білдіретін белгі ретінде қолданылып келеді, бірақ пластикалық өнімде кодтың болуы міндетті түрде қайта өңдеуге болатындығын білдірмейді, ал оның болмауы пластикалық затты міндетті түрде қайта өңдеуге болмайтындығын білдірмейді.

Тұтынушылардың шатасуы

АҚШ-та пластмассаны кодтауда RIC пайдалану тұтынушылардың қай пластмасса өнімдерін қайта өңдеуге болатыны туралы ұғымсыздыққа соқты. АҚШ-тағы көптеген пластикалық қайта өңдеу бағдарламаларының бастапқы кезеңдерінде тек "1" және "2" RIC коды бар пластиктар (сәйкесінше полиэтилен терефталат және жоғары тығыздықты полиэтилен) қайта өңдеуге қабылданды. Қабылданатын пластикалық заттардың тізімі содан бері кеңейді. Тұтынушылардың ұғымсыздығын азайту мақсатында Америка Химия Кеңесі тұтынушыларға пластикалық өнімдерді қайта өңдеу туралы білім беру үшін қолданылатын біркелкі тілді насихаттауға бағытталған "Қайта өңдеу терминдері мен құралдары" бағдарламасын іске қосты. Дегенмен, белгілі бір пластикті қайта өңдеу техникалық тұрғыдан мүмкін болғанымен, көбінесе экономикалық тұрғыдан тиімді емес, бұл тұтынушыларды одан да көп пластик қайта өңделеді деген жаңылыс пікірге салуы мүмкін. 2018 жылы АҚШ-та пластикалық қалдықтардың бар болғаны 8,5%-ы қайта өңделді.

Мүмкін жаңа кодтар

Қазіргі уақытта RIC-ге өзгерістерді ASTM-нің қайта өңделген пластиктер жөніндегі D20.95 кіші комитеті талқылап, әзірлеп жатыр. АҚШ-та Тұрақты Орам Коалициясы да RIC-ті, қазіргі уақытта халықтың RIC-ді қалай пайдаланатынына сәйкес келетін белгімен алмастыру мақсатында "How2Recycle" белгісін жасады. "How2Recycle" белгілерінің төртеуі өнімнің қандай пластик шайырынан жасалғанын көрсетпейді, керісінше пластикалық өнімнің қайта өңделу деңгейін көрсетеді:

Кеңінен Қайта Өңделеді (яғни, АҚШ-тың 60 пайыздан астамы бұл затты үйден жиналатын қайта өңдеу бағдарламасы арқылы немесе қалалық жинау пункттерінде қайта өңдей алады). Шектелген (АҚШ-тың 20–60 пайызы ғана бұл затты үйден жиналатын қайта өңдеу бағдарламасы арқылы немесе қалалық жинау пункттерінде қайта өңдей алады). Әлі Қайта Өңделмейді (АҚШ-тың 20 пайыздан азы ғана бұл затты үйден жиналатын қайта өңдеу бағдарламасы арқылы немесе қалалық жинау пункттерінде қайта өңдей алады). Дүкенге Әкеліп Тастау (яғни, бұл затты қатысатын дүкендерге әкелсе қайта өңдеуге болады, көбінесе азық-түлік дүкендерінде). "How2Recycle" белгілері сондай-ақ тұтынушыларды жергілікті мекемелерге қай пластик түрлерін қабылдайтынын сұрауға шақырады.

Юникод таңбалары

Әр түрлі полимерлік шайырдың идентификациялық кодтары Unicode символдарымен көрсетілуі мүмкін: ♳ (U+2673), ♴ (U+2674), ♵ (U+2675), ♶ (U+2676), ♷ (U+2677), ♸ (U+2678) және ♹ (U+2679). ♺ (U+267A) – символдың нөмір немесе аббревиатурасы жоқ бөлігі.