Кіріспе

Табиғи стратегиялық орналасуынан, Тавр тауларынан төменгі Жерорта теңізіне кіретін шағын түбекте орналасқандықтан, Аланья Птолемей, Селевкид, Рим, Византия және Осман империялары сияқты Жерорта теңізіне негізделген көптеген империялар үшін жергілікті бекініс болды. Аланьяның ең маңызды саяси кезеңі орта ғасырларда болды, қала өз атын алған Аладдин Кайкубад I билігімен Рум Сәлжұқ сұлтанаты тұсында. Оның құрылыс науқаны қаладағы көптеген маңызды ескерткіштердің бой көтеруіне әкелді, мысалы, Кызыл Куле (Қызыл мұнара), Терсане (Кеме жасаушылық), және Аланья қамалы. Жерорта теңізі климаты, табиғи тартымдылықтары және тарихи мұрасы Аланьяны туризм үшін танымал орынға айналдырды, ол Түркияның туристік секторының тоғыз пайызын және Түркиядағы жылжымайтын мүліктің отыз пайызын құрайды. Туризм 1958 жылдан бері қаладағы басты индустрияға айналып, қала халқының өсуіне әкелді. Аланьяда жылы ауа райы кезінде жыл сайын спорттық шаралар мен мәдени фестивальдар өтеді. 2014 жылы Ұлттық қозғалыс партиясынан Адем Мурат Юцель, 1999 жылдан бері қаланы басқарып келген Әділет және даму партиясының Хасан Сипахиоглуын жеңіп шықты. Адем Мурат Юцель Аланья мэрі болып екі мерзім қызмет етті, алғаш рет 2014 жылы, содан кейін 2019 жылы қайта сайланды. 2024 жылдың 31 наурызында өткен Түркияның жергілікті сайлауында Республикалық халық партиясынан Осман Тарик Өзчелик Аланьяның жаңа мэрі болып сайланды, бұл Республикалық халық партиясының 74 жылдан кейін алғаш рет қалада сайлауда жеңіске жеткенімен тарихи оқиға болды.

Аттар

Қала ғасырлар бойы көп рет қолы ауысып, оның атауы да осыны көрсетеді. Алания латын тілінде Coracesium немесе грек тілінде Korakesion (Κορακήσιον) деп белгілі болған, бұл атау Лувия тіліндегі Korakassa сөзінен шыққан, ол "ұшы / тік қанатын созған қала" деген мағынаны білдіреді. Византия империясы тұсында ол грек тілінде "әдемі / көркем тау" дегенді білдіретін Калонорос немесе Калон Орос деп аталды.

Тарих

Жақын орналасқан Караин үңгіріндегі табылған заттар палеолит дәуірінде б.з.д. 20 000 жылға дейін адамдар қоныстанғанын көрсетеді. Ауданнан табылған финики тіліндегі тақта б.з.д. 625 жылға жатады, ал қала б.з.д. 4 ғасырдағы грек географиясы қолжазбасында, псевдо-Скилакстың теңіз саяхатында нақты айтылған. Қамал тас, шамасы, хеттер мен Ахеменид империясы тұсында мекенделген, ал алғаш рет Александр Македонский аймақты жаулап алғаннан кейін Еллиндік кезеңде бекітілген. Александрдың ізбасарлары Александрдың б.з.д. 323 жылы қайтыс болуынан кейін бұл аймақты бәсекелес македондық генералдардың бірі Птолемей I Сотерге қалдырды. Оның әулеті негізінен Исаурия халқына еркін бақылау жүргізді, ал порт Жерорта теңізі қарақшыларының танымал панасына айналды. Қала б.з.д. 199 жылы көршілес Селевкид патшалығынан Ұлы Антиох III-ке қарсылық көрсетті, бірақ ол Селевкидтер тажын б.з.д. 142-138 жылдары Диодот Трифонға адал болды. Оның қарсыласы Антиох VII Сидет Диодот тұсында басталған жаңа қамал мен порттың жұмысын 137 жылы аяқтады. Рим Республикасы Киликиялық қарақшыларға қарсы б.з.д. 102 жылы күресті, Маркус Антоний Оратор жақын маңдағы Сидеде проконсулдық орнатып, б.з.д. 78 жылы Сервилий Ватия басшылығымен Исаурия тайпаларын бақылауға алды. Аланьядағы қарақшылық кезеңі ақыр соңында қаланың 67 жылы Помпейдің Памфилия провинциясына қосылуынан кейін аяқталды, қаланың портында Коракесион шайқасы болды. Страбонның есептеуінше, Коракесий ежелгі Памфилия мен Киликияның (әсіресе Киликия Трахея) арасындағы шекараны белгіледі, бірақ басқа ежелгі авторлар шекараны басқа жерге орналастырды. Исаурия бандити Римдіктер кезінде де мәселе болып қала берді, ал тайпалар біздің заманымыздың төртінші және бесінші ғасырларында көтеріліс жасады, ең үлкен көтеріліс 404 жылдан 408 жылға дейін болды. Христиан дінінің таралуымен Коракесий епископтық орынға айналды. Оның епископы Теодул 381 жылы Константинополдің бірінші кеңесіне, Матидиан 431 жылы Ефес кеңесіне, Обрим 451 жылы Халкидон кеңесіне, ал Никефор (Ницетас) 680 жылы Константинополдің үшінші кеңесіне қатысты. Коракесий Рим провинциясы Памфилия Приманың астанасы Сиде митрополиясының суфрагені болды, оған Коракесий қарасты. Ол әлі де XII-XIII ғасырларда "Notitiae Episcopatuum" деп аталатын кітапта кездесті. Қазіргі уақытта Коракесий тұрғын епископтық емес, католик шіркеуі оны титулярлық кафедра ретінде тізімге енгізді. Ислам діні 7 ғасырда араб шабуылдарымен келді, бұл жаңа бекіністердің құрылысына әкелді. Төртінші крест жорығының византиялықтарға шабуыл жасауынан кейін Киликияның армян христиандық патшалығы портты кезең-кезеңмен ұстап отырды, және 1221 жылы түріктер оны анатолиялық Селжұқ сұлтаны Аладдин Кайкубад I басып алып, бұрынғы билеушіні, оның қызына үйленген, Ақшехир қаласын басқаруға тағайындады. Селжұқтардың билігі кезінде қаланың алтын ғасыры болды, оны империясының қысқы астанасы деп санауға болады. Құрылыс жобалары, соның ішінде қос цитадель, қала қабырғалары, арсенал және Қызыл Мұнара, оны батыс Жерорта теңізінің саудасы үшін маңызды теңіз порты етті, әсіресе Айюбид Мысыры мен итальяндық қала мемлекеттерімен. Аладдин Кайкубад I де қабырғалардан тыс көптеген бақтар мен павильондар салдырды, оның көптеген туындыларын қалада әлі де кездестіруге болады. Бұл ғимараттар оның жеке қазынасынан және жергілікті әмірлерден қаржыландырылған болуы мүмкін, оларды мердігер Әбу 'Әли әл-Каттани әл-Халаби салдырған. 1243 жылы Кёсе Даг шайқасында моңғол әскерлері Анатолиядағы Селжұқтардың үстемдігін жойды. Аланья сол кезде Анатолия бейліктерінің шабуылдарына ұшырады. Кипрлік лузиньялықтар 1371 жылы сол кездегі Хамидид әулетін құлатты. Қарамәндіктер 1427 жылы қаланы Мысырдың мамлюктеріне 5000 алтын монетаға сатты. 1471 жылы генерал Гедик Ахмет-паша оны өсіп келе жатқан Осман империясына қосып алды. Қала Ичель аймағындағы жергілікті санджақтың астанасы болды. Османдықтар 1477 жылы өздерінің билігін кеңейтіп, негізгі кеме саудасын, ағаш, негізінен венециандықтармен, үкімет монополиясына алды. Өңірдегі сауда Еуропадан Африкаға дейінгі Үндістанға дейінгі мұхиттық жолдың дамуынан теріс әсер етті, ал он алтыншы ғасырдың соңындағы салық тізілімдерінде Аланья қалалық орталық ретінде санауға ие бола алмады. 1571 жылы Осман империясы бұл қаланы Кипрдің жаңадан жаулап алынған провинциясының бөлігі ретінде белгіледі. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Аланья 1917 жылы Сент-Жан-де-Мауриен келісімінде Италияға бөлініп, 1923 жылы Лозанна келісімінің негізінде Түрік Республикасына қайтарылды. Осы аймақтағы басқа қалалар сияқты, қала да соғыстан кейін қатты зардап шекті және Түрік Республикасының басталуымен байланысты халық алмасулар болды, өйткені қаладағы көптеген мәсіхшілер Афина сыртындағы Неа-Ионияға қоныс аударды. 1893 жылғы Осман санағы бойынша қалада гректердің саны 37 914 тұрғындардың 964-і құрады. Аймақта туризм 1960 жылдары түріктердің Аланьяға Дамлаташ үңгірінің емдік қасиеттеріне ие болуымен басталды, ал кейіннен 1998 жылы Анталия әуежайының қолжетімділігі қаланың халықаралық курортқа айналуына мүмкіндік берді. 1990 жылдар бойындағы қарқынды халық өсімі қалаға көші-қонның нәтижесі болды және инфрақұрылымның жылдам жаңаруына ықпал етті. Батыстан шығысқа қарай Аланья ауданы Манавгат ауданымен жағалау бойында, таулы Гүндoғмуш ішкі жерде, Хадим және Ташкент Қонырбай провинциясында, Сарывелилер Қараман провинциясында және жағалаудағы Газипаша ауданымен шектеседі. Манавгатта ежелгі Сиде және Селге қалалары орналасқан. Қаланың шығысында Дим өзені Қонырбай тауларынан оңтүстік-батыс бағытта Жерорта теңізіне ағып кіреді. Теңіз бен таулар арасындағы Памфилия жазығы Шығыс Жерорта теңізінің шыршалы-қатты жапырақты орманның сирек кездесетін мысалы болып табылады, оған Ливан шыршысы, мәңгі жасыл бұталар, инжір ағаштары және қара шырша кіреді. Аланья массиві Анталияның шығысындағы метаморфтық тау жыныстарының ауданына сілтеме жасайды. Бұл құрылым ең төменгісінен ең жоғарысына дейін үш қабатқа бөлінген: Махмутлар, Сугөзу және Юмрудағ. Ұқсас литология қаланың астында тектоникалық терезеде жалғасады. Алюминий кені болып табылатын боксит қаланың солтүстігінде кең таралған және оны өндіруге болады. Қала тас жартасты түбекпен солтүстік-оңтүстік бағытта бөлінген, бұл қаланың ерекше ерекшелігі болып табылады. Порт, қала орталығы және сұлтан Қайқубад I атымен аталған Кейкубат жағажайы түбектің шығыс жағында орналасқан. Дамлаташ жағажайы, "тамшы үңгірлерімен" аталған, және Клеопатра жағажайы батыста орналасқан. "Клеопатра" атауы, мүмкін, Птолемейлік ханшайымның осы жерге келгенінен немесе оның Марк Антонийге жасаған құдайынан шыққан. Ататүрік бульвары, қаланың басты көшесі, теңізге параллель өтеді және Аланьяның туристік бөлігін солтүстікке қарай тауға қарай созылатын жергілікті бөлігінен бөледі. Чевре Йоллу Каддеси, тағы бір маңызды жол, қаланың негізгі бөлігін айналап өтеді.