Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдағы әйел ғарышкерлердің тарихы
History of female astronauts in China
2024 жылға қарай Қытай Халық Республикасы екі әйелді ғарышқа жіберді: Лю Янг және Ван Япин, екеуі де Халықтық азаттық армиясының ғарышкерлер корпусының (PLAAC) тайконавттары. Қытайдың алғашқы әйел тайконавты Лю Янг 2012 жылы "Шэньчжоу-9" кемесімен алғаш рет ұшты, содан бері үш қосымша миссияға әйел экипаж мүшелері кірді: "Шэньчжоу-10", "Шэньчжоу-13" және "Шэньчжоу-14". Қытай Ұлттық ғарыш басқармасы мәліметінше, көптеген әйелдер Қытайдың ғарыш бағдарламасында басшылық лауазымдарды атқарады және Қытайдың ғарыш саласына белсенді үлес қосады.
As of 2024, the People's Republic of China has sent two women to space: Liu Yang and Wang Yaping, both taikonauts in the People's Liberation Army Astronaut Corps (PLAAC). Liu Yang, China's first female taikonaut, first flew in 2012 aboard Shenzhou 9, and since then three additional missions have included female crew members: Shenzhou 10, 13, and 14. According to the China National Space Administration, many women also hold leadership positions in the Chinese space program, and actively contribute to the Chinese space effort.
Тарих
Қытай 2003 жылы алғашқы экипажды жіберген «Шэньчжоу-5» ғарыш миссиясын іске қосты, оның құрамында бір ғана ер адам – таиконавт (Ян Ливэй) болды. Миссияның сәтті аяқталуынан кейін Бүкілқытай әйелдер федерациясының (ACWF) президенті Гу Сюльян Қытай ғарыш бағдарламасына әйелдерді ғарышқа ұшуға іріктеуге ұсыныс жасады. Бұл ұсыныс қабылданды және 2004 жылдың басында ресми түрде жарияланды. Әйелдерді ғарыш бағдарламасына қабылдау үшін «Шэньчжоу» ғарыш кемесінің ішкі дизайнына шағын өзгерістер енгізілуі қажет болды, осылайша ер және әйел таиконавттардың қатысуы қамтамасыз етілді. «Шэньчжоу-9» миссиясының құрамында таиконавт Лю Ян зертханалық ассистент ретінде болды, ол ғарышқа ұшқан алғашқы қытай әйелі атанды. «Шэньчжоу-9» 2012 жылдың 16 маусымында ұшырылды, бұл «Восток-6» ғарыш кемесінің ұшырылғанына 49 жыл толуымен сәйкес келді, ол әйелді (советтік парашютші Валентина Терешкованы) ғарышқа жіберген алғашқы миссия болған еді. 2013 жылдың 11 маусымында «Шэньчжоу-10» таиконавт Ван Япинмен бірге зертханалық ассистент ретінде ғарышқа ұшырылды, ол екінші қытай әйелі болды. Ван Япин ғарышқа екі рет сапарлаған алғашқы қытай әйелі және 2021 жылдың қазан айында «Шэньчжоу-13» кемесімен ұшырылғанда «Тяньгун» ғарыш станциясына алғаш рет барды. Лю Ян 2022 жылы «Шэньчжоу-14» кемесімен ғарышқа қайта оралды.
China launched its first crewed space mission, Shenzhou 5, in 2003, with a single male taikonaut (Yang Liwei) aboard. Following the mission's success, Gu Xiulian, president of the All China Women's Federation (ACWF), recommended to the Chinese space program that women should be considered for spaceflight selection. This recommendation was accepted, and was publicly announced in early 2004. Women's integration into the space program necessitated minor changes to the interior design of the Shenzhou spacecraft to accommodate both male and female taikonauts. This mission, Shenzhou 9, included taikonaut Liu Yang as Laboratory Assistant, making her the first Chinese woman to fly in space. Shenzhou 9 was launched on 16 June 2012, the 49th launch anniversary of Vostok 6, the first mission to put a woman (Soviet parachutist Valentina Tereshkova) into space. On 11 June 2013, Shenzhou 10 launched with taikonaut Wang Yaping aboard as Laboratory Assistant, making her the second Chinese woman in space. Wang Yaping became the first Chinese woman to travel to space twice and the first to visit the Tiangong space station in October of 2021, when she launched aboard Shenzhou 13. Liu Yang would return to space in 2022, flying aboard Shenzhou 14.
Лю Ян
Лю Янг 2012 жылы Қытайдың алғашқы әйел таиконавты атанды. Астронавтикадағы мансабында Лю «Батыр астронавт» атағын алды және «Шэньчжоу-9» және «Шэньчжоу-14» миссияларындағы жұмысы үшін үшінші дәрежелі ғарыш қызметі медалімен марапатталды. Оқу жылдарында үлгілі нәтижелер көрсеткен Люге 1997 жылы Чанчуньдегі Халықтық азаттық армиясының (ХАА) Әуе күштерінің авиациялық университетіне ұшқыш болу үшін профессорлары тіркеді. Лю жүк көтергіш ұшақтарды ұшқылауда өте жақсы нәтижелер көрсетіп, ақырында ұшқыштар бөлімінің басшы орынбасары болды. Осы миссияда Лю ұшу құралын алғаш рет қолмен байланыстырды және ұшу барысында медициналық тәжірибелерге жауапты болды. Бұл миссия кезінде Ван және оның екі әріптесі «Тяньгун-1» станциясына сәтті қонды, ажыратылды және кірді. Ван 2022 жылдың сәуір айында «Шэньчжоу-13» ғарыш кемесімен Жерге оралды, ол ұшырылғаннан кейін 182 күн өткен соң болды. Ван және оның екі әріптесі орбитадағы ең ұзақ уақытқа рекорд орнатты. Дегенмен, қытайлық таиконавт академиялары әйелдерге қарағанда еркектерге қатысты талаптарды қатаңдатады. Бала туу және одан кейінгі отбасылық міндеттердің екі-үш жылдық оқу процесіне кедерлес болуі мүмкін деген опасы бар, сондықтан таиконавт академиялары үйленген және баласы бар әйелдерге басымдық береді. «Шэньчжоу-9» ұшырылуына дейін Қытайдың мемлекеттік «Синьхуа» ақпарат агенттігі бұрынғы ғарышқа қатысты лауазымдағы тұлғаның әйелдердің фертильдігіне зиян келтіруі және «үйленген әйелдер физикалық және психологиялық жағынан толыққандырақ» деген алаңдаушылықтарға байланысты барлық қытай әйелдері үшін некеге тұру шарт екенін мәлімдегенін хабарлады. Алайда, Қытай ғарышкерлер орталығының директоры бұл талапты ресми түрде жоққа шығарды, бұл тек қана басымдық екенін, бірақ қатаң шектеу емес екенін айтты. Әйел таиконавттармен сұхбаттасқанда, бұқаралық ақпарат құралдары олардың отбасылық өмірі мен әйелдер физиологиясына еркек таиконавттармен сұхбаттасқанда қарағанда көбірек қызығушылық танытты. Сондай-ақ, етеккір туралы сұрақтар жиі көтеріледі. 2020 жылдың басында университетті бітіргеннен кейін ол Вэньчан полигонында оператор болып жұмыс істей бастады және жыл соңына қарай бөлімшесінің командирі болды.
Liu Yang became the first female Chinese taikonaut in 2012. Throughout her astronautical career, Liu has been awarded the title of “Heroic Astronaut” and received the Third class Space Service Medal for her work abord the Shenzhou 9 and Shenzhou 14 missions, respectively. Showing exemplary academic performance in her formative schooling years, Liu’s professors signed her up in 1997 to attend the People’s Liberation Army’s (PLA) Air Force Aviation University in Changchun to become a pilot. Liu excelled in her training flying cargo planes and eventually became the Deputy Head of her flying unit. On this mission, Liu performed the first manual docking of the flight and was in charge of medical experiments throughout the flight’s duration. During this mission, Wang and her two colleagues successfully docked, undocked, and boarded the Tiangong 1. Wang returned to Earth aboard the Shenzhou 13 in April 2022, 182 days after takeoff. Wang and her 2 colleagues set a record for most days in orbit by any Taikonaut. However, Chinese taikonaut academies institute more stringent qualifications for female taikonauts than their male counterparts. Due to fears that childbirth and subsequent family obligations would disrupt training for two to three years, taikonaut academies favor women who are married and already have children. Prior to the launch of Shenzhou 9, Chinese state news agency Xinhua reported a former spaceflight official as claiming that marriage was a requirement for all female Chinese astronauts due to concerns that spaceflight could potentially harm women's fertility and also "married women would be more physically and psychologically mature." However, this requirement has been officially denied by the director of the China Astronaut Centre, stating that this is a preference but not a strict limitation. When interviewing women taikonauts, the media was more interested in their family lives and female physiology than when interviewing male taikonauts. Questions regarding menstruation are often brought up as well. She first began working at the Wenchang site as an operator after she graduated from university at the beginning of 2020 and, by the end of the year, had become the commander of her unit.