Кіріспе

Француз ақсұлы, сарбаз, дипломат (1755–1813)

Луи Мари Жак Амальрик, Нарбонн Лара графы (17 тамыз 1755 – 17 қараша 1813) – француз ақсұлы, сарбаз және дипломат. Парма герцогтығындағы Колорно қаласында туған Людовик, Нарбонн Лара графы, Франция королі Людовик XV-нің заңсыз ұлы болуы мүмкін. Версальде тәрбиеленіп, классикалық білім мен әскери дайындыққа баса назар аударып білім алған ол 25 жасында армия полковнигі болды. Мари Аделаида де Монтолонға үйленді, олардан екі қызы болды, сонымен қатар екі заңсыз баласы да болды. Нарбонн Лара өмірі бойы әртүрлі әскери және дипломатиялық қызметтер атқарды. Француз революциясы кезінде ол Людовик XVI тұсындағы соғыс министрі болды, бірақ Фейлянттармен келіспеушіліктерге байланысты отставкаға шықты. Кейін Солтүстік армиясына қосылып, генерал-лейтенант шеніне көтерілді. Монархия құлағаннан кейін Франциядан қашып, 1801 жылы оралды. Наполеон оны 1809 жылы қызметке шақырды, ол бірнеше маңызды лауазымдарда болды, соның ішінде Рааб губернаторы, Триесттегі дивизия командирі және Бавариядағы толық өкілетті министр. Ол Наполеонға Ресейге шабуыл жасамауға кеңес берді, бірақ ол оған құлақ қоймады. Ресей жорығынан кейін ол Венадағы француз елшісі және Торгау губернаторы қызметін атқарды. 1813 жылы тифтен қайтыс болды, ал оның есімі Триумф аркасына жазылды.

Туу және ерте өмір

Ол Парма герцогтігінде Колорно қаласында дүниеге келген. Оның анасы Франсуаза де Шалус (крещение: Шалу де Шалу Шаброль, Шалу, Жоғарғы Вена, 24 ақпан 1734 – Париж, 7 шілде 1821, Габриэль де Шалу, Сансак мырзасы, және Клер Жераль де Солаждың қызы), Парма герцогинясы Елизаветаның күтуші әйелдерінің бірі және Франция ханшайымы Мари Аделаиданың камерагері. Оның күйеуі испан тегінен шыққан дворян Дон Жан Франсуа, Нарбонн Лараның 1-ші герцогі. Ол Испанияның 1-сыныпты гранды, армияның генерал-лейтенанты, Кастрес, Альби және Лаваур епархияларының королі атынан қолбасшы, Парма герцогының 1-мырзасы (Аубиак, Лот-э-Гаронна, 27 желтоқсан 1718 – 12 тамыз 1806). Әкесі – Франсуа де Нарбонн Лараның ұлы, Обяк мырзасы, және оның екінші әйелі Олимпия Анжелика де Гот. Олар 1749 жылдың 10 шілдесінде үйленген. Олардың үлкен ұлы Филипп, Нарбонн Лараның 2-ші герцогі, мұрагерсіз қайтыс болды. Дегенмен, Людовик XV-тің өзінің оның нағыз әкесі болғаны айтылады. Сол замандағылар графтың әкесін Франция королі Людовик XV-ке жатқызады. Әскери архивтің құжаттарына сәйкес, Жан Франсуа де Нарбонн Лара 8 жыл бұрын Австрия мұрагерлігі соғысында (1747) жараланған, содан кейін бала туу мүмкіндігінен айырылған. Лара Нарбон графының крещениесі де осы әкелік туралы бір көрсеткіш. Оның әйелі осылайша корольдің сүйіктісіне айналды. Графтың есімі де Луи еді, және оның замандастары Луи мен корольдің ұқсастығын жиі айтатын. Ол Франция ханшайымдарымен бірге Версальде тәрбиеленді. Оның білімі жоғары тұрған, көбінесе классикалық білімге және қатаң әскери дайындыққа бағытталған; ол Еуропаның басты сарайларын аралап, шетел тілдерін (неміс және ағылшын) үйрене білді, бұл оның дипломатиялық қалыптасуына да септігін тигізді. Ол жиырма бес жасында армия полковнигі болды.

Ерте мансап

Ол 1785 жылы армия полковнигі және Франция ханшайымы Мадам Мари Аделаиданың құрметті камергері болып тіркелген. 1786 жылы ол жаяу әскер полкінің командирі болды және француз төңкерісі басталар шаққа дейін сол қызметте тұрды.

Француз төңкерісі

Оның либералдық идеялары көп ұзамай оны Орлеан герцогы төрағалық ететін Valois клубының алғашқы мүшелерінің бірі етіп қойды. Кейін ол Франш-Контедегі Ұлттық гвардияның командирі болып тағайындалды. Таллеранмен достығы оған Париж Ұлттық гвардиясының ең тәртіпті әскерлерінен құралған арнайы гвардияға басшылық ету мүмкіндігін берді. Нарбон графы Лара әрдайым корольге адал болды; нағыз идеалист, ол Конституциялық монархия орнатылуына үміттенді. 1791 жылы ол маршал де кемп атанды және мадам де Стальдің ықпалымен Людовик XVI-ның соғыс министрі болып тағайындалды. Осы лауазымда ол Autun епископы, Baumetz және Chapelier көмегімен конституциялық жобасын кез келген бағамен жүзеге асыруға тырысты. Бірақ ол бұл қызметте өзінің қабілетсіздігін көрсетіп, отставкаға кетті. Оның бар күшін салғанына қарамастан, ол мақсатына жете алмады, себебі 1792 жылдың наурыз айында патша, айналасындағылардың интригалары мен кешірімсіздігіне ықпал етіп, оны осы министрліктен босатуды дұрыс деп тапты. Оның отставкаға кетуі Фейяндармен сыртқы соғыс мәселесіндегі келіспеушіліктерінің нәтижесі болды. Нарбон Лара және оның достары Австриямен соғыс бастап, монархияның беделін қайта жаңғыртуға үміттенді. Нарбон Лара Лафайет маркізімен одақтасты, бірақ олардың жоспарлары сәтсіз аяқталды. Отставкаға кеткеннен кейін ол Солтүстік армиясына қосылды және 1792 жылдың мамырында армияның генерал-лейтенанты болып тағайындалды. Ол қызметтен босатылғаннан кейін алты ай өтпей, француз монархиясы құлдырады, француз Республикасы жарияланды және корольдік отбасы тұтқынға алынды. Кейін Нарбон Феуянт ретінде күдік тудырды. Нарбон графы Лараға да тұтқынға алу ордері болды. Осыған байланысты, сондай-ақ соғыс министрлігіндегі саясатына қатысты сұрақтар туғандықтан, ол Швеция елшілігінде пана іздеуге тырысты, 1792 жылдың 10 тамызынан кейін эмиграцияға кетті, содан кейін Лондонға, одан кейін Германияға, Англияға, Швейцарияға және Германияға барды. Консулат кезінде оның достары Талейран мен Фуше оның атын іздеу тізімінен алып тастауға қол жеткізді және 1801 жылы Францияға оралды, онда ол дивизиялық генерал шенімен зейнеткерлікке шықты.

Наполеонның қызметінде

1809 жылы Наполеон оны еске алып, өзінің қызметіне шақырды. Зеректі, мәдениетті және Ескі тәртіптің (Ancien Régime) тиімділігін толыққанды білетін, Еуропаның басты сарайларында құрметті тұлға, шебер дипломат және әскери сарапшы, ол Наполеонның жанында болу үшін тамаша адам болды. Осылайша, ол қайтадан әскерге қабылданды, бұрынғы генерал-лейтенант шеніне ие болды және императорлық әскерлер басып алған Венгрияның барлық бөлігіне қолбасшылық етумен Рааб губернаторы болып тағайындалды. Венгриямен бейбіт келісімге қол қойылғаннан кейін, ол Триесттегі 4-ші әскери дивизияның дивизиялық бас қолбасшысы болып тағайындалды. Сол 1809 жылы ол Венаға императордың Мария Луизаға үйлену рәсімін ұйымдастыру үшін жіберілді. 1810 жылы ол Мюнхенде король Максимилиан I-нің жанында Баварияда толық өкілетті министр болып тағайындалды, оны Революциядан бұрын жақсы білген еді. 1811 жылы Наполеонның жеке көмекшісі (aide de camp) болып тағайындалды. Ол Құрмет легионының офицері және Әйкел-Губерт орденінің үлкен крестімен марапатталды. 1812 жылы ол Пруссияға дипломатиялық миссиямен барды; бұл миссияның мақсаты Франция Ресеймен соғысқа шыққан жағдайда король Фридрих Вильгельм III-нің позициясын анықтау болды. Парижге оралғаннан кейін де Нарбонн Лара Наполеонға Ресейге шабуылдамауға кеңес берді, бірақ оның кеңесіне құлақ аспады; сондықтан ол Ресей шебіндегі императорлық армиядағы лауазымына қайта оралды. Ол сол жерге жеткенде, Наполеон оны патшаның тұрған Вильна қаласына жіберді; граф де Нарбонн Лара соңғы талапты жеткізді, бірақ Александр I одан қатаң бас тартты. Ресей жорығының трагикалық нәтижесі императорлық армия офицерлерінің еңбегін кемсіртпеді. Олардың арасында ол әскери адалдығымен және үлгілі мінез-құлқымен ерекше көзге түсті; шегіну кезінде ол батыл және сабырлы болды, оның қатысуы рухсыз әскерлерге сенім мен құрмет сезімін ұқтырды. Жеңілген Наполеонның каретасының жанында атына мініп, ол Ескі тәртіптің (Ancien Régime) қадір-қасиеті мен мәртебесінің символы болды. 1813 жылы ол Францияның Венадағы елшісі болып тағайындалды және жіберілді, онда ол Австрияның Наполеоннан одақтастарға өткен шешуші айларда Меттернихпен тең емес дипломатиялық тартысқа қатысты, Франция мен Австрия арасындағы одақты бекіту мақсатын іске асыра алмады; империяның күндері санаулы болды. Сол жылы ол империяны қорғау үшін маңызды стратегиялық нүкте болған Торгау (Саксония) бекінісінің губернаторы болып тағайындалды. 1813 жылдың 17 қарашасында, әскерді ат үстінде тексергеннен кейін, ол тифтен қайтыс болды. Оның көмекшісі, капитан граф де Рохан Шабо, оның жүрегін Францияға әкелді, содан кейін граф де Нарбонн Лараның есімі Триумф аркасының шығыс жағына жазылды.