Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайлық шенеунік, ғалым және жазушы (153–208)
Chinese official, scholar and writer (153–208)
Конг Ронг (151/153 – 26 қыркүйек 208), әдеп аты Вэньчжу, Қытайдың Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде өмір сүрген қытай ақыны, саясаткер және кішігірім әскери қолбасшы. Ол Конфуцийдің 20-шы ұрпағы еді. Бейхай мемлекетінің канцлері болғандықтан, Конг Бейхай деп те белгілі болды. 196 жылы Юань Таннан жеңіліп, астанасы Сючанға қашып кетті. Цао Цаоның саяси қарсыласы болғандықтан және оны бірнеше рет қорлағандықтан, Конг Ронг түрлі айыптармен өлім жазасына кесілді. Шапшаң ойлау қабілетімен және көркем әдеби стилімен танымал Конг Ронг, сол заманғы көрнекті әдебиетшілердің бірі – Цзяньаньның жеті ғалымының қатарына енді. Дегенмен, оның көптеген еңбектері жоғалып кеткен. Қалғандары Мин және Цин династияларының жинақтарында сақталған. Балаларды сыпайылық пен бауырластық сезімдеріне тәрбиелеу үшін жиі қолданылатын әйгілі оқия – төрт жасар Конг Ронгтың үлкен алмұрттарын үлкен және кіші ағаларына ұсынуы. Бұл оқиға, "Конг Ронг алмұрттан бас тартуы" (孔融讓梨) деп белгілі, сондай-ақ Сун әулетінен бері бастауыш білім беруде қолданылатын "Үш таңбалы классикада" да айтылады.
Kong Rong (151/153 – 26 September 208), courtesy name Wenju, was a Chinese poet, politician, and minor warlord who lived during the late Eastern Han dynasty of China. He was a 20th generation descendant of Confucius. As he was once the Chancellor of Beihai State, he was also known as Kong Beihai. He was defeated by Yuan Tan in 196 and escaped to the capital Xuchang. For being a political opponent of Cao Cao and humiliating him on multiple occasions, Kong Rong was eventually put to death on various charges. Famed for his quick wits and elaborate literary style, Kong Rong was ranked among the Seven Scholars of Jian'an, a group of representative literati of his time. However, most of his works had been lost. Those that survived can be found in compilations from the Ming and Qing dynasties. A well known story commonly used to educate children – even in contemporary times – on the values of courtesy and fraternal love involves a four year old Kong Rong giving up the larger pears to his older and younger brothers. This story, commonly known as "Kong Rong giving up pears" (孔融讓梨), is also mentioned in the Three Character Classic, a text used for elementary education since the Song dynasty.
Ерте өмір және мансап
Бұрынғы Лу мемлекетінде (қазіргі Оңтүстік Шандун және Хэнаньдың солтүстік бөліктері, Аньхой және Цзянсу) туған Конг Ронг өте ерте жасынан-ақ ептілігімен көзге түсті. Оның әкесі Конг Чжоу еді. Сима Бяоның «Хан тарихының жалғасы» (續漢書) еңбегінде айтылғандай, Конг Ронг жасөспірім кезінде Ли Ин атты билеушіге барды. Ли Ин тек аса беделді адамдар мен туыстарын ғана қабылдады. Конг Ронг өзінің туыс екенін мәлімдеп, Ли Инге жеткізілді, ол олардың қалайғы туыс екенін сұрады. Конг Ронг өзінің атасы Конфуцийдің Лао Цзының (онының тегі Ли (李) екені айтылады) шәкірті және досы болғанын айтты. Бірақ, басқа бір қонақ оның бұл сөзіне риза болмады, жас кезінде үлкен қабілет көрсеткен адамның есейгенде де сондай қабілетті бола бермейтінін айтты. Конг Ронг дереу: «Әлде сіз жас кезіңізде өте зиялы болдыңыз ба?», - деп қайырды. Ли Ин оның бұл жауабына күліп, оның болашақта ұлы адам болатынын болжады. Есейген соң Конг Ронг Шығыс Хань әулетінің бюрократиялық жүйесіне енді. Ол бірнеше рет жоғары лауазымдарға көтеріліп, 190 жылы Цин провинциясындағы Бэйхай мемлекетінің канцлері болып тағайындалды. Конг Ронг билікке келгеннен кейін қаланы қайта жаңғырту және мектептер ашуға баса назар аударды. Ол конфуциандық ілімді насихаттап, отбасысы жоқ қаза тапқан босқындарға лайықты жерлеу рәсімін өткізуді ұйымдастырды. Осы кезеңде оны Гуан Хай (管亥) басқарған сары түлпек көтерілісшілерінің қалдықтары қоршап алды. Конг Ронг Тайши Циді Пиньюань округінің билеушісі Лю Бэйден көмек сұрауға жіберді. Тайши Ци 3000 жауынгерден тұратын элитті әскермен оралды, соның нәтижесінде көтерілісшілер тарап кетті. 195 жылы Лю Бэйдің ұсынысымен Конг Ронг Цин провинциясының инспекторы болып тағайындалды.
Born in the former Lu state (present day southern Shandong and northern parts of Henan, Anhui and Jiangsu), Kong Rong showed quick wit from a young age. His father was Kong Zhou. According to the Epilogue of Han (續漢書) by Sima Biao , when he was a teenager, Kong Rong paid a visit to an official named Li Ying, who received no one but the very eminent and his own relatives. Claiming to be a relative, Kong Rong was brought before Li Ying, who asked how they were related. Kong Rong answered that his ancestor Confucius was a student and friend of Lao Tzu (whose family name was said to be Li(李)). Another guest present was not impressed, however, commenting that a person who showed great ability at a young age might not grow up to be especially capable. Kong Rong immediately retorted, "I suppose you were really smart when you were young." Li Ying laughed at this and predicted the child would grow up to be a great man. When he grew older, Kong Rong entered the bureaucracy of the Eastern Han dynasty. He was successively promoted and in 190 was appointed Chancellor of Beihai State, situated in Qing Province, the area most heavily contested by the Yellow Turban rebels during the 180s. Upon taking up office, Kong Rong concentrated on reconstruction of the city and the establishment of schools. He promoted Confucian studies and provided proper burial for deceased refugees who had no family members to look after their funeral affairs. During this time, he was besieged by a remnant Yellow Turban army led by Guan Hai (管亥). Kong Rong sent Taishi Ci to seek help from Liu Bei, then the Prefect of Pingyuan County. Taishi Ci returned with 3,000 elite troops, whereupon the rebels dispersed. In 195, through Liu Bei's nomination, Kong Rong was further promoted to be the Inspector of Qing Province.
Сючанг қаласында қалу
Келесі жылы Юань Шао өзінің үлкен ұлы Юань Танды Цин провинциясына шабуылға жіберді. Конг Ронг жеңіліп, отбасысы тұтқынға алынды. Ол астана Сючанға қашып келді, содан кейін Шаофу (少府) министрі болып тағайындалды. Сючан қаласында болған кезде Конг Ронг император Сянь мен Хан орталық үкіметін басқаратын соғыс әміршісі Цао Цаоның саясатына жиі қарсылық білдірді. Цао Цао егін тапшылығына байланысты алкогольге тыйым салғанда, Конг Ронг оған: «Егер Цзе және Чжоу (Шя және Шан әулеттерінің соңғы билеушілері) әйелдерге құмарлықтары үшін құлатылған болса, неге сіз некеге де тыйым салмайсыз?» деп жазды. Конг Ронг лауазымынан алынды, бірақ көп ұзамай қайтадан тағайындалды, бірақ бұл тек атақ үшін болды. Дегенмен, оның жомарттығының арқасында үйі әрдайым қонақтарға толы болатын. Осы уақытта Конг Ронг Цзинь провинциясының (қазіргі Хубэй және Хунань) Ми Хенгімен достық қарым-қатынас орнатты. Ми Хенг өте білімді болғанымен, консервативтік емес және шексіз болды. Сючанға келген соң, ол жердегі барлық белгілі тұлғаларды сынап, прозалық туынды жазды. Ми Хенгтен кімді талантты деп санайсыз деген сұраққа: «Бірінші Конг Ронг, екінші Янь Сю», – деді. Конг Ронг Ми Хенгті Цао Цаоға ұсынғысы келді, бірақ Ми Цаоның алдында өрескел және мақтаншыл болды. Біріншіден, Цао Цао ұйымдастырған тойда домбыра ойнап жатып, киімдерін шешіп, оның есігінің алдында оны қатты сынады. Соңында Цао Цао Ми Хенгті Цзинь провинциясының губернаторы Лю Бяоға жіберді. 198 жылы Цао Цао Жошы өзенінің жағалауында Юань Шаомен кездесуге дайындалды. Конг Ронг Цао Цаоның кеңесшісі Сюнь Юге Юань Шаоны жеңу өте қиын болады деп айтты, себебі оның азық-түлігі мол, әскері күшті және көптеген қабілетті, адал қолдаушылары бар. Алайда, Цао Цао Юань Шаоның әлсіздіктерін пайдаланып, 200 жылы Гуанду шайқасында жеңіске жетті. Юань Шао екі жылдан кейін қайтыс болды, оның мұрасын таласқан үлкен және кіші ұлдары Юань Тан мен Юань Шан қалды. 204 жылы Цао Цао Юань Шанды жеңіп, Йе қаласын басып алды, содан кейін Леди Чжэнді ұлы Цао Пиге әйел ретінде берді. Конг Ронг бұл туралы естігенде, Цао Цаоға хат жазып, ежелгі тарихтан алынған оқиғаны бұрмалады. Чжоу патшасы Ву өзінің інісі Чжоу Герцогын әдемі әйел Даджиге үйлендіргенін, ал Даджи жеңілген Ди Синь патшаның сүйіктісі болған және Шан әулетінің құлауына себепкер болғанын айтты. Цао Цао Конг Ронг өзін мақтау үшін классикалық мәтіннен мысал келтіріп жатыр деп ойлап, оның көзі қандай екенін сұрады, бірақ Конг тек: «Мен осы күндері болған оқиғаны көрдім және оның солай болғанына сендім», – деді.
The next year, however, the warlord Yuan Shao sent his eldest son Yuan Tan to attack Qing Province. Kong Rong was defeated and his family was captured. He escaped to the capital Xuchang, where he was subsequently appointed Minister Steward (少府). During his stay in Xuchang, Kong Rong often opposed policies of the warlord Cao Cao, who controlled Emperor Xian and the Han central government. When Cao Cao imposed a ban on alcohol due to crop shortage, Kong Rong wrote to him saying, "Since the kings Jie and Zhou (the last rulers of the Xia dynasty and Shang dynasty respectively) were overthrown due to their desire for women, why don't you ban marriage as well?" Kong Rong was then stripped of his official post but soon reinstated, albeit to a titular position. However, because of his hospitality, his house was always filled with guests. During this time Kong Rong befriended Mi Heng of Jing Province (present day Hubei and Hunan). Despite being very learned, Mi Heng was unconventional and unconstrained. Upon reaching Xuchang, he wrote a prose piece putting down every eminent person there. When asked whom he would consider talented, Mi Heng replied, "First there is Kong Rong, second there is Yang Xiu." Kong Rong wanted to recommend Mi Heng to Cao Cao, but Mi put up a rude and arrogant attitude in front of Cao. First, he undressed while playing a drum at a feast hosted by Cao Cao, and criticized Cao loudly outside his doors. Cao Cao eventually sent Mi Heng to Liu Biao, the Governor of Jing Province. In 198, Cao Cao was gearing up for an encounter with Yuan Shao along the shores of the Yellow River. Kong Rong held a pessimistic view, telling Cao Cao's adviser Xun Yu that Yuan Shao would be extremely difficult to defeat as he had ample food supplies, far superior troop strength and many capable and loyal subjects. However, Cao Cao took advantage of Yuan Shao's weaknesses and eventually defeated him at the Battle of Guandu in 200. Yuan Shao died two years later, leaving his eldest and youngest sons, Yuan Tan and Yuan Shang, to contest his legacy. In 204, Cao Cao defeated Yuan Shang and conquered the city of Ye, whereupon he married Lady Zhen to his son Cao Pi. When Kong Rong heard of this, he wrote Cao Cao a letter, falsifying a parallel in ancient history, claiming King Wu of Zhou arranged marriage between his brother the Duke of Zhou and the beautiful consort Daji, lately the favourite of the defeated king Di Xin, and legendarily blamed for the downfall of the Shang dynasty. Thinking that Kong Rong was citing a classic text to praise him, Cao Cao asked about the source, but Kong merely said, "I saw what happened in our day and thought it must have been so."
Өлім
208 жылы Конг Ронг Цзяндун аймағындағы жерлерді билеген әскербасы Сунь Куанның елшісі алдында Цао Цао туралы жаман айтты. Сосын Цао Цао Конг Ронгты түрлі айыптаулар бойынша, оның ішінде "қозғалыс ұйымдастыруға тырысу", "императорлық сарайды қаралау" және "сарай тәртібін бұзу" сияқты айыптармен өлім жазасына кесті. Сун Шенгтің (孫盛) "Вэй ши чуньцюй" (魏氏春秋) еңбегінде Конг Ронгтың екі сегіз жасар ұлы (кейбір деректерде тоғыз жасар ұл және жеті жасар қыз делінеді) әкесі тұтқындалғанда Вэйки (围棋) ойыны ойнап жатқан. Басқалар оларға қашуға кеңес бергенде, олар былай деп жауап берді:
In 208, Kong Rong spoke ill of Cao Cao before an emissary from Sun Quan, a warlord who ruled the territories in the Jiangdong region. Cao Cao then ordered Kong Rong to be executed on various charges including, among others, "plotting a rebellion", "slandering the imperial court" and "disrespecting court protocol". According to the Spring and Autumn Annals of Wei (魏氏春秋) by Sun Sheng (孫盛), Kong Rong's two eight year old sons (a nine year old son and a seven year old daughter according to the Book of Later Han) were playing a game of weiqi when their father was arrested. When others urged them to escape, they answered:
Бұл сөз кейіннен қытай тілінде (覆巢之下，安有完卵) деген мақал ретінде қолданыла бастады, ол топ зардап шеккенде, оның құрамындағы әрбір адамның да зардап шегетінін көрсетеді. Лю Ициннің (劉義慶) "Шиши синъюань" (世说新语) кітабында да осыған ұқсас оқиға кездеседі, бірақ ол көбірек толықтырылған. Конг Ронгты отбасымен бірге өлімге кескеннен кейін денесі көшеде қалды. Оған жақын болған бірде-бір шенеунік оның денесін жерлеуге батыл болмады, тек Жи Си (脂習) ғана Конг Ронгтың денесіне келіп, "Енді сен мені өлімге тастадың, мені кім түсіне алады?" деп жылады.
This later became a Chinese idiom (覆巢之下，安有完卵), used to describe that when a group suffers, all individuals belonging to it will be affected. An alternate but similar story could also be found in A New Account of the Tales of the World by Liu Yiqing (劉義慶), which is written in a more elaborate style. After Kong Rong was executed along with his entire family, his body was left in the streets. Not a single official who used to be close to him dared to collect the corpses for burial except Zhi Xi (脂習), who came to Kong Rong's body and cried, "Now you have left me for death, whom could I talk to who would understand me?"
Әдеби жетістіктері
Конг Ронг саясатта көп жетістікке жетпесе де, ол өзінің прозасы мен поэзиясымен танымал болған, өз заманының жетекші әдеби тұлғасы болып саналды. Оның замандастарының басқа алты ақынымен бірге олардың өлеңдері 196-220 жылдар аралығында Сиань императорының билігі кезінде болған Цзяньань дәуірімен байланысты Цзяньань стилі деп аталатын стильдің негізін құрады. Олар бірлесіп «Цзяньаньның жеті ғалымы» деп аталды. Хан әулетінің соңындағы азаматтық келеңсіздер Цзяньань өлеңдеріне тән салтанатты, бірақ жүректі қозғайтын үн мен мәнер берді, ал өмірдің өткіншілігі туралы көңіл көтеру осы кезеңдегі шығармалардың орталық тақырыбы болды. Қытай әдебиеті тарихында Цзяньань өлеңдері ертедегі халық әндері мен ғылыми поэзия арасындағы кезеңдік өткел болды. Дегенмен, Конг Ронгтың әдеби шеберлігі көбінесе мазмұны жоқ, әрі күрделі, бос әрекет деп есептелді. Цао Пи өзінің «Әдебиет туралы әңгіме» (典論) еңбегінде Конг Ронгтың сөздері пікірталасқа төзбейтінін және ақыл-ойдан асып түсетінін, сондықтан олар әзіл немесе мазақ сияқты көрінетінін айтты. Конг Ронг қайтыс болғаннан кейін Цао Пи оның 25 өлеңін жинап, «Әдебиет туралы әңгіме» жинағына қосты. Алайда, олардың көпшілігі жоғалып кетті және бүгінгі күнге дейін тек бесеуі ғана сақталған, олардың екеуінің шынайылығы расталмаған. Суй кітабында (隋書) Конг Ронгтың прозасын қамтитын тоғыз томдық еңбек те жоғалып кетті. Қалғандары Мин және Цин династияларының жинақтарында табылды. Олардың ішінде Конг Ронгтың Цао Цаоға оның саясатын сынап жазған бірнеше хаттары бар.
Although he did not meet with much success in politics, Kong Rong was considered a leading literary figure of his time, famed for his prose as well as poetry. Along with six other poets of his time, their poems formed the backbone of what was to be known as the Jian'an style, named for the Jian'an Era of the Xian Emperor's rule between 196 and 220. Collectively they were known as the Seven Scholars of Jian'an. Civil strife towards the end of the Han dynasty gave the Jian'an poems their characteristic solemn yet heart stirring tone, while lament over the ephemerality of life was also a central theme of works from this period. In the history of Chinese literature, the Jian'an poems were a transition between early folksongs and scholarly poetry. Kong Rong's literary skills, however, were often thought to be elaborate and empty show without sound content. Cao Pi commented in his A Discourse on Literature (典論) that Kong Rong's words cannot sustain discourse and surpassed reasoning, so much so that they almost seem like mere sarcasm or mockery. After Kong Rong's death, Cao Pi collected 25 of his poems and included them in A Discourse on Literature. However, most of these were lost and only five survive till this day, two of which are of unverified authenticity. Nine volumes containing Kong Rong's prose under the Book of Sui (隋書) have also been lost. Those that survive are found in compilations from the Ming and Qing dynasties. These include several epistles that Kong Rong wrote to Cao Cao in criticism of his policies.