Кіріспе

Британдық автор және аболиционист (1748–1789)
Томас Дей (22 маусым 1748 – 28 қыркүйек 1789) – британдық автор және аболиционист. Ол "Сандфорд пен Мертон тарихы" (1783–1789) кітабымен, онда Руссоның білім беру идеалдары баса назарда болды, құлдыққа қарсы жазған еңбектерімен, Америка тәуелсіздігі үшін де, қарсы да күрес жүргізуімен және жас қыздарды тәрбиелеп, өзіне әйел алу мақсатындағы білім беру жобасымен танымал болды.

Ерте өмір

Дей 1748 жылдың 22 маусымында Лондонда Томас пен Джейн Дейдің жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Әкесі ол шамамен бір жасқа толғанда қайтыс болды, бірақ оған мол мүлік қалдырды. Ол алғаш рет Миддлсекс округындағы Сток-Ньюингтон қаласындағы мектепке барды, онда оның отбасы қазіргі 109-111 Шіркеу көшесінде тұрды, бірақ шешек ауруына шалдыққаннан кейін, оның бетінде мәңгілік із қалды, ол Чартерхаус мектебіне ауыстырылды. Содан кейін ол Оксфордтағы Корпус-Кристи колледжіне түсті, онда ол шебер дебатшы болды және Уильям Джонспен жақын достық қарым-қатынас орнатты; ол 1767 жылы колледжді бітірмей, тастап кетті.

Өмір

Дей 1766 жылы Беркширдегі Барехиллдегі отбасылық еңіміне оралды. Эджворттың атын пайдаланып, Дей бастапқыда 12 және 11 жастағы болған, бірінші, содан кейін тағы бір қызды алу үшін Foundling Hospital-ге өтініш берді. Ол ауруханаға олардың Эджворттың үйінде қызметшілер болып оқуға түсетінін айтты, бірақ Эджворт бұл туралы бірнеше айдан кейін ғана білді. Ол оларды Энн Кингстон мен Доркас Кардан сәйкесінше Сабрина Сидни және Лукреция деп атады. "Лукреция" үшін қандай тегін таңдағаны белгісіз. Ол Foundling Hospital-ге елу фунт стерлинг салып, басқару кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. Ол Честерфилдтен келген мұрагер Эстер Милнес (1753–1792)пен танысып, олар 1778 жылдың 7 тамызында үйленді. Содан кейін жұбайлар Эссекстегі Абриджге жақын Стейплфорд Абботтс деген шағын еңіме көшіп кетті. Олар өте қарапайым өмір салтын ұстанды және Эстерге өз отбасымен байланысуға рұқсат берілмеді. 1780 жылы жұбайлар Суррейдегі Аннингслиге көшіп барды, онда Дей жаңа еңім сатып алды. Бұл жұбайлар үшін қайырымдылық жобасы болды және олар айналасындағы еңбекшілердің жағдайын жақсарту үшін тырысты.

Басылымдар мен саяси еңбектер

1773 жылы Дей Джон Бикнеллмен бірге өзінің алғашқы «Өліп бара жатқан негр» атты өлеңін жариялады. Ол қашып кеткен құл туралы айтады және жақсы сатылды. «Барлық адамдар тең жаратылған» деген мәлімдеме мен американдық құлдықтың болуы арасындағы қайшылық, АҚШ Тәуелсіздік декларациясы алғаш рет жарияланғанда қызығушылық тудырды. Конгресс мәтінде бірнеше өзгеріс жасағаннан кейін, жариялау алдында жобаның шамамен төрттен бірін жойды, ең бастысы құл саудасын сынаған бөлімді алып тастады, себебі Конгресс мүшелерінің арасында қара құлдарға иелік еткендер болды. Дей осы қарама-қайшылықты байқағандардың бірі болды және 1776 жылы былай деп жазды: «Егер табиғатта шынымен күлкілі нәрсе болса, онда ол – бір қолымен тәуелсіздік резолюциясына қол қоятын, екінші қолымен үркіп қалған құлдарын қамшымен ұратын американдық патриот». Дей заңды оқып үйренуге шешім қабылдады және 1776 жылы Линкольн қонақүйіне қабылданды, бірақ оны сирек таңдады. Дей «Адал легиондар» (1776) поэмасында американдық отаршылдардың құқықтарын қорғады, ал 1780 жылы парламентте революционерлермен ерте бейбітшілік орнату және парламенттік реформаны жақтады. Оның сөздері памфлеттер түрінде де жарық көрді. Дей балалар үшін жазған автор ретінде танымал болды. «Кішкентай Жекінің тарихы» (1787) өте танымал болды, бірақ ол жүз жылдан астам уақыт бойы бестселлер болған «Сэндфорд пен Мертонның тарихы» (1783, 1786, 1789) сатылымына жете алмады. Руссоның көптеген идеяларын қабылдап, ол бай, асыл, бірақ тәртіпсіз Томми Мертон мен оның кедей, бірақ адал досы Гарри Сэндфордтың оқиғасын баяндайды. Сынақтар мен оқиғалар арқылы Гарри және балалардың ұстазы Томмиге еңбектің маңыздылығын және бекершіл байлардың зұлымдығын үйретеді.

Өлім

1789 жылдың 28 қыркүйегінде Беркширдегі Барехиллде оны мейірімділікпен жарастыруға тырылғанда Дей аттан құлап, дерлік сол жерде көз жұмды. Ол Беркширдегі Уоргрейвтегі Сент-Мэри шіркеуіне жерленді.

Жалпы сілтемелер

Джефферсон, Корд, "Британдық зиялының "Мүміндік әйелді жасау" миссиясы" (шолу), NPR, 30 сәуір 2013. Углоу, Женни. Ай адамдары: әлемді өзгерткен бес дос. Нью-Йорк: Фаррар, Штраус және Жиру, 2002.