Кіріспе
Австралиядағы кино және теледидар саласы.
Пионерлік күндер 1890-1910 жылдар
Австралияда фильмдердің алғашқы қоғамдық көрсетілімі 1896 жылдың қазан айында, Люмьер ағайындыларының Париждегі әлемдегі алғашқы көрсетілімінен бір жыл өткен соң болды. 1896 жылдың 22 тамызында Австралияда алғашқы фильмдер Гарри Рикардтың Мельбурн опера үйінде (кейін Тиволи театры деп аталды) көрсетілді. Фильмді фокусник Карл Герц түрлі қойылымдардың бір бөлігі ретінде көрсетті. Одан кейін Австралияда ұқсас проекциялық машиналармен гастрольдік сапарлар жасалды. Австралияның алғашқы кинотеатры, Сиднейдегі Питт көшесінің 237-ші үйіндегі Салон Люмьер 1896 жылдың қазан айында ашылды және 1896 жылдың 27 қазанында австралиялық алғашқы қысқаметражды фильмді көрсетті. Мельбурнның Коллинз көшесіндегі Афинеум залы 1880-жылдардан бері би залы ретінде жұмыс істеді және келушілерге уақыт-уақытпен басқаша ойын-сауық ұсынатын. 1896 жылдың қазанында ол Австралияда көрсетілген алғашқы кинофильмді көрсетті, бұл фильм алғаш рет Парижде 1895 жылдың 28 желтоқсанында француздық Люмьер ағайындылары көрсеткен болатын. Афинеумда "Біздің флоттағы өмір" сияқты фильмдер көрсетілді. 1901 жылдың 26 қаңтарында Г.Х. Сназель көрсеткен "Жандылық біздің флотта" (Life in Our Navy) – HMS Jupiter кемесіндегі өмір туралы 60 000 футтық фильм болды, ол қосымша ойын-сауықпен бірге ұсынылды. Жаңалықтарды түсірудегі маңызды кезең 1897 жылы болды, ол кезде жарыс кештерінде Каулфилд кубогы мен Мельбурн кубогының фильмдері Мельбурн опера үйінде көрсетілді. Оқиғалар В.К. Бакстер үшін фильмге түсірілді және фотограф Роберт Уильям Харви (1922 жылдың 5 қазанында қайтыс болды) және өнертапқыш Эрнест Дж. Твейтес (шамамен 1873 – 1933 жылдың 12 шілдесінде қайтыс болды) бірге осы фильмді сол күні дамытты. Австралияда түсірілген алғашқы фильмдердің бірі – 1900-1903 жылдар аралығында антропологтар Болдуин Спенсер мен Ф.Ж. Гиллен түсірген Орталық Австралиядағы аборигендердің билері туралы фильмдер. Олар балауыз цилиндрлерге дыбысты жазуды және өте қиын жағдайларда фильмдерді түсіруді алғаш рет іске қосты. Әлемдегі ең алғашқы көркем фильм – австралиялық "Келли бандының тарихы" (1906), ол Афинеумда көрсетілді. Чарльз Тейттің сценарийін жазып, режиссерлік еткен бұл фильмге оның отбасының бірнеше мүшелері қатысты. Фильм 1908 жылдың қаңтарында Ұлыбританияда да көрсетілді. Мельбурнда 1897-1910 жылдар аралығында Австралиядағы Құтқару Армиясы басқарған әлемдегі алғашқы киностудиялардың бірі – Limelight Department болды. Limelight Department Құтқару Армиясы үшін діни материалдарды шығарды, сондай-ақ жеке және мемлекеттік тапсырыстарды орындады. 19 жыл бойы жұмыс істеген Limelight Department әр түрлі ұзындықтағы 300-ге жуық фильм түсіріп, сол кездегі ең ірі кинопродюсер болды. Limelight Department-тің маңызды жаңалығы 1899 жылы Герберт Бут пен Джозеф Перри "Сыбайлас жасақшылар" (Soldiers of the Cross) фильмі жөнінде жұмыс бастаған кезде болды, оны кейбірлер алғашқы толық метражды фильм деп есептейді. "Сыбайлас жасақшылар" Limelight Department-тің ерте киноиндустриясындағы маңызды ойыншы ретінде бекітті. Limelight Department сонымен қатар Австралия Федерациясының бейнежазбасын да түсірді.
1910-1920 жылдардағы өсім мен құлдырау
1910 жылдар Австралия киносындағы "өркендеу" кезеңі болды. 1900 жылдары кино өндірісі баяу басталып, 1910 жылы төрт көркем фильм, 1911 жылы – 51, 1912 жылы – 30, 1913 жылы – 17 фильм шықты, ал 1914 жылы қайтадан төрт фильм түсірілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы фильм жасауды уақытша тоқтатты. Бұл көрсеткіштер 21-ші ғасырда шағын көрінсе де, Австралия сол кезде ең көп фильм шығаратын елдердің бірі болды. Барлығы алдынан 1906 мен 1928 жылдар аралығында Австралия 150 көркем фильм жасады, олардың шамамен 90-ы 1910 мен 1912 жылдар аралығында түсірілді. 1910 жылдардың басында Австралияда фильмдерді өндіру, тарату және көрсету салаларында бірігу процесі жүрді. 1912 жылы көптеген тәуелсіз өндірушілер "Австралазиялық фильмдер" және "Одақ театрлары" (қазір "Event Cinemas" деп белгілі) компанияларына бірікті, олар фильм таратушылар мен кинотеатрларға бақылау орнатып, кіші өндірушілерді картельмен жұмыс істеуге мәжбүр етті. Кейбір сарапшылар бұл келісімнің 1920 жылдары американдық дистрибьюторларға австралиялық кинотеатрлармен эксклюзивті келісімдер жасауға, тек өз өнімдерін көрсетуге мүмкіндік бергенін, осылайша жергілікті өнімді тоқтатып, киноиндустрияны құлдыратқанын айтады. Өнеркәсіптің 1920 жылдары құлдырауына себептерді түсіндіруге тағы да бірнеше әрекеттер жасалды. Кейбір тарихшылар көрермендер санының азаюын, австралиялық өнімге және сюжеттерге қызығушылықтың төмендеуін және Австралияның соғысқа қатысуын атап көрсетеді. Сонымен қатар, 1912 жылы "бушрангерлер" туралы фильмдерге ресми тыйым салынды. Жергілікті фильм өндірісі тоқтатылғаннан кейін австралиялық кинотеатрлар желілері АҚШ-та балама өнімдер іздеді және австралиялық фильмдер импорттық фильмдерге қарағанда әлдеқайда қымбат екенін, себебі өндіріс шығындары отандық нарықта өтелгендіктен, импорттық фильмдер арзан бағамен сатылатындығын түсінді. Бұл теңгерімсіздікті түзету үшін Австралияның федералды үкіметі 1914 жылы импортталатын фильмдерге салық қойды, бірақ ол 1918 жылы алынып тасталды. Себебі қандай болса да, 1923 жылға қарай американдық фильмдер Австралия нарығын басып алды, көрсетілген барлық фильмдердің 94%-ы АҚШ-тан келді.
1930-1960 жылдар
1930 жылы Ф. В. Тринг (1883–1936) Мельбурнда Efftee Studios студиясын құрды. Алғашқы австралиялық дыбыстық фильмдер 1931 жылы пайда болды: компания «Diggers» (1931), «A Correspondent’s Course» (1931), «The Haunted Barn» (1931) және «The Sentimental Bloke» (1932) фильмдерін шығарды. Бес жыл ішінде Efftee тоғыз көркем фильм, 80-нен астам қысқа фильм және бірнеше сахналық қойылым жасады. Белгілі әріптестерінің қатарында С. Дж. Деннис, Джордж Уоллес және Фрэнк Харви болды. Фильм өндірісі 1934 жылға дейін жалғасты, содан кейін Австралия үкіметі Австралия фильмдері үшін квота белгілеуден бас тартқанына наразылық ретінде тоқтатылды, ал 1936 жылы Тринг қайтыс болды. Тринг фильмдер түсіру және театрлық жобаларында жеке қаражатынан 75 000 фунт стерлингтен астам шығынға ұшырады деп есептеледі. Кен Г. Холл 1931 жылы Cinesound Productions компаниясын құруға жетекші күш болды. Компания Австралияның алғашқы көркем фильмдерді өндіретін компанияларының біріне айналды және 1940-шы жылдардың басына дейін жұмыс істеді, Голливуд үлгісіндегі Австралияның жетекші отандық студиясы болды. Компания фильмдерін жарнамалау үшін де Голливуд моделін пайдаланды және жұлдыздық жүйені насихаттауға тырысты. Ол әсіресе, автор Стил Руддтың танымал жазбаларына негізделген «Біздің таңдауымыз» (1932) комедиялар сериясымен сәтті болды, ол австралиялық шаруа отбасы, Рудстардың және «Әке мен Дейв» ата-бала дуэтінің оқиғаларын көрсетті. Өзінің амбицияларына қарамастан, Cinesound тек 17 көркем фильм шығарды, олардың барлығын Кен Холл режиссерлік етті. Қаржылық сәттілікке қол жеткізгенімен, компания 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін көркем фильмдер түсіруді тоқтатты. 1933 жылы Чарльз Шоувел режиссерлік еткен «Баунтидің соңынан» фильмінде Тасманияда туған Эррол Флинн басты рөлді ойнады, содан кейін ол Голливудта танымал мансапқа ие болды. Шоувел көптеген сәтті австралиялық фильмдерді түсірді, соның ішінде 1944 жылғы Екінші дүниежүзілік соғыс классикасы «Тобруктың шаштары» (Питер Финч пен Чипс Раффертидің қатысуымен) және 1955 жылғы «Джедда», ол Австралияда түсірілген алғашқы түсті фильм және алғаш рет абориген актерлері басты рөлдерде ойнады және Канн кинофестиваліне қатысты. Ұлыбританияда 1927 жылғы «Cinematograph Films Act» британ кинотеатрларында көрсетілуі тиіс фильмдердің квотасын белгіледі. Бұл квотаға сәйкес фильмдерді Ұлыбританиямен қатар Британ империясында да түсіруге болады; бұл австралиялық кино өндірісін ынталандырды. Алайда 1938 жылғы «Кинотаспа фильмдері туралы» заң британдық киноиндустрияны Ұлыбританияда түсірілген және түсірілген фильмдерді ғана квотаға қосу арқылы бастан тыныштандырды. Бұл австралиялық фильмдерді Ұлыбританиядағы кино квотасынан алып тастады және австралиялық фильмдер үшін кепілдік берілген нарықтың жоғалуына әкелді. Кен Г. Холл режиссерлік еткен «Кокоданың алдыңғы шебінде!» (1942) Австралияның алғашқы «Оскарын» жеңіп алды. Чипс Рафферти мен Питер Финч сол кезеңнің халықаралық жұлдыздарына айналды. Раффертидің экрандағы суреті австралиялық кино көрермендерге қатты әсер етті, ол «Қырық мың атты» (1940), «Тобруктың тышқандары» (1944), «Оверландерлер» (1946) және «Еврика» (1949) сияқты Австралияның алғашқы фильмдерінде пайда болды. Голливудта Рафферти «Шөлдегі тышқандар» (1953), «Сонтаверлер» (1960) және «Баунтидегі бүлік» (1962) сияқты австралиялық тақырыбындағы фильмдерде де ойнады. Сол сияқты Питер Финч танымал фильмдер сериясы арқылы австралиялық рөлдерде («капач» және малшы) ойнады және Ұлыбритания мен АҚШ-та табысты және әртүрлі киномансапқа ие болды. Рон Рэнделл мен Род Тейлор екеуі де Австралияда актерлік карьерасын бастады, бастапқыда радиода және сахнада, кейіннен «Смитти» (1946) және «Лонг Джон Сильвер» (1954) сияқты австралиялық фильмдерде пайда болды. Олардың әрқайсысы АҚШ-қа көшіп, 1940-шы жылдардың аяғында (Рэнделл) және 1950-ші жылдардан бастап бірнеше фильмдерде Голливудтың басты кейіпкерлері болды. Тейлор «Уақыт машинасы» (1960) және «Қоштар» (1963) фильмдерінде, сондай-ақ «Гонконг» (1960–1961) сияқты бірнеше американдық телесериалдарда ойнады. 1950 жылдары британдық және американдық продюсерлік компаниялар Австралияда австралиялық әдебиеттегі оқиғаларға негізделген (әдетте ауылдық тақырыбында) бірнеше елеулі фильмдер түсірді. Бұлардың ішінде «Алиса сияқты қала» (1956, Вирджиния МакКенна мен Питер Финчтің қатысуымен); «Ширали» (1957, сонымен қатар Питер Финч австралиялық актерлер Чарльз Тингвелл, Билл Керр және Эд Деверомен қосалқы рөлдерде); «Қоралмен тонау» (1957, тағы да Финчтің қатысуымен); және «Жазғы он жетінші қуыршақ» (1959, Эрнест Боргнин, Джон Миллс және Анджела Лэнсберидің қатысуымен) болды. 1960 жылы «Сонтаверлер» фильмі Жаңа Оңтүстік Уэльстің қарлы тауларында түсірілді, басты рөлдерде шетелдік актерлер Дебора Керр, Роберт Митчем және Питер Устинов болды, бірақ австралиялық актерлер Чипс Рафферти, Джон Мейллон және Леонард Тил қосалқы рөлдерде ойнады. 1958 жылы Австралиялық кино институты құрылды және сол жылы Австралиялық кино институтының сыйлықтарын беруді бастады. 1960 жылы елде «Whiplash» фильмін түсіргеннен кейін Питер Грейвс Австралия актерлерінің жетіспеушілігі ең үлкен проблема екенін айтты. Австралиялық кино өндірісі 1960-шы жылдарда аз өнімділікке жетті. 1966 жылғы «Олар ерекше халық» комедиясы, басты рөлдерде Вальтер Кьяри, Чипс Рафферти және Клэр Данн ойнады, сол кезеңнің сирек табысына айналды және Австралия қоғамының өзгеретінін көрсетті: Сиднейде жұмыс істейтін, итальяндық иммигранттың оның әріптестерімен достық қарым-қатынас орнатуын, австралиялық сленг пен мәдениетке қатысты кейбір қиындықтарға қарамастан баяндады. Бұл фильм 1970-ші жылдардағы Австралия киносының сәтті «Жаңа толқынының» алдын білдірді, ол көбінесе австралиялық мәдениетті көрсететін. Шетелдік кино Австралия актерлерін «әрекеткерлер» ретінде тартуын жалғастырды, 1969 жылғы Ұлыбританияда түсірілген «On Her Majesty’s Secret Service» фильмінде Шон Коннериді алмастырған австралиялық Джордж Лазенбинің Джеймс Бонд рөлін сомдауы осының дәлелі.
Қайта өрлеу дәуірі 1970 және 1980 жылдар
Джон Гортон, 1968 жылдан 1971 жылға дейін Австралияның премьер-министрі болған, кино және өнерге, соның ішінде Австралия кино даму корпорациясына бірнеше мемлекеттік қолдау түрлерін бастады. Гоф Уитлэм үкіметі (1972–75) оны алмастырған Австралия кино комиссиясы арқылы қолдауды жалғастырды, ал штаттық үкіметтер де көмек бағдарламаларын құрды. Бұл шаралар Австралия киносының жаңа толқынына әкелді, ол 16 мм және 35 мм форматтарында өрістеді және 1980 жылдардың ортасына дейін жалғасты. Бұл дәуірде "Озплоитация" стилінің пайда болуымен қатар, феминистік қозғалыстың өсуінің де әсері байқалды. 1970 жылы Мельбурнда өткен Әйелдер азаттық конференциясында әйелдер фильмдерінің рөлі талқыланды. Джени Торнли, Сара Гибсон, Сьюзан Ламберт, Марта Ансара, Марго Нэш және Меган МакМурчи сияқты бірқатар кинорежиссерлер бұл топтарға қатысты. 1975 жылы өткен Халықаралық әйелдер кинофестивалі – өзінің түріндегі алғашқы фестиваль болды, сондай-ақ елдің басқа астаналарында да көрсетілімдер ұйымдастырылды. Мельбурн мен Сиднейде фестиваль тоғыз күнге созылды (шамамен 56 000 көрермен қатысты), ал басқа штаттарда екі-үш күнге дейін жалғасты. Питер Уэйрдің "Тығылып тұрған жартаста пикник" (1975) және Кен Ханнамның "Sunday Too Far Away" (1975) фильмдері халықаралық аренада әсер етті. 1970-ші және 1980-ші жылдар көптеген адамдар үшін Австралия киносының "алтын ғасыры" болып есептеледі, осы кезеңде "Mad Max" (Джордж Миллер, 1979) сияқты қараңғы антиутопиялық туындылардан бастап "Crocodile Dundee" (Питер Фейман, 1986) сияқты романтикалық комедияларға дейін көптеген табысты фильмдер түсірілді, сонымен қатар Джиллиан Армстронг, Филипп Нойс және Брюс Бересфорд сияқты көрнекті режиссерлер пайда болды. 1970-ші жылдары қалыптасқан Австралия киносының басты тақырыбы – қатал Австралия ландшафтында тірі қалу күресі болды. "Аутбэк готикасы" деп аталатын бірқатар триллерлер мен қорқынышты фильмдер пайда болды, олардың ішінде 1970-ші жылдардағы "Wake in Fright", "Walkabout", "The Cars That Ate Paris" және "Picnic at Hanging Rock", ал 1980-ші жылдардағы "Razorback", "Long Weekend" және "Shame" фильмдері бар. 2000-ші жылдардағы "Japanese Story", "The Proposition" және "Wolf Creek" фильмдері де осы тақырыпты жалғастырды. Бұл фильмдерде Австралияның шөлейттері мен оның жануарлары қауіпті, ал адамдары шеттенушілер мен психопаттар ретінде бейнеленеді. Бұл элементтер "Mad Max" сериясындағы болашақ апокалиптикалық тақырыптармен үйлеседі. 1971 жылы түсірілген "Walkabout" – Австралияда түсірілген британдық фильм, ол жергілікті тақырыптарға байланысты көптеген австралиялық фильмдердің бастауы болды және Дэвид Гулпилилді кино көрермендеріне таныстырды. 1976 жылы Фред Шеписи режиссерлік еткен "The Chant of Jimmie Blacksmith" Томас Кенеллидің кітабы негізінде түсірілген, марапатқа ие болған тарихи драманы қайта жаңғыртты, ол трагикалық тағдырға ұшыраған абориген қарақшысы туралы әңгімелейді. Австралия әдебиеті мен тарихынан алынған классикалық әңгімелер 1970-ші және 1980-ші жылдарда танымал кино адаптацияларын жасауды жалғастырды. Джиллиан Армстронгтың "My Brilliant Career" (1979) фильмінде Джуди Дэвис пен Сэм Нилл басты рөлдерде ойнады. 1982 жылы түсірілген "We of the Never Never" фильмі Австралия шөлейтіндегі әйелдердің өмірлік тәжірибесі тақырыбын жалғастырды. 1982 жылы Том Берлинсон мен Сигрид Торнтонның қатысуымен түсірілген "The Man from Snowy River" фильмі классикалық Банжо Патерсон өлеңін драмалық түрінде бейнеледі және Австралия киносының барлық уақыттағы ең табысты фильмдерінің бірі болды. 1970-ші жылдарда танымал болған тарихи драмалардан басқа, онжылдықта Австралияның тұрмыстық мәдениетін мақтап, сатиралық түрде бейнелейтін бірқатар фильмдер пайда болды, соның ішінде: "The Adventures of Barry McKenzie" (1972), "Alvin Purple" (1973) және "Barry McKenzie Holds His Own" (1974). "Barry McKenzie" фильмдерінде актер және жазушы Барри Хамфрис режиссер Брюс Бересфордпен бірлесіп жұмыс істеді. 1976 жылы Питер Финч америкалық сатиралық "Network" фильміндегі рөлі үшін үздік актер сыйлығын жеңіп алды, осылайша үздік актер сыйлығын жеңіп алған алғашқы австралиялық болды. 1980 жылы шыққан "Breaker Morant" (басты рөлдерде Джек Томпсон мен Эдвард Вудворд) 1899-1902 жылдардағы Буер соғысы кезінде австралиялық солдаттың даулы сотын көрсетті, содан кейін 1981 жылы шыққан Бірінші дүниежүзілік соғыс драмасы "Gallipoli" (режиссері Питер Уир және басты рөлде Мел Гибсон) түсірілді. Бұл фильмдер қазір Австралия киносының классикасы болып саналады, олар Австралия тарихындағы драмалық эпизодтар арқылы қазіргі Австралиялық жеке басын зерттейді. Гибсон 1982 жылы "The Year of Living Dangerously" фильмінде сәтті ойнады, содан кейін Голливудта актер және режиссерлік мансабын жалғастыру үшін кетті. Келесі онжылдықтарда көптеген австралиялық жұлдыздар оның жолын жалғастырды. "The Year of Living Dangerously" фильмінің режиссері Питер Уир де Голливудқа сәтті ауысты. Уир түпнұсқа авторы Кристофер Кох және драматург Дэвид Уильямсонмен бірге сценарийге үлес қосты. Уильямсон 1970-ші жылдардың басында танымал болды және содан бері Австралия киносында сәтті түсірілген бірнеше түпнұсқа сценарийлер мен сценарийлердің авторы болды, соның ішінде: "Don's Party" (1976), "Gallipoli" (1981), "Emerald City" (1988) және "Balibo" (2009). Актер және комик Пол Хоган өзінің алғашқы фильмі "Crocodile Dundee" (1986) сценарийін жазып, басты рөлде ойнады, ол Австралия шөлейтінен Нью-Йорк қаласына саяхат жасайтын қарапайым аңшы туралы әңгімелейді. Бұл фильм Австралия киносының ең табысты фильмі болды және Хоганның халықаралық кино мансабын бастады. "Crocodile Dundee" фильмінің сәттілігінен кейін Хоган 1988 жылы "Crocodile Dundee II" сиквелінде де түсті. 1988 жылы "Evil Angels" (Австралия мен Жаңа Зеландиядан тыс жерлерде "A Cry in the Dark" деп шығарылды) драмасы да шықты, ол Линдди Чемберленнің оқиғасы туралы, онда динго баласын алып кетті және анасы баласын өлтірді деп айыпталды. Николь Кидман 1980-ші жылдардың басында Австралияның балалар телефильмдерінде және киносында түсе бастады, соның ішінде "BMX Bandits" және "Bush Christmas" фильмдерінде басты рөлдерде ойнады. 1980-ші жылдарда ол бірнеше австралиялық туындыларда түсті, соның ішінде "Emerald City" (1988) және "Bangkok Hilton" (1989). 1989 жылы Кидман Сэм Нилл мен Билли Зейнмен бірге "Dead Calm" триллерінде түсті. Фильм жағымды пікірлер алды және Голливудтағы рөлдерге жол ашты.
1990-2000 жылдар
1990 жылдар австралиялық кино үшін сәтті онжылдық болды және әлемдік көрерменге бірнеше жаңа жұлдыздарды таныстырды. Тони Колетттың басты рөлде ойнаған «Мюриелдің үйлену тойы» комедиялық драмасы, Роб Сичтің режиссерлік еткен «The Castle» (Эрик Бананың алғашқы маңызды кино рөлінде ойнаған) жұмсақ сатиралық қалалық комедиясы және Баз Лурманның әсем «Strictly Ballroom» сияқты төмен бюджетті фильмдер коммерциялық және сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, сонымен қатар заманауи австралиялық қала маңындағы ерекше тұлғаларды бейнеледі. Бұл 1970 және 1980 жылдары сәтті болған шөл және тарихи сагалардан айқын ерекшеленді. Стефан Эллиоттың 1994 жылғы «Шөл патшайымы – Присцилланың шытырман оқиғалары» фильмі дәстүрлі шөл кинематографиясын және ландшафтын қазіргі қалалық субмәдениетпен үйлестірді: Орталық Австралияға жол сапарға шыққан үш трансвестит әйелдің тағдыры көрсетілді. Бұл кезеңде бірқатар ірі халықаралық жұлдыздар Австралияда танымал болды, сонымен қатар үлкен кино тәжірибесі бар жергілікті жұлдыздардың тұрақты құрамы көзге түсті, олардың ішінде экран ардагерлері Чарльз Тингвелл, Билл Хантер, Джек Томпсон, Брайан Браун және Крис Хейвуд болды. «Қанға қастық» (Blood Oath, 1990) екінші дүниежүзілік соғыс драмасы Рассел Кроу мен Джейсон Донованның кинодағы алғашқы рөлдерін таныстырды. Кроу актерлік шеберлігін осы мансабының басында көрсетті, 1992 жылғы «Ромпер Стомперде» Мельбурн көше бандысының скинхеді рөлін, ал 1994 жылғы «Біздің қосымшамызда» Сиднейдің жұмысшы табының гей адамын сомдағаннан кейін Голливудтағы мансабын бастау үшін АҚШ-қа көшті. Джордж Миллердің «Бейб» (1995) фильмі жаңа цифрлық эффекттерді қолданып, мал фермасын жандандырды және Австралияның ең табысты фильмдерінің біріне айналды. 1996 жылғы «Шайн» драмасы Джеффри Рашқа «Оскар» сыйлығының «Ең үздік актер» номинациясын жеңіп беруге мүмкіндік берді, ал Грегор Джорданның 1999 жылғы «Екі қол» фильмі Хит Леджерге алғашқы басты рөлін сыйлады.
20012019 жыл
Леджердің Голливудқа сәтті ауысуынан кейін, Джордан мен Леджер 2003 жылы қайтадан бірлесіп жұмыс істеді. Леджер австралиялық актриса Наоми Уоттс ойнаған «Нед Келли» фильмінде танымал автобус тонаушысының рөлін ойнады. 1990-жылдар мен 21-ғасырдың басында түпкілікті австралиялықтар туралы фильмдердің саны артты, олардың ішінде Ник Парсонстың 1996 жылғы «Өлі жүрек» фильмінде Эрние Динго мен Брайан Браун, Рольф де Хирдің «Тракер» фильмінде Гари Свит пен Дэвид Гулпилил, сондай-ақ Филипп Нойстің 2002 жылғы «Теріге қарсы қоршау» фильмдері бар. 2006 жылы Рольф де Хирдің «Он каноэсі» жергілікті тілде түсірілген алғашқы толық метражды фильм болды және ол Канн мен басқа да фестивальдарда көрсетілді. Соғыстан кейінгі көпмәдениетті иммиграциядан кейін Австралияның демографиялық өзгерістері сол кезеңдегі австралиялық кинода және 1993 жылғы «Жүрек сынығы», 1999 жылғы «Алибрандиді іздеу», 2003 жылғы «Жұт пицца», «Wog Boy» комедиялары және 2007 жылғы «Ромул, менің әкем» сияқты табысты фильмдерде көрінді. Бұл фильмдердің барлығы көшіп келгендердің өміріне немесе австралиялық субмәдениеттерге қатысты. Австралиядағы Fox Studios және Warner Roadshow Studios «Матрица», «Жұлдызды соғыс II» және «III» сияқты ірі халықаралық жобаларды қабылдады. Роб Ситч пен Working Dog Productions «Қала» фильмінің сәттілігінен кейін «Тағам» комедиясын түсірді, ол 2000 жылдың ең табысты австралиялық фильмі болды және ең табысты австралиялық фильмдердің алғашқы ондығына енді. Үлкен бюджетті австралиялық халықаралық бірлескен жобалар «Мулен Руж!» (Баз Лурман, 2001) және «Бақытты аяқ» (2006 жылы Джордж Миллер режиссерлік еткен фильм үздік анимациялық фильм үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алды) жаңа ғасырдың алғашқы он жылдығында алғашқы ондыққа енді. Баз Лурман бірқатар халықаралық хиттерді режиссерлік етті және 2008 жылы Австралияға оралды. «Австралия» фильмінде Николь Кидман, Хью Джекман және Дэвид Уэнхам сияқты австралиялық жұлдыздар ойнады және ол австралиялық кино тарихындағы ең табысты екінші фильм болды. Рей Лоуренс режиссерлік еткен «Лантана» 2001 жылы Сидней маңындағы күрделі қарым-қатынастарды және құпия қылмысты зерттегені үшін сыншылардың жоғары бағасын алды және жеті AFI сыйлығын жеңіп алды, соның ішінде үздік фильм, үздік режиссер, Энтони ЛаПаглиа үшін үздік актер және Керри Армстронг үшін үздік актриса. Сам Уортингтон 2002 жылы шыққан «Қылаңқы іс-әрекеттер» қара комедиясында және 2003 жылы шыққан «Геттин Сквер» қылмыстық фильмінде басты рөлдерді ойнады. «Геттин Сквер» фильмінде сондай-ақ өсіп келе жатқан жұлдыз Дэвид Вэнэм де ойнады, ол Пол Кокстың 1999 жылғы «Молокай: Әке Дэмиеннің тарихы» және 2001 жылғы «Банк» триллеріндегі басты рөлдерімен сыншылардың жоғары бағасын алды. 2005 жылы «Кішкентай балық» актриса Кейт Бланшетттің австралиялық киноға оралуын белгіледі және ол бес Австралия кино институтының сыйлығын жеңіп алды, соның ішінде Хьюго Уивинг үшін үздік актер, Бланшетт үшін үздік актриса және экран ардагері Нони Хазлехерст үшін үздік әйел рөлді ойнаған актриса. 2008 жылы Леджердің қайтысынан кейін 1970 және 1980 жылдардағы Австралияның жаңа толқынының төмен бюджетті киносын атап өтетін деректі фильм түсірілді: «Not Quite Hollywood: The Wild, Untold Story of Ozploitation!». Фильмді Марк Хартли режиссерлік етті және Куентин Тарантино, Деннис Хоппер, Джордж Миллер және Барри Хамфрис сияқты кинорежиссерлермен сұхбаттасты. 2000-жылдардың басында Австралия киносы үшін сәтті жылдар болмады, бірнеше күрделі драмалар кассада танымал болмады. 2008 жылы ешбір австралиялық фильм кассада 3 миллион доллар таппады, бірақ фильм түсірушілердің фильмдердің түрлерін кеңейту туралы саналы шешімі, сондай-ақ бюджеттердің ауқымын кеңейту онжылдықтың соңында бірнеше кассалық хиттерді шығарды. 2009-10 жылдары Брюс Бересфордтың «Маоның соңғы бишісі», Джон Марсденнің «Ертең, соғыс басталғанда» романының драмалық нұсқасы «Бран Нуэ Дэ» музыкалық қойылымы және Бен Мендельсон, Джоэл Эджертон, Гай Пирс және Джаки Уивер қатысқан «Жануарлар патшалығы» криминалды драмасы кассада жақсы нәтиже көрсетті. «Жануарлар патшалығы» 2010 жылы Австралия кино институтының сыйлықтарында табысқа жетті және әлемнің кинофестивальдарында жоғары бағаланды. «Ертең, соғыс басталғанда» 2010 жылы ең көп табыс әкелген отандық фильм болды және ол тоғыз Австралия кино институтының сыйлығына ие болды. Осы кезеңдегі басқа да сыйлық жеңіп алған фильмдердің ішінде Энтони ЛаПаглиа ойнаған «Балибо» (2009), Серхат Карадее режиссерлік еткен «Шығыс Еуропалық қылмыс» фильмі «Cedar Boys» (2009) және анимациялық комедиялық драма «Мэри мен Макс» бар. Джереми Симс режиссерлік еткен және Брендан Кауэлл ойнаған «Бірінші дүниелік соғыс» драмасы «Hill 60-тың астында» (2010) көптеген сыйлықтарға ие болды және үш сыйлық жеңіп алды. Салли Райли, ABC Телевидениесіндегі түпкілікті бөлімнің алғашқы жетекшісі, Австралия кино комиссиясында (кейін Screen Australia) жұмыс істегеннен кейін, фильм және теледидар индустриясында түпкілікті талантты дамытуға көп үлес қосты. Заманауи түпкілікті кинорежиссерлердің ішінде Уорвик Торнтон, Уэйн Блэр, Триша Мортон Томас және Рэйчел Перкинс бар. Австралия киноиндустриясы әр жылдары қаншама фильм шығарады, бірақ басқа ағылшын тілді елдер сияқты, Австралия американ киноиндустриясымен бәсекелесуде қиындықтарға тап болады, соңғысы үлкен ішкі нарыққа ие. Ең табысты австралиялық актерлер мен кинорежиссерлер Голливудқа оңай тартылады және сирек отандық киноиндустриясына оралады. Оңтүстік Австралия кинокорпорациясы сапалы фильмдерді шығаруды жалғастыруда және Аделаида «Hotel Mumbai» (2019) сияқты фильмдерге түсірілім алаңы ретінде таңдалды.
2020 қазіргі уақытқа дейін
COVID-19 пандемиясы австралиялық кино және телеиндустрияға қиындық туғызды, кем дегенде 60 түсірілім тоқтатылып, шамамен 20 000 адам жұмыссыз қалды. 23 наурызда Screen Australia қаржылаған барлық өндірістер кейінге шегерілді. Австралиядағы COVID-19 статистикасы жақсарғаннан кейін, Screen Australia жұмысты жалғастырып, өтініштерді қарауды жүзеге асыруда, 2019/20 жылдарға арналған бюджетін толығымен пайдалануды жоспарлап отыр. Кино және телеиндустрия қайта ашылғаннан кейін, «Преториядан қашу» (2020) және Джеймс Ванның «Mortal Kombat» (2021) видео ойындары франшизасын жаңартуы сияқты тағы бірнеше фильмнің өндірісі, сондай-ақ штат тарихындағы ең ірі көркем фильмдердің түсірілімі пандемия кезінде кешіктірілді.
Австралиялық готика фильмдері
Готикалық фильмдер готикалық элементтерді қамтиды және қорқыныш, романтика, ғылыми фантастика және комедия сияқты әртүрлі жанрларға енгізілуі мүмкін. Австралиялық готикалық фильмдер 1970-жылдардан бері дамып келе жатқан жанр. Австралиялық готикалық фильмдердің мақсаты – алуан түрлі фильмдер жасау және көрермендердің қабылдауына күдік тудыру үшін әртүрлі камералық тәсілдерді қолдану. Әйел режиссерлер Сюзан Дермоди мен Элизабет Джака жасаған «Австралияның бейнеленуі» (1987) атты австралиялық готикалық фильмдердің бірі, әртүрлі стильдік тақырыптарды көрсетеді және «окер» деп аталатын (ақ) австралиялық жабайы адам бейнесін көрсетуде ең сәтті болды. Бұдан басқа, австралиялық готикалық фильмдер мен готикалық әдебиет арасында тығыз байланыс бар. Готикалық романдардағы кейіпкерлер мен оқиғалар готикалық фильмдерге көшіріледі. 1970-ші жылдардағы көптеген готикалық романдар әйел кейіпкерлері мен олардың австралиялық мәдени құндылықтарына арналған. «Аспалы тастағы пикник» (1975) фильмінің режиссері ер адам болғанымен, сценарийін әйел жазушы Джоан Линдсей жазған. Линдсей бұл фильмді австралиялық қоғамның күнделікті өміріндегі мәселелерге байланысты мәдени тұрғыдан жасауды шешті. Премьер-министр Гоф Уитлэм австралиялық киноны қолдауын жалғастырды. Оңтүстік Австралия кинокорпорациясы 1972 жылы фильмдерді насихаттау және өндіру үшін құрылды, ал Австралия кинокомиссиясы 1975 жылы халықаралық деңгейде бәсекеге қабілетті фильмдерді қаржыландыру және өндіру үшін құрылды. Австралия үкіметі Австралия киноиндустриясын Австралия киноқаржы корпорациясы, Австралия кинокомиссиясы және Австралия киносы арқылы қолдады. 2008 жылы үш агенттік Screen Australia деп біріктірілді.
Энциклопедия және анықтама
Голдсмит, Бен, Райан, Марк Дэвид және Лиланд, Джефф, редакторлар. "Дүниежүзілік кино анықтамалығы: Австралия және Жаңа Зеландия 2". Бристоль: Интеллект, 2014 жыл. Мюррей, Скотт, редактор. Австралиялық фильм: 1978–1994. Мельбурн: Оксфорд университетінің баспасы, 1995 жыл. Пайк, Эндрю және Росс Купер. Австралиялық фильм: 1900–1977. қайта қарастырылған басылым. Мельбурн: Оксфорд университетінің баспасы, 1998 жыл. Макфарланд, Брайан, Джефф Майер және Ина Бертран, редакторлар. "Австралиялық фильмге Оксфордтық анықтамалық". Мельбурн: Оксфорд университетінің баспасы, 1999 жыл. Моран, Альберт және Эррол Виет. Австралия және Жаңа Зеландия киносының тарихи сөздігі. Ланхам, Мэриленд: Scarecrow Press, 2005 жыл. Рид, Эрик. Австралиялық үнсіз фильмдер: 1896–1926 жылдардағы үнсіз фильмдердің суретті тарихы. Мельбурн: Лансдоун баспасы, 1970 жыл. Верховен, Деб, редактор. "Твин Пикс: Австралия және Жаңа Зеландия көркем фильмдері". Мельбурн: Damned Publishing, 1999 жыл.
Сын-пикирлер мен түсініктемелер
Райан, Марк Дэвид және Голдсмит, Бен, 2000-шы жылдардағы Австралия экраны. Пальгрев Макмиллан, Шам, Швейцария. Коллинз, Фелисити және Тереза Дэвис. Мабодан кейінгі австралиялық кино. Сидней: Кембридж университетінің баспасы, 2004. Доусон, Джонатан және Брюс Моллой, редакторлар. Квинсленд бейнелері кино және теледидарда. Брисбен: Квинсленд университетінің баспасы, 1990. Дермоди, Сьюзан және Элизабет Джака, редакторлар. Австралияның экрандық көрсетілімі, 1-том: Кино индустриясының анатомиясы. Сидней: Валюталық баспасөз, 1987. ——— Австралияның экрандық көрсетілімі, 2-том: Ұлттық кинотеатрының анатомиясы. Сидней: Валюталық баспасөз, 1988. Моран, Альберт және Том О'Реган, редакторлар. Австралиялық кино оқырманы (Австралиялық экрандар сериясы). Сидней: Валюталық баспасөз, 1985. Моран, Альберт және Эррол Виет. Австралиядағы фильм: кіріспе. Сидней: Кембридж университетінің баспасы, 2006. О'Реган, Том. Австралия ұлттық киносы. Лондон: Рутледж, 1996. Райан, Марк, Дэвид (2009), «Мәдениет қайда қарай? Австралиялық қорқыныш фильмдері және мәдени саясаттың шектеулері», Media International Australia: Incorporating Culture and Policy, № 133, 43–55 бб. Страттон, Дэвид. Авокадо плантациясы: Австралия кино өнеркәсібіндегі өрлеу және құлдырау. Сидней: Пан Макмиллан, 1990. 465 бет. Верховен, Деб. Қойлар және австралиялық кино. Мельбурн: MUP, 2006.